MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: प्रश्नार्थक सर्वनाम | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: प्रश्नार्थक सर्वनाम

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी व्याकरणात नामाऐवजी वापरल्या जाणाऱ्या शब्दांना 'सर्वनाम' म्हणतात. जेव्हा सर्वनामाचा वापर प्रश्न विचारण्यासाठी केला जातो, तेव्हा त्याला 'प्रश्नार्थक सर्वनाम' असे म्हणतात.

सविस्तर माहिती

प्रश्नार्थक सर्वनाम म्हणजे अशी सर्वनामे जी वाक्यात प्रश्न विचारण्याचे काम करतात. ही सर्वनामे वाक्याच्या सुरुवातीला किंवा मध्ये येऊन त्याबद्दल माहिती विचारतात. मराठीत 'कोण' आणि 'काय' ही मुख्य प्रश्नार्थक सर्वनामे आहेत.

महत्त्वाच्या संज्ञा

प्रश्नार्थक सर्वनाम

ज्या सर्वनामांचा उपयोग वाक्यात प्रश्न विचारण्यासाठी केला जातो, त्यांना प्रश्नार्थक सर्वनाम म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • प्रश्नार्थक सर्वनामे प्रामुख्याने 'कोण' आणि 'काय' ही आहेत.
  • ही सर्वनामे वाक्यात कर्ता किंवा कर्म म्हणून येतात.
  • वाक्याच्या शेवटी प्रश्नचिन्ह (?) असणे आवश्यक असते.
  • ही सर्वनामे व्यक्ती किंवा वस्तू यांच्याबद्दल प्रश्न विचारण्यासाठी वापरली जातात.

महत्त्वाची तथ्ये

  • 'कोण' हे सर्वनाम सजीव व्यक्तींसाठी वापरले जाते.
  • 'काय' हे सर्वनाम निर्जीव वस्तू किंवा प्राण्यांसाठी वापरले जाते.
  • प्रश्नार्थक सर्वनामांना विभक्ती प्रत्यय लागून त्यांची रूपे बदलतात (उदा. कोणाला, कशाने, कोणाचे).

उदाहरणे

व्यक्तीसाठी वापर

दारात कोण उभे आहे? (येथे 'कोण' हे व्यक्तीसाठी वापरले आहे.)

वस्तूंसाठी वापर

तू बाजारातून काय आणले? (येथे 'काय' हे वस्तूसाठी वापरले आहे.)

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्य वाचताना त्यातील प्रश्नार्थक शब्दाचा अर्थ समजून घ्या.
जर वाक्यात प्रश्न विचारला असेल पण प्रश्नार्थक सर्वनाम नसेल, तर ते प्रश्नार्थक वाक्य असूनही प्रश्नार्थक सर्वनाम नसते.
परीक्षेत 'कोण' आणि 'काय' या शब्दांवर लक्ष केंद्रित करा.

⚠️ सामान्य चुका

प्रश्नार्थक सर्वनाम आणि प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण (उदा. कुठे, कधी, कसे) यात गल्लत करणे.
वाक्याच्या शेवटी प्रश्नचिन्ह नसेल तर ते प्रश्नार्थक सर्वनाम ओळखण्यात चूक करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. खालीलपैकी प्रश्नार्थक सर्वनाम ओळखा.
अमी
बकोण
कतो
डआम्ही
योग्य उत्तर: ब) कोण

स्पष्टीकरण: 'कोण' हे प्रश्न विचारण्यासाठी वापरले जाणारे सर्वनाम आहे.
2. दारात कोण उभे आहे? या वाक्यातील सर्वनाम कोणता प्रकार आहे?
अपुरुषवाचक
बदर्शक
कप्रश्नार्थक
डसंबंधी
योग्य उत्तर: क) प्रश्नार्थक

स्पष्टीकरण: येथे 'कोण' या शब्दाने प्रश्न विचारला आहे, म्हणून हे प्रश्नार्थक सर्वनाम आहे.
3. 'काय' हे सर्वनाम कशासाठी वापरले जाते?
अव्यक्तीसाठी
बनिर्जीव वस्तूंसाठी
कठिकाणासाठी
डवेळेसाठी
योग्य उत्तर: ब) निर्जीव वस्तूंसाठी

स्पष्टीकरण: 'काय' हे सर्वनाम प्रामुख्याने निर्जीव वस्तूंसाठी वापरले जाते.
4. तू कोणाला बोलावले आहेस? या वाक्यातील प्रश्नार्थक सर्वनाम कोणते?
अतू
बबोलावले
ककोणाला
डआहेस
योग्य उत्तर: क) कोणाला

स्पष्टीकरण: 'कोणाला' हे 'कोण' या सर्वनामाचे विभक्ती रूप आहे, जे प्रश्न विचारते.
5. खालीलपैकी कोणते प्रश्नार्थक सर्वनाम नाही?
अकोण
बकाय
ककोणी
डतो
योग्य उत्तर: ड) तो

स्पष्टीकरण: 'तो' हे दर्शक सर्वनाम आहे, प्रश्नार्थक नाही.
6. प्रश्नार्थक सर्वनामाचा वापर करताना वाक्याच्या शेवटी कोणते चिन्ह येते?
अपूर्णविराम
बस्वल्पविराम
कप्रश्नचिन्ह
डउद्गारवाचक चिन्ह
योग्य उत्तर: क) प्रश्नचिन्ह

स्पष्टीकरण: प्रश्नार्थक वाक्याच्या शेवटी नेहमी प्रश्नचिन्ह (?) येते.
7. कोणी कोणाला मारले? या वाक्यात किती प्रश्नार्थक सर्वनामे आहेत?
अएक
बदोन
कतीन
डशून्य
योग्य उत्तर: ब) दोन

स्पष्टीकरण: येथे 'कोणी' आणि 'कोणाला' दोन्ही प्रश्नार्थक सर्वनामे आहेत, पण मुख्य सर्वनाम 'कोण' आहे.
8. खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात प्रश्नार्थक सर्वनाम आले आहे?
अतो मुलगा हुशार आहे.
बमी आंबा खाल्ला.
कतुला काय हवे आहे?
डआम्ही गावाला गेलो.
योग्य उत्तर: क) तुला काय हवे आहे?

स्पष्टीकरण: पर्याय ३ मध्ये 'काय' हे प्रश्नार्थक सर्वनाम आहे.
9. 'कोण' या सर्वनामाचे अनेकवचन काय होईल?
अकोण
बकोणी
ककोणा
डकोणीही नाही
योग्य उत्तर: अ) कोण

स्पष्टीकरण: 'कोण' हे सर्वनाम एकवचन आणि अनेकवचन दोन्हीमध्ये सारखेच राहते.
10. प्रश्नार्थक सर्वनाम वाक्यात काय म्हणून कार्य करते?
अफक्त कर्ता
बफक्त कर्म
ककर्ता किंवा कर्म
डविशेषण
योग्य उत्तर: क) कर्ता किंवा कर्म

स्पष्टीकरण: प्रश्नार्थक सर्वनाम वाक्यात कर्ता किंवा कर्म दोन्हीच्या जागी येऊ शकते.
11. कोणी हे कोणत्या सर्वनामाचे रूप आहे?
अमी
बतू
ककोण
डकाय
योग्य उत्तर: क) कोण

स्पष्टीकरण: 'कोणी' हे 'कोण' या सर्वनामाचे तृतीया विभक्तीचे रूप आहे.
12. खालीलपैकी कोणते वाक्य प्रश्नार्थक सर्वनाम दर्शवते?
अतू कधी येणार आहेस?
बतू काय खाल्ले?
कतू कुठे जातोस?
डतू कसा आहेस?
योग्य उत्तर: ब) तू काय खाल्ले?

स्पष्टीकरण: इतर पर्यायांत 'कधी', 'कुठे', 'कसा' ही क्रियाविशेषणे आहेत, 'काय' हे सर्वनाम आहे.
13. प्रश्नार्थक सर्वनामाचा मुख्य उद्देश काय असतो?
अमाहिती सांगणे
बप्रश्न विचारणे
कआदेश देणे
डस्तुती करणे
योग्य उत्तर: ब) प्रश्न विचारणे

स्पष्टीकरण: प्रश्नार्थक सर्वनामाचा मुख्य उद्देश प्रश्न विचारून माहिती मिळवणे हा असतो.
14. वाक्यात 'काय' चा वापर कशासाठी केला जातो?
अव्यक्तीची ओळख पटवण्यासाठी
बवस्तूची माहिती घेण्यासाठी
कवेळ दर्शवण्यासाठी
डठिकाण दर्शवण्यासाठी
योग्य उत्तर: ब) वस्तूची माहिती घेण्यासाठी

स्पष्टीकरण: 'काय' हे निर्जीव वस्तू किंवा क्रियेबद्दल माहिती विचारण्यासाठी वापरतात.
15. कोणाचे पुस्तक हरवले? या वाक्यात 'कोणाचे' हे काय आहे?
अदर्शक सर्वनाम
बप्रश्नार्थक सर्वनाम
कसामान्य सर्वनाम
डपुरुषवाचक सर्वनाम
योग्य उत्तर: ब) प्रश्नार्थक सर्वनाम

स्पष्टीकरण: 'कोणाचे' हे 'कोण' या सर्वनामाचे षष्ठी विभक्ती रूप आहे, जे प्रश्न विचारते.
16. प्रश्नार्थक सर्वनाम ओळखण्यासाठी सर्वात सोपी खूण कोणती?
अवाक्यातील क्रियापद
बवाक्यातील नाम
कवाक्यातील प्रश्नार्थक शब्द आणि प्रश्नचिन्ह
डवाक्यातील काळ
योग्य उत्तर: क) वाक्यातील प्रश्नार्थक शब्द आणि प्रश्नचिन्ह

स्पष्टीकरण: प्रश्नार्थक शब्द आणि शेवटी असलेले प्रश्नचिन्ह ही सर्वात महत्त्वाची खूण आहे.
17. खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात 'कोण' हे सर्वनाम नाही?
अकोण आला आहे?
बकोणाला काही हवे आहे का?
ककोणता मुलगा हुशार आहे?
डकोणीही आले नाही.
योग्य उत्तर: क) कोणता मुलगा हुशार आहे?

स्पष्टीकरण: येथे 'कोणता' हे 'कोण' या सर्वनामापासून बनलेले विशेषण (सार्वनामिक विशेषण) आहे.
18. प्रश्नार्थक सर्वनामाला विभक्ती प्रत्यय लागल्यास काय होते?
अअर्थ बदलतो
बरूप बदलते
ककाहीही बदलत नाही
डवाक्य चुकीचे ठरते
योग्य उत्तर: ब) रूप बदलते

स्पष्टीकरण: विभक्ती प्रत्यय लागल्यामुळे सर्वनामाचे सामान्य रूप होऊन त्याचे रूप बदलते (उदा. कोण -> कोणाला).
19. मराठीत प्रश्नार्थक सर्वनामांची संख्या किती आहे?
अदोन
बतीन
कचार
डपाच
योग्य उत्तर: अ) दोन

स्पष्टीकरण: मराठीत मुख्य प्रश्नार्थक सर्वनामे 'कोण' आणि 'काय' अशी दोनच आहेत.
20. तू काय वाचत आहेस? या वाक्यातील 'काय' हे काय आहे?
अदर्शक सर्वनाम
बप्रश्नार्थक सर्वनाम
कसंबंधी सर्वनाम
डआत्मवाचक सर्वनाम
योग्य उत्तर: ब) प्रश्नार्थक सर्वनाम

स्पष्टीकरण: 'काय' हे येथे प्रश्न विचारण्यासाठी वापरले आहे, म्हणून ते प्रश्नार्थक सर्वनाम आहे.