MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: क्रियाविशेषण अव्यय | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: क्रियाविशेषण अव्यय

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती सांगून क्रिया घडण्याची वेळ, स्थळ, रीत किंवा परिमाण दर्शवणाऱ्या शब्दांना 'क्रियाविशेषण' असे म्हणतात. हे अविकारी शब्द आहेत.

सविस्तर माहिती

क्रियाविशेषण म्हणजे वाक्यातील क्रियापदाबद्दल विशेष माहिती देणारा शब्द. हे शब्द क्रिया कधी, कुठे, कशी आणि किती प्रमाणात घडली हे स्पष्ट करतात. क्रियाविशेषण अव्यय हे लिंग, वचन किंवा विभक्तीनुसार बदलत नाहीत, म्हणून त्यांना 'अव्यय' म्हणतात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

क्रियाविशेषण

क्रियापदाबद्दल विशेष माहिती देणारा अविकारी शब्द.

कालवाचक क्रियाविशेषण

क्रिया केव्हा घडली हे दर्शवणारे शब्द.

स्थलवाचक क्रियाविशेषण

क्रिया कोठे घडली हे दर्शवणारे शब्द.

रीतिवाचक क्रियाविशेषण

क्रिया कशी घडली किंवा तिची रीत दर्शवणारे शब्द.

परिमाणवाचक क्रियाविशेषण

क्रिया किती प्रमाणात घडली हे दर्शवणारे शब्द.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • क्रियाविशेषण हे नेहमी क्रियापदाच्या आधी येते.
  • हे शब्द अविकारी असतात, म्हणजे त्यांच्यात बदल होत नाही.
  • क्रियाविशेषणाचे मुख्य चार प्रकार पडतात: कालवाचक, स्थलवाचक, रीतिवाचक आणि परिमाणवाचक.
  • वाक्यात क्रियापदाला 'केव्हा', 'कोठे', 'कशी' आणि 'किती' असे प्रश्न विचारल्यास क्रियाविशेषण मिळते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • क्रियाविशेषण अव्ययांना 'अव्यय' म्हणतात कारण ते लिंग-वचनानुसार बदलत नाहीत.
  • काही शब्द नाम किंवा विशेषण म्हणूनही वापरले जातात, त्यामुळे वाक्यातील संदर्भावरून क्रियाविशेषण ओळखावे.
  • क्रियाविशेषण हे क्रियापदाचे विशेषण असते.

उदाहरणे

कालवाचक

तो 'आज' गावाला जाईल. (केव्हा? - आज)

स्थलवाचक

तो 'बाहेर' खेळतो. (कोठे? - बाहेर)

रीतिवाचक

तो 'हळू' चालतो. (कसा? - हळू)

परिमाणवाचक

तो 'खूप' जेवला. (किती? - खूप)

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

परीक्षेत क्रियाविशेषण ओळखण्यासाठी क्रियापदाला 'केव्हा, कोठे, कशी, किती' हे प्रश्न विचारा.
पर्यायातील शब्दाचा वाक्यात उपयोग करून पहा, जर तो बदलत नसेल तर तो अव्यय आहे.
रीतिवाचक क्रियाविशेषणात 'असा, तसा, जसा' यांसारख्या शब्दांचा वापर होतो, हे लक्षात ठेवा.

⚠️ सामान्य चुका

विशेषण आणि क्रियाविशेषण यात गल्लत करणे. विशेषण नामाबद्दल माहिती देते, तर क्रियाविशेषण क्रियापदाबद्दल.
अव्यय म्हणजे काय हे न समजल्यामुळे लिंग-वचन बदलून पाहण्याचा प्रयत्न करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. क्रियापदाबद्दल विशेष माहिती सांगणाऱ्या शब्दाला काय म्हणतात?
अनाम
बसर्वनाम
कक्रियाविशेषण
डविशेषण
योग्य उत्तर: क) क्रियाविशेषण

स्पष्टीकरण: क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती देणारा शब्द म्हणजे क्रियाविशेषण होय.
2. 'तो नेहमी उशिरा येतो.' या वाक्यातील क्रियाविशेषण ओळखा.
अतो
बनेहमी
कउशिरा
डयेतो
योग्य उत्तर: क) उशिरा

स्पष्टीकरण: येणे या क्रियेबद्दल 'उशिरा' ही माहिती मिळते.
3. 'कालवाचक' क्रियाविशेषण ओळखा.
अयेथे
बहळू
कआज
डखूप
योग्य उत्तर: क) आज

स्पष्टीकरण: 'आज' हा शब्द वेळ दर्शवतो.
4. 'तो मुलगा जलद धावतो.' यातील 'जलद' हे कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण आहे?
अकालवाचक
बस्थलवाचक
करीतिवाचक
डपरिमाणवाचक
योग्य उत्तर: क) रीतिवाचक

स्पष्टीकरण: धावण्याची रीत 'जलद' आहे, म्हणून हे रीतिवाचक आहे.
5. 'तिथे' हे कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण आहे?
अकालवाचक
बस्थलवाचक
करीतिवाचक
डपरिमाणवाचक
योग्य उत्तर: ब) स्थलवाचक

स्पष्टीकरण: 'तिथे' हे ठिकाण किंवा स्थळ दर्शवते.
6. 'खूप' हे कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण आहे?
अकालवाचक
बस्थलवाचक
करीतिवाचक
डपरिमाणवाचक
योग्य उत्तर: ड) परिमाणवाचक

स्पष्टीकरण: 'खूप' हे प्रमाण किंवा संख्या दर्शवते.
7. खालीलपैकी कोणता शब्द क्रियाविशेषण नाही?
अहळू
बवर
कचांगला
डउद्या
योग्य उत्तर: क) चांगला

स्पष्टीकरण: 'चांगला' हे विशेषण आहे, क्रियाविशेषण नाही.
8. 'तो वर गेला.' या वाक्यात 'वर' हे काय आहे?
अनाम
बक्रियाविशेषण
कसर्वनाम
डविशेषण
योग्य उत्तर: ब) क्रियाविशेषण

स्पष्टीकरण: येथे 'वर' हे क्रिया कोठे घडली हे सांगते, म्हणून ते स्थलवाचक क्रियाविशेषण आहे.
9. क्रियाविशेषण अव्यय हे कशावर अवलंबून नसते?
अलिंग
बवचन
कविभक्ती
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: अव्यय हे लिंग, वचन किंवा विभक्तीनुसार बदलत नाहीत.
10. 'असा, तसा, जसा' हे कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण आहे?
अकालवाचक
बस्थलवाचक
करीतिवाचक
डपरिमाणवाचक
योग्य उत्तर: क) रीतिवाचक

स्पष्टीकरण: हे शब्द क्रियेची रीत दर्शवतात.
11. 'आता' हा शब्द कोणत्या प्रकारात येतो?
अकालवाचक
बस्थलवाचक
करीतिवाचक
डपरिमाणवाचक
योग्य उत्तर: अ) कालवाचक

स्पष्टीकरण: 'आता' ही वेळ दर्शवते.
12. 'तो खूप बोलतो.' यातील क्रियाविशेषण कोणते?
अतो
बखूप
कबोलतो
डकाहीच नाही
योग्य उत्तर: ब) खूप

स्पष्टीकरण: बोलण्याचे प्रमाण 'खूप' आहे.
13. क्रियाविशेषण अव्ययाचे मुख्य किती प्रकार आहेत?
अदोन
बतीन
कचार
डपाच
योग्य उत्तर: क) चार

स्पष्टीकरण: कालवाचक, स्थलवाचक, रीतिवाचक आणि परिमाणवाचक असे चार मुख्य प्रकार आहेत.
14. 'सकाळपासून पाऊस पडत आहे.' यातील क्रियाविशेषण ओळखा.
असकाळपासून
बपाऊस
कपडत
डआहे
योग्य उत्तर: अ) सकाळपासून

स्पष्टीकरण: पाऊस पडण्याची वेळ 'सकाळपासून' दर्शवली आहे.
15. 'तो सावकाश चालतो.' यातील 'सावकाश' हे काय आहे?
अनाम
बविशेषण
कक्रियाविशेषण
डसर्वनाम
योग्य उत्तर: क) क्रियाविशेषण

स्पष्टीकरण: चालण्याची रीत 'सावकाश' आहे.
16. 'पुन्हा' हा शब्द कोणत्या प्रकारात येतो?
अकालवाचक
बस्थलवाचक
करीतिवाचक
डपरिमाणवाचक
योग्य उत्तर: अ) कालवाचक

स्पष्टीकरण: 'पुन्हा' हे वारंवारता किंवा वेळ दर्शवते.
17. 'इकडे' हे कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण आहे?
अकालवाचक
बस्थलवाचक
करीतिवाचक
डपरिमाणवाचक
योग्य उत्तर: ब) स्थलवाचक

स्पष्टीकरण: 'इकडे' हे ठिकाण दर्शवते.
18. 'अल्प' हे कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण आहे?
अकालवाचक
बस्थलवाचक
करीतिवाचक
डपरिमाणवाचक
योग्य उत्तर: ड) परिमाणवाचक

स्पष्टीकरण: 'अल्प' म्हणजे थोडे, जे प्रमाण दर्शवते.
19. 'तो जोरात ओरडला.' यातील क्रियाविशेषण कोणते?
अतो
बजोरात
कओरडला
डकाहीच नाही
योग्य उत्तर: ब) जोरात

स्पष्टीकरण: ओरडण्याची रीत 'जोरात' आहे.
20. वाक्यात क्रियापदाला 'किती' हा प्रश्न विचारल्यास कोणते क्रियाविशेषण मिळते?
अकालवाचक
बस्थलवाचक
करीतिवाचक
डपरिमाणवाचक
योग्य उत्तर: ड) परिमाणवाचक

स्पष्टीकरण: किती प्रश्न विचारल्यास परिमाणवाचक क्रियाविशेषण मिळते.