मराठी व्याकरण: सर्वनाम (Pronoun) | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी व्याकरण: सर्वनाम (Pronoun)
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
नामाचा वारंवार होणारा उच्चार टाळण्यासाठी नामाच्या ऐवजी वापरल्या जाणाऱ्या विकारी शब्दाला 'सर्वनाम' असे म्हणतात. मराठी व्याकरणात सर्वनामांना स्वतःची लिंग, वचन किंवा विभक्ती नसते, ती नामाच्या संदर्भाने ठरतात.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
बोलणारा, ज्याच्याशी बोलतो तो आणि ज्याच्याबद्दल बोलतो तो यांच्यासाठी वापरली जाणारी सर्वनामे.
जवळची किंवा दूरची वस्तू दाखवण्यासाठी वापरली जाणारी सर्वनामे (उदा. हा, ही, हे, तो, ती, ते).
वाक्यात पुढे येणाऱ्या दर्शक सर्वनामाशी संबंध दर्शवणारी सर्वनामे (उदा. जो-तो).
प्रश्न विचारण्यासाठी वापरली जाणारी सर्वनामे (उदा. कोण, काय).
कोण, काय ही सर्वनामे जेव्हा प्रश्न विचारण्यासाठी न वापरता अनिश्चित व्यक्ती किंवा वस्तूसाठी वापरली जातात.
स्वतःबद्दल माहिती देण्यासाठी वापरले जाणारे सर्वनाम (उदा. आपण, स्वतः).
महत्त्वाचे मुद्दे
- मराठीत एकूण ९ मूळ सर्वनामे आहेत: मी, तू, तो, हा, जो, कोण, काय, आपण, स्वतः.
- सर्वनामांना लिंगभेद नसतो, परंतु वचन आणि विभक्तीनुसार त्यांचे रूप बदलते.
- पुरुषवाचक सर्वनामाचे तीन उपप्रकार आहेत: प्रथम पुरुषी, द्वितीय पुरुषी आणि तृतीय पुरुषी.
- प्रथम पुरुषी: बोलणारा स्वतःसाठी (मी, आम्ही).
- द्वितीय पुरुषी: ज्याच्याशी बोलतो त्याच्यासाठी (तू, तुम्ही).
- तृतीय पुरुषी: ज्याच्याबद्दल बोलतो त्याच्यासाठी (तो, ती, ते, त्या).
महत्त्वाची तथ्ये
- सर्वनामांना स्वतःचे लिंग नसते, ती नामाच्या लिंगानुसार बदलतात.
- आदरार्थी बोलताना 'तू' ऐवजी 'तुम्ही' वापरले जाते.
- सर्वनामांना विभक्ती प्रत्यय लागल्यास त्यांच्या मूळ रूपात बदल होतो (उदा. मी -> मला, तू -> तुला).
उदाहरणे
वाक्यातील वापर
राम हुशार आहे. राम अभ्यास करतो. (नामाची पुनरावृत्ती) -> राम हुशार आहे. तो अभ्यास करतो. (सर्वनामाचा वापर)
प्रश्नार्थक विरुद्ध सामान्य
कोण आले? (प्रश्नार्थक) - दारात कोण आले आहे ते मला माहीत नाही. (सामान्य/अनिश्चित)
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: नामाची पुनरावृत्ती टाळण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या शब्दाला सर्वनाम म्हणतात.
स्पष्टीकरण: मराठीत मी, तू, तो, हा, जो, कोण, काय, आपण, स्वतः अशी ९ मूळ सर्वनामे आहेत.
स्पष्टीकरण: 'तो' हे दूरची वस्तू किंवा व्यक्ती दर्शवण्यासाठी वापरले जाते, म्हणून ते दर्शक सर्वनाम आहे.
स्पष्टीकरण: येथे 'जो' चा संबंध 'तो' शी आहे, म्हणून हे संबंधी सर्वनाम आहे.
स्पष्टीकरण: येथे 'कोणी' हे प्रश्न विचारण्यासाठी वापरलेले नाही, म्हणून ते अनिश्चित सर्वनाम आहे.
स्पष्टीकरण: जेव्हा स्वतःबद्दल माहिती दिली जाते, तेव्हा ते आत्मवाचक सर्वनाम असते.
स्पष्टीकरण: राम हे नाम आहे, सर्वनाम नाही.
स्पष्टीकरण: 'तू' चे अनेकवचन 'तुम्ही' होते.
स्पष्टीकरण: बोलणारा स्वतःसाठी 'मी' वापरतो, म्हणून ते प्रथम पुरुषी आहे.
स्पष्टीकरण: 'आपण' हे पुरुषवाचक (आदरार्थी) आणि आत्मवाचक अशा दोन्ही प्रकारे वापरले जाते.
स्पष्टीकरण: 'हा' हे जवळची वस्तू दर्शवण्यासाठी वापरले जाते.
स्पष्टीकरण: 'काय' हे प्रश्न विचारण्यासाठी वापरले जाते.
स्पष्टीकरण: सर्वनामांना स्वतःचे लिंग नसते, ती नामाच्या लिंगानुसार बदलतात.
स्पष्टीकरण: 'आम्ही' हे प्रथम पुरुषी अनेकवचनी सर्वनाम आहे.
स्पष्टीकरण: येथे 'ती' हे नामाच्या आधी येऊन नामाबद्दल माहिती देत असल्याने ते सार्वनामिक विशेषण आहे, परंतु मूळ शब्द सर्वनाम आहे.
स्पष्टीकरण: ज्याच्याबद्दल बोलतो तो 'तो' (तृतीय पुरुषी).
स्पष्टीकरण: हे अनिश्चित किंवा सामान्य सर्वनाम आहे.
स्पष्टीकरण: मराठीत सर्वनामाचे ६ मुख्य प्रकार आहेत.
स्पष्टीकरण: मी + ला = मला (विभक्तीनुसार बदल).
स्पष्टीकरण: 'स्वतः' हे आत्मवाचक सर्वनाम आहे.