मराठी व्याकरण: प्रत्यय (Affixes) | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी व्याकरण: प्रत्यय (Affixes)
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी भाषेत शब्दांच्या मूळ रूपाला काही अक्षरे जोडून नवीन शब्द तयार केले जातात. या प्रक्रियेत शब्दाच्या शेवटी जोडल्या जाणाऱ्या अक्षरांना 'प्रत्यय' असे म्हणतात. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने प्रत्ययांचे प्रकार आणि त्यांचे कार्य समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
शब्दाच्या शेवटी जोडून येणारा वर्ण किंवा अक्षरसमुदाय जो शब्दाचा अर्थ किंवा व्याकरणाचे रूप बदलतो.
धातूच्या (क्रियापदाच्या मूळ रूपाच्या) पुढे प्रत्यय लागून तयार होणारे शब्द.
नाम, सर्वनाम किंवा विशेषण यांना प्रत्यय लागून तयार होणारे शब्द.
महत्त्वाचे मुद्दे
- प्रत्यय हे शब्दाच्या शेवटी लागतात, तर उपसर्ग शब्दाच्या सुरुवातीला लागतात.
- प्रत्यय लागल्यामुळे शब्दाचे सामान्य रूप तयार होते.
- मराठीत विभक्ती प्रत्यय हे नाम किंवा सर्वनामाला जोडून येतात.
- प्रत्यय लागताना मूळ शब्दात काही वेळा बदल होतो (उदा. मुलगा + आ = मुला).
महत्त्वाची तथ्ये
- विभक्तीचे प्रत्यय हे नाम किंवा सर्वनामाला जोडून येतात.
- प्रत्यय हे शब्दाचे रूप बदलतात पण ते स्वतंत्र शब्द नसतात.
- मराठीत एकूण ८ विभक्ती आहेत आणि प्रत्येकीचे विशिष्ट प्रत्यय आहेत.
उदाहरणे
कृदंत उदाहरणे
खा + ऊ = खाऊ, जा + णारा = जाणारा, कर + त = करत.
तद्धित उदाहरणे
शहाणा + पणा = शहाणपणा, घर + ई = घरी, सुंदर + ता = सुंदरता.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: शब्दाच्या शेवटी लागणाऱ्या घटकाला प्रत्यय म्हणतात.
स्पष्टीकरण: शहाणा या शब्दाला 'पणा' हा प्रत्यय लागला आहे.
स्पष्टीकरण: सुंदर + ता = सुंदरता, यात 'ता' हा प्रत्यय आहे.
स्पष्टीकरण: धातूसाधित शब्दांना कृदंत म्हणतात.
स्पष्टीकरण: खेळ + आडू = खेळाडू (येथे 'आडू' प्रत्यय आहे).
स्पष्टीकरण: विभक्ती प्रत्यय नेहमी नाम किंवा सर्वनामाला जोडले जातात.
स्पष्टीकरण: मुलगा या शब्दाला प्रत्यय लागताना 'मुला' असे सामान्य रूप होते.
स्पष्टीकरण: लिख् (धातू) + आण = लिखाण.
स्पष्टीकरण: उपसर्ग शब्दाच्या सुरुवातीला लागतात.
स्पष्टीकरण: घर + ई = घरी.
स्पष्टीकरण: श्रीमंत (विशेषण) + ई = श्रीमंती.
स्पष्टीकरण: चाल + णारा = चालणारा.
स्पष्टीकरण: प्रत्यय हे नेहमी शब्दाला जोडूनच येतात, ते स्वतंत्र नसतात.
स्पष्टीकरण: दुध + वाला = दुधवाला.
स्पष्टीकरण: सुंदर + ता = सुंदरता.
स्पष्टीकरण: मराठीत एकूण ८ विभक्ती आहेत.
स्पष्टीकरण: गा (धातू) + अक = गायक.
स्पष्टीकरण: प्रत्यय लागण्यापूर्वी शब्दाच्या रूपात जो बदल होतो, त्याला सामान्य रूप म्हणतात.
स्पष्टीकरण: वाच (धातू) + णारा = कृदंत.
स्पष्टीकरण: माणूस + की = माणुसकी.