मराठी शब्दनिर्मिती: प्रक्रिया आणि प्रकार | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी शब्दनिर्मिती: प्रक्रिया आणि प्रकार
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी भाषेत नवीन शब्द तयार करण्याची प्रक्रिया अत्यंत समृद्ध आहे. उपसर्ग, प्रत्यय आणि सामासिक शब्दांच्या माध्यमातून आपण भाषेचा विस्तार करतो. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने शब्दनिर्मितीचे नियम समजून घेणे आवश्यक आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
शब्दाच्या सुरुवातीला जोडून येणारा आणि शब्दाचा अर्थ बदलणारा घटक.
शब्दाच्या शेवटी जोडून येणारा आणि शब्दाचे रूप बदलणारा घटक.
क्रियापदाचे मूळ रूप, ज्याला 'णे' प्रत्यय लावल्यास क्रियापद बनते.
महत्त्वाचे मुद्दे
- उपसर्ग हे नेहमी शब्दाच्या आधी लागतात.
- प्रत्यय हे शब्दाच्या शेवटी लागतात.
- धातूसाधित शब्दांना 'कृदंत' असेही म्हणतात.
- मराठीत संस्कृत, फारसी आणि अरबी भाषेतील उपसर्ग मोठ्या प्रमाणावर वापरले जातात.
महत्त्वाची तथ्ये
- मराठीत 'अ', 'अन', 'अप' हे संस्कृत उपसर्ग आहेत.
- धातूपासून बनलेल्या शब्दांना 'धातूसाधित' म्हणतात.
- शब्दनिर्मितीमुळे भाषेचा शब्दसंग्रह वाढतो.
उदाहरणे
उपसर्ग उदाहरण
हार (मूळ शब्द) + प्र (उपसर्ग) = प्रहार (नवीन शब्द)
प्रत्यय उदाहरण
समाज (मूळ शब्द) + इक (प्रत्यय) = सामाजिक (नवीन शब्द)
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: अ, आ, प्र हे तिन्ही संस्कृत उपसर्ग आहेत.
स्पष्टीकरण: समाज + इक = सामाजिक.
स्पष्टीकरण: क्रियापदाच्या मूळ रूपाला धातू म्हणतात.
स्पष्टीकरण: अप + यश = अपयश.
स्पष्टीकरण: सु हा शब्दाच्या सुरुवातीला लागलेला उपसर्ग आहे.
स्पष्टीकरण: लिह हा मूळ धातू आहे.
स्पष्टीकरण: अ + ज्ञान = अज्ञान.
स्पष्टीकरण: शब्दाच्या शेवटी लागणाऱ्या घटकाला प्रत्यय म्हणतात.
स्पष्टीकरण: मानव + ता = मानवता.
स्पष्टीकरण: प्र + हार = प्रहार.
स्पष्टीकरण: धातूपासून बनलेल्या शब्दांना कृदंत म्हणतात.
स्पष्टीकरण: बे + जबाबदार = बेजबाबदार.
स्पष्टीकरण: सुंदर + ता = सुंदरता.
स्पष्टीकरण: कर या धातूपासून हे सर्व शब्द तयार होतात.
स्पष्टीकरण: अति + वृष्टी = अतिवृष्टी.
स्पष्टीकरण: श्री + मंत = श्रीमंत.
स्पष्टीकरण: उप + कार = उपकार.
स्पष्टीकरण: खेळ + आडू = खेळाडू.
स्पष्टीकरण: गैर + हजर = गैरहजर.
स्पष्टीकरण: चालणे मध्ये 'चाल' हा मूळ धातू आहे.