MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: केवलप्रयोगी अव्यय | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: केवलप्रयोगी अव्यय

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी व्याकरणात अविकारी शब्दांच्या प्रकारांपैकी 'केवलप्रयोगी अव्यय' हा एक महत्त्वाचा प्रकार आहे. आपल्या मनातील हर्ष, शोक, आश्चर्य, तिरस्कार यांसारख्या विविध भावना व्यक्त करण्यासाठी ज्या शब्दांचा वापर केला जातो, त्यांना केवलप्रयोगी अव्यय म्हणतात.

सविस्तर माहिती

केवलप्रयोगी अव्यय हे वाक्याच्या रचनेचा भाग नसतात. ते वाक्याच्या सुरुवातीला येतात आणि केवळ भावना व्यक्त करण्याचे काम करतात. यांना 'उद्गारवाची अव्यय' असेही म्हणतात. हे शब्द वाक्यात स्वतंत्रपणे वापरले जातात आणि त्यांच्यावर लिंग, वचन किंवा विभक्तीचा कोणताही परिणाम होत नाही.

महत्त्वाच्या संज्ञा

केवलप्रयोगी अव्यय

मनातील उत्कट भावना व्यक्त करणाऱ्या शब्दांना केवलप्रयोगी अव्यय म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • हे शब्द वाक्याच्या सुरुवातीला येतात.
  • या शब्दांनंतर उद्गारवाचक चिन्ह (!) वापरले जाते.
  • हे शब्द वाक्याच्या व्याकरणाशी संबंधित नसतात.
  • या शब्दांवर लिंग, वचन, काळ यांचा परिणाम होत नाही.

महत्त्वाची तथ्ये

  • केवलप्रयोगी अव्ययांचे एकूण नऊ प्रकार पडतात.
  • हे शब्द वाक्याचा अर्थ पूर्ण करत नाहीत, तर भावना स्पष्ट करतात.
  • मराठीत 'अरे', 'वा', 'छी', 'अहाहा' ही काही प्रमुख उदाहरणे आहेत.

उदाहरणे

हर्षदर्शक

वाह! किती सुंदर दृश्य आहे हे.

शोकदर्शक

अरेरे! बिचाऱ्याचे खूप नुकसान झाले.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्यातील उद्गारवाचक चिन्ह पाहून केवलप्रयोगी अव्यय ओळखणे सोपे जाते.
भावना कोणत्या प्रकारची आहे (आनंद, दुःख, तिरस्कार) हे ओळखून प्रकार निश्चित करा.
परीक्षेत वाक्यातील अव्यय ओळखा असा प्रश्न विचारला जातो.

⚠️ सामान्य चुका

केवलप्रयोगी अव्ययांना क्रियाविशेषण अव्यय समजणे.
उद्गारवाचक चिन्हाकडे दुर्लक्ष करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. मनातील भावना व्यक्त करणाऱ्या शब्दांना काय म्हणतात?
अनाम
बसर्वनाम
ककेवलप्रयोगी अव्यय
डक्रियापद
योग्य उत्तर: क) केवलप्रयोगी अव्यय

स्पष्टीकरण: मनातील भावना व्यक्त करणाऱ्या शब्दांना केवलप्रयोगी अव्यय म्हणतात.
2. 'अहाहा! किती छान फूल आहे हे.' या वाक्यातील केवलप्रयोगी अव्यय ओळखा.
अकिती
बछान
कअहाहा
डफूल
योग्य उत्तर: क) अहाहा

स्पष्टीकरण: अहाहा हा शब्द आनंद व्यक्त करतो, म्हणून तो केवलप्रयोगी अव्यय आहे.
3. 'छी! किती घाणेरडी जागा आहे ही.' या वाक्यातील अव्ययाचा प्रकार कोणता?
अहर्षदर्शक
बतिरस्कारदर्शक
कसंमतीदर्शक
डआश्चर्यकारक
योग्य उत्तर: ब) तिरस्कारदर्शक

स्पष्टीकरण: 'छी' हा शब्द तिरस्कार दर्शवतो.
4. केवलप्रयोगी अव्ययांना दुसरे काय म्हणतात?
अउद्गारवाची अव्यय
बसंबंधवाचक अव्यय
कक्रियावाचक अव्यय
डनामवाचक अव्यय
योग्य उत्तर: अ) उद्गारवाची अव्यय

स्पष्टीकरण: केवलप्रयोगी अव्ययांना उद्गारवाची अव्यय असेही म्हणतात.
5. 'अरेरे! तो नापास झाला.' या वाक्यातील 'अरेरे' हे कोणते अव्यय आहे?
अहर्षदर्शक
बशोकदर्शक
कआश्चर्यकारक
डसंबोधनदर्शक
योग्य उत्तर: ब) शोकदर्शक

स्पष्टीकरण: 'अरेरे' हे दुःख किंवा शोक व्यक्त करण्यासाठी वापरले जाते.
6. खालीलपैकी कोणता शब्द केवलप्रयोगी अव्यय नाही?
अवा
बअरे
कआणि
डछी
योग्य उत्तर: क) आणि

स्पष्टीकरण: 'आणि' हे उभयान्वयी अव्यय आहे.
7. 'बाप रे! केवढा मोठा साप.' या वाक्यातील 'बाप रे' हे कोणते अव्यय आहे?
अभयदर्शक
बहर्षदर्शक
कतिरस्कारदर्शक
डसंमतीदर्शक
योग्य उत्तर: अ) भयदर्शक

स्पष्टीकरण: 'बाप रे' हे भीती किंवा भय दर्शवते.
8. केवलप्रयोगी अव्ययांच्या बाबतीत कोणते विधान चुकीचे आहे?
अहे वाक्याच्या सुरुवातीला येतात.
बयावर लिंगाचा परिणाम होतो.
कहे उद्गारवाचक असतात.
डहे वाक्याचे स्वतंत्र भाग असतात.
योग्य उत्तर: ब) यावर लिंगाचा परिणाम होतो.

स्पष्टीकरण: केवलप्रयोगी अव्ययांवर लिंग, वचन किंवा विभक्तीचा कोणताही परिणाम होत नाही.
9. 'ठीक आहे, मी येतो.' या वाक्यातील 'ठीक' हे कोणते अव्यय आहे?
असंमतीदर्शक
बशोकदर्शक
कभयदर्शक
डआश्चर्यकारक
योग्य उत्तर: अ) संमतीदर्शक

स्पष्टीकरण: 'ठीक' हा शब्द संमती दर्शवतो.
10. 'ओहो! तुम्ही कधी आलात?' या वाक्यातील 'ओहो' हे कोणते अव्यय आहे?
अहर्षदर्शक
बआश्चर्यकारक
कतिरस्कारदर्शक
डशोकदर्शक
योग्य उत्तर: ब) आश्चर्यकारक

स्पष्टीकरण: 'ओहो' हे आश्चर्य व्यक्त करण्यासाठी वापरले जाते.
11. केवलप्रयोगी अव्ययांचे एकूण किती मुख्य प्रकार मानले जातात?
अपाच
बसात
कनऊ
डदहा
योग्य उत्तर: क) नऊ

स्पष्टीकरण: मराठी व्याकरणात केवलप्रयोगी अव्ययांचे नऊ प्रकार मानले जातात.
12. 'अगा बाई! हे काय झाले?' यातील 'अगा बाई' हे कोणते अव्यय आहे?
अआश्चर्यकारक
बशोकदर्शक
कतिरस्कारदर्शक
डहर्षदर्शक
योग्य उत्तर: अ) आश्चर्यकारक

स्पष्टीकरण: 'अगा बाई' हे आश्चर्य व्यक्त करते.
13. 'शाब्बास! तू उत्तम कामगिरी केलीस.' यातील 'शाब्बास' हे कोणते अव्यय आहे?
अप्रशंसादर्शक
बशोकदर्शक
कभयदर्शक
डतिरस्कारदर्शक
योग्य उत्तर: अ) प्रशंसादर्शक

स्पष्टीकरण: 'शाब्बास' हे कौतुक किंवा प्रशंसा दर्शवते.
14. केवलप्रयोगी अव्ययांच्या नंतर कोणते चिन्ह वापरले जाते?
अपूर्णविराम
बस्वल्पविराम
कउद्गारवाचक चिन्ह
डप्रश्नचिन्ह
योग्य उत्तर: क) उद्गारवाचक चिन्ह

स्पष्टीकरण: केवलप्रयोगी अव्ययांच्या नंतर नेहमी उद्गारवाचक चिन्ह (!) वापरले जाते.
15. 'अरे' हे संबोधनदर्शक अव्यय कोणत्या लिंगासाठी वापरतात?
अपुल्लिंगी
बस्त्रीलिंगी
कनपुंसकलिंगी
डसर्व लिंगांसाठी
योग्य उत्तर: अ) पुल्लिंगी

स्पष्टीकरण: 'अरे' हे पुल्लिंगी व्यक्तीला संबोधताना वापरतात.
16. 'अगं' हे संबोधनदर्शक अव्यय कोणासाठी वापरतात?
अपुरुषांसाठी
बस्त्रियांसाठी
कमुलांसाठी
डप्राण्यांसाठी
योग्य उत्तर: ब) स्त्रियांसाठी

स्पष्टीकरण: 'अगं' हे स्त्रीलिंगी व्यक्तीला संबोधताना वापरतात.
17. 'हुर्रे! आपण जिंकलो.' यातील 'हुर्रे' हे कोणते अव्यय आहे?
अहर्षदर्शक
बशोकदर्शक
कतिरस्कारदर्शक
डभयदर्शक
योग्य उत्तर: अ) हर्षदर्शक

स्पष्टीकरण: 'हुर्रे' हे आनंद किंवा हर्ष दर्शवते.
18. खालीलपैकी कोणता शब्द 'शोकदर्शक' आहे?
अवा
बअरेरे
कशाब्बास
डठीक
योग्य उत्तर: ब) अरेरे

स्पष्टीकरण: 'अरेरे' हे दुःख किंवा शोक दर्शवते.
19. केवलप्रयोगी अव्यय वाक्यात कसे कार्य करतात?
अवाक्याचा अर्थ पूर्ण करतात
बकेवळ भावना व्यक्त करतात
कनाम म्हणून कार्य करतात
डक्रियापदाचे काम करतात
योग्य उत्तर: ब) केवळ भावना व्यक्त करतात

स्पष्टीकरण: केवलप्रयोगी अव्यय वाक्याच्या व्याकरणाशी संबंधित नसून केवळ भावना व्यक्त करतात.
20. 'अहाहा' या अव्ययाचा प्रकार कोणता?
अहर्षदर्शक
बशोकदर्शक
कतिरस्कारदर्शक
डभयदर्शक
योग्य उत्तर: अ) हर्षदर्शक

स्पष्टीकरण: 'अहाहा' हे आनंद किंवा हर्ष दर्शवते.