मराठी व्याकरण: उपसर्ग (Prefixes) | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी व्याकरण: उपसर्ग (Prefixes)
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी भाषेत शब्दांच्या अर्थांत बदल घडवून आणण्यासाठी शब्दांच्या सुरुवातीला काही अक्षरे जोडली जातात, त्यांना 'उपसर्ग' असे म्हणतात. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने हा घटक अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
जे अक्षर किंवा अक्षरांचा समूह शब्दाच्या सुरुवातीला जोडून त्या शब्दाचा अर्थ बदलतो, त्याला उपसर्ग म्हणतात.
महत्त्वाचे मुद्दे
- उपसर्ग नेहमी शब्दाच्या सुरुवातीला लागतात.
- उपसर्ग हे शब्दाचे स्वतंत्र रूप नसून ते शब्दाचे एक अंग बनतात.
- उपसर्गामुळे शब्दाचा अर्थ पूर्णपणे बदलू शकतो किंवा विरुद्ध होऊ शकतो.
- मराठीत संस्कृत उपसर्ग (उदा. प्र, परा, अप), अरबी-फारसी उपसर्ग (उदा. बे, दर, गैर) आणि मराठी उपसर्ग (उदा. अ, भर, नी) असे प्रकार पडतात.
महत्त्वाची तथ्ये
- उपसर्ग हे शब्दाच्या आधी लागतात, तर प्रत्यय हे शब्दाच्या शेवटी लागतात.
- अनेकदा उपसर्ग लागल्यामुळे शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द तयार होतो (उदा. सत्य - असत्य).
- परीक्षेत शब्दाचा मूळ धातू किंवा शब्द ओळखून उपसर्ग वेगळा करायला विचारले जाते.
उदाहरणे
संस्कृत उपसर्ग
प्र + हार = प्रहार (मारणे), वि + हार = विहार (फिरणे).
अरबी-फारसी उपसर्ग
बे + जबाबदार = बेजबाबदार, गैर + हजर = गैरहजर.
मराठी उपसर्ग
अ + सत्य = असत्य, भर + पूर्ण = भरपूर.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: शब्दाच्या सुरुवातीला लागणाऱ्या घटकाला उपसर्ग म्हणतात.
स्पष्टीकरण: अ + मर = अमर.
स्पष्टीकरण: गैर हा अरबी-फारसी भाषेतील उपसर्ग आहे.
स्पष्टीकरण: प्र + हार = प्रहार.
स्पष्टीकरण: बे + जबाबदार = बेजबाबदार.
स्पष्टीकरण: दिलेल्या सर्व शब्दांत 'अति' उपसर्ग आहे.
स्पष्टीकरण: सुविचार, सुपुत्र आणि सुगंध या सर्वांत 'सु' उपसर्ग आहे.
स्पष्टीकरण: विहार, विचार आणि विनाश या सर्वांत 'वि' उपसर्ग आहे.
स्पष्टीकरण: उपकार, उपवास आणि उपदेश या सर्वांत 'उप' उपसर्ग आहे.
स्पष्टीकरण: भरपूर, भरदिवसा आणि भरवसा या सर्वांत 'भर' उपसर्ग आहे.
स्पष्टीकरण: अन + आदर = अनादर.
स्पष्टीकरण: प्रतिदिन, प्रतिकार आणि प्रतिसाद या सर्वांत 'प्रति' उपसर्ग आहे.
स्पष्टीकरण: निरागस, निर्मळ आणि निवारण या सर्वांत 'नि' उपसर्ग आहे.
स्पष्टीकरण: दर हा अरबी-फारसी भाषेतील उपसर्ग आहे.
स्पष्टीकरण: अपयश, अपमान आणि अपशब्द या सर्वांत 'अप' उपसर्ग आहे.
स्पष्टीकरण: सहकार्य, सहप्रवासी आणि सहमत या सर्वांत 'सह' उपसर्ग आहे.
स्पष्टीकरण: दुर्गुण, दुर्जन आणि दुर्बल या सर्वांत 'दुर्' उपसर्ग आहे.
स्पष्टीकरण: पर + देश = परदेश.
स्पष्टीकरण: अधोगती, अधोमुख आणि अधोरेखित या सर्वांत 'अध' उपसर्ग आहे.
स्पष्टीकरण: उपसर्ग म्हणजे शब्दाच्या सुरुवातीला लागून अर्थ बदलणारे अक्षर.