MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: अनेक शब्दांसाठी एक शब्द | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: अनेक शब्दांसाठी एक शब्द

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी भाषेत भाषेचे सौंदर्य वाढवण्यासाठी आणि प्रभावी संवाद साधण्यासाठी अनेक शब्दांऐवजी एका शब्दाचा वापर केला जातो. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने हा घटक अत्यंत महत्त्वाचा आहे.

सविस्तर माहिती

जेव्हा आपण एखादे मोठे वाक्य किंवा वाक्यांश एकाच शब्दाने व्यक्त करतो, तेव्हा त्याला 'अनेक शब्दांसाठी एक शब्द' असे म्हणतात. यामुळे भाषेतील संक्षिप्तता आणि स्पष्टता वाढते. पोलीस भरती, तलाठी, एमपीएससी यांसारख्या परीक्षांमध्ये यावर आधारित प्रश्न विचारले जातात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

अनेक शब्दांसाठी एक शब्द

एखाद्या मोठ्या अर्थाच्या वाक्याला किंवा शब्दसमूहाला संक्षिप्त रूपात मांडणारा एक शब्द.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • भाषेतील शब्दसंपत्ती वाढवण्यासाठी हा घटक उपयुक्त आहे.
  • हे शब्द प्रामुख्याने क्रिया, व्यक्तीचे गुण किंवा परिस्थिती दर्शवतात.
  • परीक्षेत विचारले जाणारे शब्द हे दैनंदिन व्यवहारातील आणि साहित्यिक स्वरूपाचे असतात.

महत्त्वाची तथ्ये

  • अनेक शब्दांसाठी एक शब्द हा घटक शब्दसंग्रहाचा भाग आहे.
  • अनेकदा समानार्थी शब्दांशी याचा गोंधळ होऊ शकतो, त्यामुळे अर्थ समजून घेणे गरजेचे आहे.
  • मराठी साहित्यातील म्हणी आणि वाक्प्रचारांप्रमाणेच हा घटक महत्त्वाचा आहे.

उदाहरणे

व्यक्तीशी संबंधित

ज्याला मरण नाही असा - अमर; ज्याला कोणीही शत्रू नाही असा - अजातशत्रू.

स्थानाशी संबंधित

जिथे पाणी पिण्यासाठी साठवले जाते - पाणपोई; जिथे चार रस्ते एकत्र येतात - चौक.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

नियमित वाचन करा, विशेषतः वर्तमानपत्रे आणि कथा-कादंबऱ्या.
अनेक शब्दांसाठी एक शब्द यांची यादी करून दररोज उजळणी करा.
पर्यायांचा विचार करताना शब्दाचा नेमका अर्थ लक्षात घ्या.

⚠️ सामान्य चुका

अनेकदा विद्यार्थी 'अजातशत्रू' आणि 'अजिंक्य' यातील फरक विसरतात.
शब्द वाचताना घाई केल्यामुळे चुकीचा पर्याय निवडला जातो.
अनेक शब्दांसाठी एक शब्द आणि वाक्प्रचार यांचा अर्थ एकच समजणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. ज्याला कोणीही शत्रू नाही असा, या शब्दसमूहासाठी योग्य शब्द कोणता?
अअमर
बअजातशत्रू
कअजिंक्य
डअनादी
योग्य उत्तर: ब) अजातशत्रू

स्पष्टीकरण: ज्याला कोणीही शत्रू नाही त्याला 'अजातशत्रू' म्हणतात.
2. ज्याला मरण नाही असा, या शब्दसमूहासाठी योग्य शब्द कोणता?
अअमर
बअविनाशी
कअजर
डअनादी
योग्य उत्तर: अ) अमर

स्पष्टीकरण: ज्याला मरण नाही त्याला 'अमर' म्हणतात.
3. ज्याला कशाचीही अपेक्षा नाही, त्याला काय म्हणतात?
अनिराश
बनिरपेक्ष
कनिस्पृह
डउदासीन
योग्य उत्तर: क) निस्पृह

स्पष्टीकरण: ज्याला कशाचीही अपेक्षा नाही त्याला 'निस्पृह' म्हणतात.
4. पाणी पिण्यासाठी साठवलेली जागा म्हणजे काय?
अपाणवठा
बपाणपोई
कतलाव
डविहीर
योग्य उत्तर: ब) पाणपोई

स्पष्टीकरण: पाणी पिण्यासाठी साठवलेली जागा म्हणजे 'पाणपोई'.
5. ज्याला कशाचीही भीती नाही, त्याला काय म्हणतात?
अशूर
बनिर्भय
कसाहसी
डवीर
योग्य उत्तर: ब) निर्भय

स्पष्टीकरण: ज्याला भीती नाही त्याला 'निर्भय' म्हणतात.
6. ज्याला मोजता येत नाही असे, याला काय म्हणतात?
अअगणित
बअमर्याद
कअसंख्य
डअपरिमेय
योग्य उत्तर: ड) अपरिमेय

स्पष्टीकरण: ज्याला मोजता येत नाही त्याला 'अपरिमेय' म्हणतात.
7. ज्याला कशाचीही ओढ नाही, त्याला काय म्हणतात?
अविरक्त
बउदासीन
कअलिप्त
डनिरासक्त
योग्य उत्तर: अ) विरक्त

स्पष्टीकरण: ज्याला कशाचीही ओढ नाही त्याला 'विरक्त' म्हणतात.
8. ज्याला कशाचीही इच्छा नाही, त्याला काय म्हणतात?
अनिराकांक्षी
बनिस्पृह
कउदासीन
डअलिप्त
योग्य उत्तर: अ) निराकांक्षी

स्पष्टीकरण: ज्याला कशाचीही इच्छा नाही त्याला 'निराकांक्षी' म्हणतात.
9. ज्याला कशाचीही लाज नाही, त्याला काय म्हणतात?
अनिर्लज्ज
बबेधडक
कबेफिकीर
डनतद्रष्ट
योग्य उत्तर: अ) निर्लज्ज

स्पष्टीकरण: ज्याला लाज नाही त्याला 'निर्लज्ज' म्हणतात.
10. ज्याला कशाचीही चव नाही, त्याला काय म्हणतात?
अआळणी
बबेचव
कनिसरडा
डअचव
योग्य उत्तर: अ) आळणी

स्पष्टीकरण: ज्याला चव नाही त्याला 'आळणी' म्हणतात.
11. ज्याला कशाचीही किंमत नाही, त्याला काय म्हणतात?
अअमूल्य
बमोलहीन
कस्वस्त
डफुकट
योग्य उत्तर: ब) मोलहीन

स्पष्टीकरण: ज्याला किंमत नाही त्याला 'मोलहीन' म्हणतात.
12. ज्याला कशाचीही जाणीव नाही, त्याला काय म्हणतात?
अअजाण
बअज्ञानी
कअसंवेदनशील
डबेभान
योग्य उत्तर: क) असंवेदनशील

स्पष्टीकरण: ज्याला जाणीव नाही त्याला 'असंवेदनशील' म्हणतात.
13. ज्याला कशाचीही मर्यादा नाही, त्याला काय म्हणतात?
अअमर्याद
बअफाट
कअथांग
डअखंड
योग्य उत्तर: अ) अमर्याद

स्पष्टीकरण: ज्याला मर्यादा नाही त्याला 'अमर्याद' म्हणतात.
14. ज्याला कशाचीही उपमा देता येत नाही, त्याला काय म्हणतात?
अअनुपम
बअतुलनीय
कअद्वितीय
डअनोखा
योग्य उत्तर: अ) अनुपम

स्पष्टीकरण: ज्याला उपमा देता येत नाही त्याला 'अनुपम' म्हणतात.
15. ज्याला कशाचीही मदत लागत नाही, त्याला काय म्हणतात?
अस्वयंभू
बस्वावलंबी
कस्वतंत्र
डस्वयंपूर्ण
योग्य उत्तर: ब) स्वावलंबी

स्पष्टीकरण: ज्याला मदत लागत नाही त्याला 'स्वावलंबी' म्हणतात.
16. ज्याला कशाचीही गरज नाही, त्याला काय म्हणतात?
अस्वयंपूर्ण
बस्वतंत्र
कअलिप्त
डनिस्पृह
योग्य उत्तर: अ) स्वयंपूर्ण

स्पष्टीकरण: ज्याला गरज नाही त्याला 'स्वयंपूर्ण' म्हणतात.
17. ज्याला कशाचीही भीती वाटत नाही, त्याला काय म्हणतात?
अनिर्भय
बशूर
कधैर्यवान
डसाहसी
योग्य उत्तर: अ) निर्भय

स्पष्टीकरण: ज्याला भीती वाटत नाही त्याला 'निर्भय' म्हणतात.
18. ज्याला कशाचीही चिंता नाही, त्याला काय म्हणतात?
अनिश्चिंत
बबेफिकीर
कउदासीन
डशांत
योग्य उत्तर: अ) निश्चिंत

स्पष्टीकरण: ज्याला चिंता नाही त्याला 'निश्चिंत' म्हणतात.
19. ज्याला कशाचीही ओढ नाही, त्याला काय म्हणतात?
अविरक्त
बउदासीन
कअलिप्त
डनिरासक्त
योग्य उत्तर: अ) विरक्त

स्पष्टीकरण: ज्याला ओढ नाही त्याला 'विरक्त' म्हणतात.
20. ज्याला कशाचीही माहिती नाही, त्याला काय म्हणतात?
अअज्ञानी
बअजाण
कअशिक्षित
डअनभिज्ञ
योग्य उत्तर: ड) अनभिज्ञ

स्पष्टीकरण: ज्याला माहिती नाही त्याला 'अनभिज्ञ' म्हणतात.