MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: संबंधी सर्वनाम | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: संबंधी सर्वनाम

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी व्याकरणात सर्वनामांचे विविध प्रकार आहेत. त्यापैकी 'संबंधी सर्वनाम' हा प्रकार वाक्यातील दोन उपवाक्यांचा संबंध जोडण्याचे महत्त्वाचे कार्य करतो.

सविस्तर माहिती

वाक्यात पुढे येणाऱ्या दर्शक सर्वनामाशी (तो, ती, ते, त्या) संबंध दर्शविणाऱ्या सर्वनामाला 'संबंधी सर्वनाम' म्हणतात. हे सर्वनाम वाक्यात स्वतंत्रपणे येत नाही, तर ते नेहमी दर्शक सर्वनामाच्या अपेक्षेने येते. 'जो', 'जी', 'जे', 'ज्या' ही संबंधी सर्वनामाची प्रमुख उदाहरणे आहेत.

महत्त्वाच्या संज्ञा

संबंधी सर्वनाम

वाक्यात पुढे येणाऱ्या दर्शक सर्वनामाशी संबंध दर्शविणाऱ्या सर्वनामाला संबंधी सर्वनाम म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • संबंधी सर्वनाम नेहमी दर्शक सर्वनामाच्या (तो, ती, ते, त्या) अपेक्षेने येते.
  • हे सर्वनाम वाक्यात 'जो-तो' या जोडीने वापरले जाते.
  • हे सर्वनाम वाक्यातील दोन उपवाक्यांना जोडण्याचे काम करते.
  • लिंग आणि वचनानुसार संबंधी सर्वनामाचे रूप बदलते (उदा. जो, जी, जे, ज्या).

महत्त्वाची तथ्ये

  • संबंधी सर्वनाम हे मिश्र वाक्यात वापरले जाते.
  • संबंधी सर्वनाम हे वाक्याच्या सुरुवातीला किंवा मध्यभागी येऊ शकते.
  • मराठीत 'जो' या सर्वनामाचे सामान्य रूप 'ज्या' असे होते.

उदाहरणे

जो अभ्यास करतो, तो पास होतो.

येथे 'जो' हे संबंधी सर्वनाम आहे आणि 'तो' हे दर्शक सर्वनाम आहे.

जी मुलगी बक्षीस मिळवते, ती हुशार असते.

येथे 'जी' हे संबंधी सर्वनाम आहे.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्यात 'जो-तो' अशी जोडी शोधल्यास संबंधी सर्वनाम ओळखणे सोपे जाते.
दर्शक सर्वनाम (तो, ती, ते) ओळखा, त्याच्या आधी येणारे सर्वनाम संबंधी सर्वनाम असते.
परीक्षेत 'जो' हे संबंधी सर्वनाम आहे की दर्शक, हे गोंधळात टाकू शकते, त्यामुळे वाक्याचा संदर्भ तपासा.

⚠️ सामान्य चुका

दर्शक सर्वनाम आणि संबंधी सर्वनाम यात गल्लत करणे.
केवळ 'जो' लाच संबंधी सर्वनाम समजणे, पण 'जी', 'जे', 'ज्या' हे देखील संबंधी सर्वनाम आहेत हे विसरणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. संबंधी सर्वनाम ओळखा: 'जो कष्ट करतो, तोच यशस्वी होतो.'
अजो
बतोच
कयशस्वी
डकष्ट
योग्य उत्तर: अ) जो

स्पष्टीकरण: येथे 'जो' हे संबंधी सर्वनाम आहे, जे 'तो' या दर्शक सर्वनामाशी संबंधित आहे.
2. संबंधी सर्वनाम नेहमी कोणत्या सर्वनामाच्या अपेक्षेने येते?
अपुरुषवाचक
बदर्शक
कप्रश्नार्थक
डसामान्य
योग्य उत्तर: ब) दर्शक

स्पष्टीकरण: संबंधी सर्वनाम नेहमी दर्शक सर्वनामाच्या (तो, ती, ते) अपेक्षेने येते.
3. 'जी' हे कोणत्या प्रकारचे सर्वनाम आहे?
अपुरुषवाचक
बदर्शक
कसंबंधी
डआत्मवाचक
योग्य उत्तर: क) संबंधी

स्पष्टीकरण: 'जी' हे संबंधी सर्वनामाचे स्त्रीलिंगी रूप आहे.
4. खालीलपैकी संबंधी सर्वनाम कोणते?
अमी
बतू
कजो
डकोण
योग्य उत्तर: क) जो

स्पष्टीकरण: 'जो' हे संबंधी सर्वनाम आहे.
5. 'ज्या' हे संबंधी सर्वनामाचे कोणते रूप आहे?
असामान्य रूप
बविभक्ती रूप
कमूळ रूप
डअव्यय
योग्य उत्तर: अ) सामान्य रूप

स्पष्टीकरण: 'जो' या सर्वनामाचे सामान्य रूप 'ज्या' असे होते.
6. वाक्य पूर्ण करा: '--- पेरले, --- उगवले.'
अजे, ते
बजो, तो
कजी, ती
डज्या, त्या
योग्य उत्तर: अ) जे, ते

स्पष्टीकरण: वाक्याच्या अर्थानुसार 'जे' आणि 'ते' हे योग्य संबंधी आणि दर्शक सर्वनाम आहेत.
7. संबंधी सर्वनाम कोणत्या प्रकारच्या वाक्यात वापरले जाते?
अकेवळ वाक्य
बसंयुक्त वाक्य
कमिश्र वाक्य
डप्रश्नार्थक वाक्य
योग्य उत्तर: क) मिश्र वाक्य

स्पष्टीकरण: संबंधी सर्वनाम हे मिश्र वाक्यात वापरले जाते.
8. खालीलपैकी चुकीची जोडी ओळखा.
अजो - तो
बजी - ती
कजे - ते
डज्या - तो
योग्य उत्तर: ड) ज्या - तो

स्पष्टीकरण: ज्या (अनेकवचन/सामान्य) सोबत 'त्या' हे दर्शक सर्वनाम येते, 'तो' नाही.
9. 'जो' या सर्वनामाचे अनेकवचनी रूप काय होईल?
अजी
बजे
कज्या
डत्या
योग्य उत्तर: ब) जे

स्पष्टीकरण: 'जो' चे अनेकवचन 'जे' होते.
10. संबंधी सर्वनामाचे मुख्य कार्य काय आहे?
अनाम दर्शवणे
बप्रश्न विचारणे
कदोन उपवाक्य जोडणे
डस्वतःचा बोध करून देणे
योग्य उत्तर: क) दोन उपवाक्य जोडणे

स्पष्टीकरण: संबंधी सर्वनाम दोन उपवाक्यांना जोडण्याचे कार्य करते.
11. 'ज्यांनी कष्ट केले, त्यांना फळ मिळाले.' यात संबंधी सर्वनाम कोणते?
अज्यांनी
बकष्ट
कत्यांना
डफळ
योग्य उत्तर: अ) ज्यांनी

स्पष्टीकरण: 'ज्यांनी' हे संबंधी सर्वनाम आहे.
12. संबंधी सर्वनाम वाक्यात कुठे येते?
अनेहमी शेवटी
बनेहमी सुरुवातीला
कदर्शक सर्वनामाच्या आधी
डवाक्याच्या कोणत्याही भागात
योग्य उत्तर: क) दर्शक सर्वनामाच्या आधी

स्पष्टीकरण: संबंधी सर्वनाम हे दर्शक सर्वनामाच्या आधी येते.
13. खालीलपैकी कोणते सर्वनाम संबंधी सर्वनाम नाही?
अजो
बजी
कजे
डमी
योग्य उत्तर: ड) मी

स्पष्टीकरण: 'मी' हे पुरुषवाचक सर्वनाम आहे.
14. 'जे चकाकते, ते सोने नसते.' यात 'जे' काय आहे?
अदर्शक सर्वनाम
बसंबंधी सर्वनाम
कप्रश्नार्थक सर्वनाम
डसामान्य सर्वनाम
योग्य उत्तर: ब) संबंधी सर्वनाम

स्पष्टीकरण: 'जे' हे संबंधी सर्वनाम आहे.
15. संबंधी सर्वनाम ओळखण्यासाठी कोणती जोडी लक्षात ठेवावी?
अमी-आम्ही
बजो-तो
ककोण-काय
डस्वतः-आपण
योग्य उत्तर: ब) जो-तो

स्पष्टीकरण: जो-तो ही जोडी संबंधी आणि दर्शक सर्वनामाची आहे.
16. 'ज्या' हे संबंधी सर्वनाम कोणत्या लिंगात वापरले जाते?
अपुल्लिंगी
बस्त्रीलिंगी
कनपुंसकलिंगी
डसर्व लिंगात
योग्य उत्तर: ड) सर्व लिंगात

स्पष्टीकरण: 'ज्या' हे सामान्य रूप असल्याने सर्व लिंगात वापरले जाऊ शकते.
17. मिश्र वाक्यात संबंधी सर्वनामाचा वापर केल्यास काय तयार होते?
अएकच उपवाक्य
बदोन स्वतंत्र वाक्ये
कप्रधान आणि गौण उपवाक्य
डप्रश्न
योग्य उत्तर: क) प्रधान आणि गौण उपवाक्य

स्पष्टीकरण: संबंधी सर्वनामामुळे प्रधान आणि गौण उपवाक्य जोडले जातात.
18. 'जो' या शब्दाचा व्याकरणिक प्रकार कोणता?
अनाम
बविशेषण
कसर्वनाम
डक्रियापद
योग्य उत्तर: क) सर्वनाम

स्पष्टीकरण: 'जो' हे संबंधी सर्वनाम आहे.
19. खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात संबंधी सर्वनाम आहे?
अतो मुलगा आहे.
बजो अभ्यास करतो, तो पास होतो.
कतू काय खातोस?
डमी स्वतः काम केले.
योग्य उत्तर: ब) जो अभ्यास करतो, तो पास होतो.

स्पष्टीकरण: या वाक्यात 'जो' हे संबंधी सर्वनाम आहे.
20. संबंधी सर्वनामाची व्याख्या कोणत्या घटकावर अवलंबून आहे?
अदर्शक सर्वनाम
बनाम
कक्रियापद
डविशेषण
योग्य उत्तर: अ) दर्शक सर्वनाम

स्पष्टीकरण: संबंधी सर्वनाम हे दर्शक सर्वनामाच्या अपेक्षेवर अवलंबून असते.