मराठी व्याकरण: धातुरूप (Verb Roots) | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी व्याकरण: धातुरूप (Verb Roots)
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी व्याकरणात क्रियापदाचा मूळ अंश म्हणजे 'धातू' होय. क्रियापदाचे विविध काळ, अर्थ आणि रूपे तयार करण्यासाठी धातूचा आधार घेतला जातो. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने धातू आणि धातूसाधित शब्दांची ओळख असणे अत्यंत आवश्यक आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
क्रियापदाचा प्रत्ययरहित मूळ शब्द म्हणजे धातू.
जे धातू मूळ स्वरूपात असतात आणि ज्यांची निर्मिती इतर शब्दांपासून झालेली नसते, त्यांना सिद्ध धातू म्हणतात.
नाम, विशेषण किंवा अव्यय यांना प्रत्यय लावून तयार केलेल्या धातूंना साधित धातू म्हणतात.
महत्त्वाचे मुद्दे
- धातू हे क्रियापदाचे मूळ रूप असते.
- सिद्ध धातूचे उदाहरण: जा, ये, खा, पी, कर.
- साधित धातूचे उदाहरण: अभ्यासणे (अभ्यास + णे), हातळणे (हात + णे).
- धातूसाधित म्हणजे धातूपासून बनलेले शब्द जे क्रियापदाचे पूर्ण कार्य करत नाहीत (उदा. कृदंत).
- धातूच्या रूपावरून काळाचा बोध होतो.
महत्त्वाची तथ्ये
- मराठीत क्रियापदाचे रूप धातूवर अवलंबून असते.
- धातूसाधित शब्दांना 'कृदंत' असेही म्हणतात.
- धातू हे नेहमी आज्ञार्थी एकवचनी द्वितीय पुरुषी रूपासारखे दिसते (उदा. 'जा' हे आज्ञा देताना वापरतात).
- साधित धातू हे नाम, विशेषण किंवा अव्ययापासून बनतात.
उदाहरणे
सिद्ध धातू
ये, जा, खा, पी, बस, उठ, कर, दे, घे.
साधित धातू
हाताळणे (नाम), लोणी (विशेषण) वरून लोणणे, लांब (विशेषण) वरून लांबणे.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: क्रियापदाच्या रूपातील प्रत्यय काढून टाकल्यावर जो मूळ शब्द उरतो, त्याला धातू म्हणतात.
स्पष्टीकरण: 'जातो' मध्ये 'जा' हा मूळ धातू आहे.
स्पष्टीकरण: 'ये' हा मूळ धातू आहे, इतर साधित आहेत.
स्पष्टीकरण: नाम, विशेषण किंवा अव्ययापासून बनलेल्या धातूंना साधित धातू म्हणतात.
स्पष्टीकरण: 'हात' या नामापासून 'हाताळणे' हा साधित धातू बनला आहे.
स्पष्टीकरण: धातूपासून बनलेल्या शब्दांना (जे क्रियापदाचे पूर्ण कार्य करत नाहीत) कृदंत म्हणतात.
स्पष्टीकरण: 'खा' हा मूळ स्वरूपातील धातू आहे, म्हणून तो सिद्ध धातू आहे.
स्पष्टीकरण: 'लांब' हे विशेषण असून त्यापासून 'लांबणे' हा साधित धातू बनला आहे.
स्पष्टीकरण: धातू ओळखण्यासाठी 'तू' हे सर्वनाम वापरून आज्ञा दिली असता जो शब्द उरतो तो धातू असतो.
स्पष्टीकरण: 'पाहतो' मध्ये 'पाह' हा मूळ धातू आहे.
स्पष्टीकरण: 'कर' हा सिद्ध धातू आहे.
स्पष्टीकरण: धातूच्या रूपाला प्रत्यय लागून काळाचा बोध होतो.
स्पष्टीकरण: 'बस' हा मूळ धातू आहे.
स्पष्टीकरण: क्रियापदाचे मूळ रूप म्हणजे धातू होय.
स्पष्टीकरण: 'लिहि' हा मूळ धातू आहे.
स्पष्टीकरण: साधित धातू नाम, विशेषण किंवा अव्ययापासून बनतात, क्रियापदापासून नाही.
स्पष्टीकरण: 'उठ' हा मूळ धातू आहे.
स्पष्टीकरण: धातूसाधित शब्दांना कृदंत असे म्हणतात.
स्पष्टीकरण: 'दे' हा मूळ धातू आहे.
स्पष्टीकरण: मराठीत धातूचे मुख्य दोन प्रकार आहेत: सिद्ध आणि साधित.