MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: परिभाषिक शब्द | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: परिभाषिक शब्द

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

प्रशासकीय कामकाजात वापरले जाणारे विशिष्ट अर्थाचे शब्द म्हणजे परिभाषिक शब्द होय. महाराष्ट्र शासनाच्या विविध परीक्षांमध्ये (MPSC, Police Bharti, Talathi) यावर आधारित प्रश्न विचारले जातात.

सविस्तर माहिती

परिभाषिक शब्द म्हणजे असे शब्द ज्यांचा अर्थ निश्चित आणि तांत्रिक असतो. सरकारी कार्यालयांमध्ये, न्यायालयीन कामकाजात आणि प्रशासकीय पत्रांमध्ये या शब्दांचा वापर होतो. हे शब्द सामान्य भाषेतील शब्दांपेक्षा वेगळे असतात कारण त्यांचा अर्थ संदर्भाप्रमाणे बदलत नाही.

महत्त्वाच्या संज्ञा

परिभाषिक शब्द

विशिष्ट शास्त्र किंवा विषयाच्या संदर्भात निश्चित अर्थाने वापरला जाणारा शब्द.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • प्रशासकीय शब्दांचा अर्थ अचूक असावा लागतो.
  • हे शब्द प्रामुख्याने इंग्रजी शब्दांना पर्यायी मराठी शब्द म्हणून वापरले जातात.
  • महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळाने या शब्दांची प्रमाणित यादी तयार केली आहे.

महत्त्वाची तथ्ये

  • प्रशासकीय मराठीत शब्दांची निवड करताना संदिग्धता टाळली जाते.
  • अनेक परिभाषिक शब्द हे संस्कृतोद्भव आहेत.

उदाहरणे

प्रशासकीय उदाहरणे

Account - लेखा, Affidavit - प्रतिज्ञापत्र, Budget - अर्थसंकल्प, Gazette - राजपत्र.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

महत्त्वाच्या सरकारी शब्दांची यादी पाठ करा.
इंग्रजी शब्दाचा मूळ अर्थ समजून घेतल्यास मराठी पर्याय लक्षात ठेवणे सोपे जाते.

⚠️ सामान्य चुका

सामान्य भाषेतील शब्द आणि परिभाषिक शब्द यात गल्लत करणे.
स्पेलिंगमध्ये (लेखन नियमांनुसार) चुका करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. Affidavit या इंग्रजी शब्दासाठी योग्य मराठी परिभाषिक शब्द कोणता?
अअर्जाचा नमुना
बप्रतिज्ञापत्र
ककरारनामा
डसाक्षीदार
योग्य उत्तर: ब) प्रतिज्ञापत्र

स्पष्टीकरण: Affidavit म्हणजे शपथपूर्वक दिलेले लेखी निवेदन, ज्याला प्रतिज्ञापत्र म्हणतात.
2. Budget या शब्दासाठी मराठीत कोणता शब्द वापरतात?
अनियोजन
बलेखापरीक्षण
कअर्थसंकल्प
डआर्थिक अहवाल
योग्य उत्तर: क) अर्थसंकल्प

स्पष्टीकरण: Budget म्हणजे सरकारचा वार्षिक आर्थिक आराखडा, ज्याला अर्थसंकल्प म्हणतात.
3. Gazette या शब्दाचा योग्य मराठी अर्थ निवडा.
अवृत्तपत्र
बराजपत्र
कमासिक
डअधिसूचना
योग्य उत्तर: ब) राजपत्र

स्पष्टीकरण: शासकीय अधिकृत प्रसिद्धीपत्रकाला राजपत्र (Gazette) म्हणतात.
4. Audit या शब्दासाठी योग्य मराठी शब्द कोणता?
अलेखा
बलेखापरीक्षण
कनिकाला
डअंमलबजावणी
योग्य उत्तर: ब) लेखापरीक्षण

स्पष्टीकरण: हिशोबाची तपासणी म्हणजे लेखापरीक्षण (Audit).
5. Agenda या शब्दाचा मराठी अर्थ काय?
अकार्यसूची
बनियम
कअहवाल
डठराव
योग्य उत्तर: अ) कार्यसूची

स्पष्टीकरण: बैठकीत चर्चेसाठी असलेल्या विषयांची यादी म्हणजे कार्यसूची (Agenda).
6. Candidate या शब्दासाठी योग्य मराठी शब्द कोणता?
अनिवडणूक
बउमेदवार
कप्रतिनिधी
डसदस्य
योग्य उत्तर: ब) उमेदवार

स्पष्टीकरण: निवडणुकीत उभा असलेला व्यक्ती म्हणजे उमेदवार (Candidate).
7. Honorarium या शब्दाचा अर्थ काय?
अवेतन
बमानधन
कभत्ता
डबक्षीस
योग्य उत्तर: ब) मानधन

स्पष्टीकरण: विशिष्ट कामाबद्दल दिलेली सन्मानपूर्वक रक्कम म्हणजे मानधन (Honorarium).
8. Notification या शब्दासाठी योग्य मराठी शब्द कोणता?
असूचना
बअधिसूचना
कआदेश
डजाहीरनामा
योग्य उत्तर: ब) अधिसूचना

स्पष्टीकरण: शासकीय अधिकृत प्रसिद्धीला अधिसूचना (Notification) म्हणतात.
9. Quorum या शब्दाचा मराठी अर्थ काय?
अबहुमत
बगणसंख्या
कसदस्यसंख्या
डउपस्थिती
योग्य उत्तर: ब) गणसंख्या

स्पष्टीकरण: बैठक सुरू करण्यासाठी आवश्यक किमान सदस्य संख्या म्हणजे गणसंख्या (Quorum).
10. Resolution या शब्दासाठी योग्य मराठी शब्द कोणता?
अनिर्णय
बठराव
कनियम
डअंमलबजावणी
योग्य उत्तर: ब) ठराव

स्पष्टीकरण: बैठकीत मंजूर केलेला औपचारिक निर्णय म्हणजे ठराव (Resolution).
11. Vacancy या शब्दाचा मराठी अर्थ काय?
अजागा
बरिक्त पद
कभरती
डनिवड
योग्य उत्तर: ब) रिक्त पद

स्पष्टीकरण: नोकरीतील रिकामी जागा म्हणजे रिक्त पद (Vacancy).
12. Department या शब्दासाठी योग्य मराठी शब्द कोणता?
अविभाग
बकार्यालय
कशाखा
डसमिती
योग्य उत्तर: अ) विभाग

स्पष्टीकरण: प्रशासकीय कामाचे एक अंग म्हणजे विभाग (Department).
13. Amendment या शब्दाचा मराठी अर्थ काय?
अबदल
बसुधारणा
कनियम
डरद्द करणे
योग्य उत्तर: ब) सुधारणा

स्पष्टीकरण: कायद्यात किंवा नियमात केलेला बदल म्हणजे सुधारणा (Amendment).
14. Authentication या शब्दासाठी योग्य मराठी शब्द कोणता?
अप्रमाणन
बसत्यापन
कमान्यता
डस्वाक्षरी
योग्य उत्तर: अ) प्रमाणन

स्पष्टीकरण: एखादी गोष्ट अधिकृत असल्याचे सिद्ध करणे म्हणजे प्रमाणन (Authentication).
15. Bill या शब्दाचा मराठी अर्थ काय?
अदेयक
बखर्च
कपावती
डकरार
योग्य उत्तर: अ) देयक

स्पष्टीकरण: वस्तू किंवा सेवेच्या मोबदल्यात द्यायची रक्कम म्हणजे देयक (Bill).
16. Circular या शब्दासाठी योग्य मराठी शब्द कोणता?
अपत्र
बपरिपत्रक
कसूचना
डआदेश
योग्य उत्तर: ब) परिपत्रक

स्पष्टीकरण: कार्यालयातून सर्वांना पाठवलेली माहिती म्हणजे परिपत्रक (Circular).
17. Deputation या शब्दाचा मराठी अर्थ काय?
अनियुक्ती
बप्रतिनियुक्ती
कबदली
डनिवड
योग्य उत्तर: ब) प्रतिनियुक्ती

स्पष्टीकरण: एका विभागातून दुसऱ्या विभागात तात्पुरत्या स्वरूपात काम करणे म्हणजे प्रतिनियुक्ती (Deputation).
18. Eligibility या शब्दासाठी योग्य मराठी शब्द कोणता?
अपात्रता
बनिवड
कक्षमता
डअनुभव
योग्य उत्तर: अ) पात्रता

स्पष्टीकरण: एखाद्या पदासाठी आवश्यक अटी पूर्ण करणे म्हणजे पात्रता (Eligibility).
19. Inquiry या शब्दाचा मराठी अर्थ काय?
अतपास
बचौकशी
कप्रश्न
डपडताळणी
योग्य उत्तर: ब) चौकशी

स्पष्टीकरण: माहिती मिळवण्यासाठी केलेली अधिकृत चौकशी (Inquiry).
20. Penalty या शब्दासाठी योग्य मराठी शब्द कोणता?
अदंड
बशिक्षा
कशुल्क
डव्याज
योग्य उत्तर: अ) दंड

स्पष्टीकरण: नियमांचे उल्लंघन केल्याबद्दल आकारलेली रक्कम म्हणजे दंड (Penalty).