MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: शब्दयोगी अव्यय | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: शब्दयोगी अव्यय

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी व्याकरणात अविकारी शब्दांच्या जातींपैकी 'शब्दयोगी अव्यय' हा एक महत्त्वाचा प्रकार आहे. नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येणाऱ्या शब्दाला 'शब्दयोगी अव्यय' म्हणतात.

सविस्तर माहिती

जे शब्द नाम किंवा सर्वनामाला जोडून येतात आणि वाक्यातील इतर शब्दांशी त्यांचा संबंध दर्शवतात, त्यांना 'शब्दयोगी अव्यय' म्हणतात. हे शब्द स्वतंत्रपणे येत नाहीत, तर ते नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतात. जोडताना अनेकदा नामाचे सामान्यरूप होते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

शब्दयोगी अव्यय

नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येऊन वाक्यातील इतर शब्दांशी संबंध दर्शविणाऱ्या अविकारी शब्दाला शब्दयोगी अव्यय म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • शब्दयोगी अव्यय नेहमी नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतात.
  • शब्दयोगी अव्यय जोडताना नामाचे सामान्यरूप होते (उदा. घर + ला = घराला).
  • हे शब्द वाक्यात स्वतंत्रपणे वापरले जात नाहीत.
  • शब्दयोगी अव्ययामुळे वाक्याचा अर्थ पूर्ण होण्यास मदत होते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • शब्दयोगी अव्यय हे अविकारी असतात, म्हणजे त्यांच्या रूपात लिंग, वचन किंवा विभक्तीनुसार बदल होत नाही.
  • काही शब्दयोगी अव्यये ही विभक्ती प्रत्ययांचे कार्य करतात.
  • शब्दयोगी अव्ययांचे अर्थानुसार अनेक प्रकार पडतात (उदा. कालवाचक, स्थलवाचक, हेतुवाचक).

उदाहरणे

साधी उदाहरणे

झाडाखाली (झाड + खाली), घरासमोर (घर + समोर), माझ्यासाठी (मी + साठी), टेबलावर (टेबल + वर).

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

परीक्षेत शब्दयोगी अव्यय ओळखताना तो शब्द नामाला जोडून आला आहे का, हे तपासा.
विभक्ती प्रत्यय आणि शब्दयोगी अव्यय यातील फरक समजून घ्या. प्रत्यय हे शब्दाला चिकटून येतात, तर शब्दयोगी अव्यय हे स्वतंत्र शब्दासारखे पण जोडून येतात.
सामान्यरूप ओळखता येणे महत्त्वाचे आहे.

⚠️ सामान्य चुका

शब्दयोगी अव्यय आणि क्रियाविशेषण अव्यय यात गल्लत करणे.
नामाचे सामान्यरूप न करता शब्द जोडणे (उदा. 'घरासमोर' ऐवजी 'घरसमोर' लिहिणे).

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. खालीलपैकी शब्दयोगी अव्यय ओळखा.
अआणि
बवर
कपरंतु
डअरेरे
योग्य उत्तर: ब) वर

स्पष्टीकरण: 'वर' हे नामाला जोडून येते, म्हणून ते शब्दयोगी अव्यय आहे.
2. 'झाडाखाली' या शब्दात कोणते शब्दयोगी अव्यय आहे?
अझाड
बखाली
कझाडा
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) खाली

स्पष्टीकरण: 'खाली' हे शब्दयोगी अव्यय आहे.
3. शब्दयोगी अव्यय नेहमी कोणाला जोडून येतात?
अक्रियापदाला
बविशेषणाला
कनामाला किंवा सर्वनामाला
डकेवळ नामाला
योग्य उत्तर: क) नामाला किंवा सर्वनामाला

स्पष्टीकरण: शब्दयोगी अव्यय हे नाम किंवा सर्वनामाला जोडून येतात.
4. 'माझ्यासाठी' या शब्दातील शब्दयोगी अव्यय कोणते?
अमाझ्या
बसाठी
कमा
डझा
योग्य उत्तर: ब) साठी

स्पष्टीकरण: 'साठी' हे शब्दयोगी अव्यय आहे.
5. शब्दयोगी अव्यय कोणत्या प्रकारच्या शब्दांच्या जातीत मोडतात?
अविकारी
बअविकारी
कउभयान्वयी
डकेवलप्रयोगी
योग्य उत्तर: ब) अविकारी

स्पष्टीकरण: शब्दयोगी अव्यय हे अविकारी (अव्यय) असतात.
6. 'घरासमोर' या शब्दातील सामान्यरूप झालेले नाम कोणते?
अघर
बघरा
कसमोर
डघरास
योग्य उत्तर: ब) घरा

स्पष्टीकरण: घर या नामाचे 'घरा' असे सामान्यरूप झाले आहे.
7. खालीलपैकी स्थलवाचक शब्दयोगी अव्यय कोणते?
असाठी
बमुळे
कजवळ
डप्रमाणे
योग्य उत्तर: क) जवळ

स्पष्टीकरण: 'जवळ' हे ठिकाण किंवा स्थळ दर्शवते.
8. 'पाण्यामुळे' या शब्दातील शब्दयोगी अव्यय ओळखा.
अपाणी
बपाण्या
कमुळे
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: क) मुळे

स्पष्टीकरण: 'मुळे' हे शब्दयोगी अव्यय आहे.
9. शब्दयोगी अव्यय जोडताना नामाचे काय होते?
अविभक्ती
बसामान्यरूप
कवचन बदल
डलिंग बदल
योग्य उत्तर: ब) सामान्यरूप

स्पष्टीकरण: शब्दयोगी अव्यय जोडताना नामाचे सामान्यरूप होते.
10. 'टेबलावर' या शब्दातील शब्दयोगी अव्यय कोणते?
अटेबल
बटेबला
कवर
डला
योग्य उत्तर: क) वर

स्पष्टीकरण: 'वर' हे शब्दयोगी अव्यय आहे.
11. खालीलपैकी कोणते शब्दयोगी अव्यय नाही?
अमध्ये
बपर्यंत
कआणि
डविना
योग्य उत्तर: क) आणि

स्पष्टीकरण: 'आणि' हे उभयान्वयी अव्यय आहे.
12. 'शाळेबाहेर' या शब्दातील शब्दयोगी अव्यय कोणते?
अशाळा
बशाळे
कबाहेर
डशाळेबा
योग्य उत्तर: क) बाहेर

स्पष्टीकरण: 'बाहेर' हे शब्दयोगी अव्यय आहे.
13. शब्दयोगी अव्ययांचा वापर कशासाठी केला जातो?
अवाक्य जोडण्यासाठी
बसंबंध दर्शवण्यासाठी
कभावना व्यक्त करण्यासाठी
डक्रिया दर्शवण्यासाठी
योग्य उत्तर: ब) संबंध दर्शवण्यासाठी

स्पष्टीकरण: वाक्यातील शब्दांचा एकमेकांशी संबंध दर्शवण्यासाठी शब्दयोगी अव्यय वापरतात.
14. 'दिवसभर' या शब्दातील शब्दयोगी अव्यय कोणते?
अदिवस
बभर
कदिवसा
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) भर

स्पष्टीकरण: 'भर' हे शब्दयोगी अव्यय आहे.
15. खालीलपैकी हेतुवाचक शब्दयोगी अव्यय कोणते?
असाठी
बवर
कखाली
डमागे
योग्य उत्तर: अ) साठी

स्पष्टीकरण: 'साठी' हे हेतु किंवा उद्देश दर्शवते.
16. 'घराबाहेर' यातील 'बाहेर' हे काय आहे?
अनाम
बसर्वनाम
कशब्दयोगी अव्यय
डक्रियाविशेषण
योग्य उत्तर: क) शब्दयोगी अव्यय

स्पष्टीकरण: 'बाहेर' हे नामाला जोडून आले आहे, म्हणून ते शब्दयोगी अव्यय आहे.
17. शब्दयोगी अव्यय हे वाक्यात कसे येतात?
अस्वतंत्रपणे
बजोडून
कक्रियापदाच्या आधी
डवाक्याच्या शेवटी
योग्य उत्तर: ब) जोडून

स्पष्टीकरण: शब्दयोगी अव्यय हे नाम किंवा सर्वनामाला जोडून येतात.
18. 'मित्रासह' या शब्दातील शब्दयोगी अव्यय कोणते?
अमित्र
बमित्रा
कसह
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: क) सह

स्पष्टीकरण: 'सह' हे शब्दयोगी अव्यय आहे.
19. खालीलपैकी कोणते शब्दयोगी अव्यय कालवाचक आहे?
अपर्यंत
बजवळ
कवर
डसाठी
योग्य उत्तर: अ) पर्यंत

स्पष्टीकरण: 'पर्यंत' हे वेळ किंवा काळ दर्शवते.
20. 'पुस्तकाशिवाय' या शब्दातील शब्दयोगी अव्यय कोणते?
अपुस्तक
बपुस्तका
कशिवाय
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: क) शिवाय

स्पष्टीकरण: 'शिवाय' हे शब्दयोगी अव्यय आहे.