MahaExam अभ्यास नोट्स

दर्शक सर्वनाम: संकल्पना आणि अभ्यास | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

दर्शक सर्वनाम: संकल्पना आणि अभ्यास

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी व्याकरणात सर्वनामांचे विविध प्रकार आहेत. त्यापैकी 'दर्शक सर्वनाम' हा एक महत्त्वाचा प्रकार आहे, जो जवळची किंवा दूरची वस्तू दर्शवण्यासाठी वापरला जातो.

सविस्तर माहिती

जे सर्वनाम जवळची किंवा दूरची वस्तू किंवा व्यक्ती दर्शवण्यासाठी वापरले जाते, त्याला 'दर्शक सर्वनाम' म्हणतात. हे सर्वनाम नामाच्या आधी येऊन त्या नामाबद्दल माहिती देते किंवा नामाच्या ऐवजी वापरले जाते. मराठीत 'हा', 'ही', 'हे' (जवळच्या वस्तूंसाठी) आणि 'तो', 'ती', 'ते' (दूरच्या वस्तूंसाठी) ही प्रमुख दर्शक सर्वनामे आहेत.

महत्त्वाच्या संज्ञा

दर्शक सर्वनाम

जवळची किंवा दूरची वस्तू किंवा व्यक्ती दर्शवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या शब्दाला दर्शक सर्वनाम म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • जवळच्या वस्तूसाठी: हा, ही, हे, हे (अनेकवचन).
  • दूरच्या वस्तूसाठी: तो, ती, ते, ती (अनेकवचन).
  • दर्शक सर्वनाम हे नामाच्या आधी आल्यास ते 'सार्वनामिक विशेषण' म्हणून कार्य करते.
  • दर्शक सर्वनाम हे नामाच्या ऐवजी आल्यास ते 'सर्वनाम' म्हणून कार्य करते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • दर्शक सर्वनामे लिंग आणि वचनानुसार बदलतात.
  • तो, ती, ते ही सर्वनामे पुरुषवाचक सर्वनाम आणि दर्शक सर्वनाम अशा दोन्ही प्रकारे वापरली जाऊ शकतात.
  • वाक्यातील संदर्भावरून दर्शक सर्वनाम ओळखणे सोपे जाते.

उदाहरणे

जवळच्या वस्तूसाठी

हा आंबा गोड आहे. (येथे 'हा' दर्शक सर्वनाम आहे.)

दूरच्या वस्तूसाठी

ती मुलगी हुशार आहे. (येथे 'ती' दर्शक सर्वनाम आहे.)

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्यात 'हा', 'ही', 'हे', 'तो', 'ती', 'ते' हे शब्द आल्यास ते दर्शक सर्वनाम आहेत का हे तपासा.
जर हे शब्द नामाच्या लगेच आधी आले असतील, तर ते सार्वनामिक विशेषण असू शकतात, हे लक्षात ठेवा.
परीक्षेत वाक्यातील अर्थावर लक्ष केंद्रित करा.

⚠️ सामान्य चुका

दर्शक सर्वनाम आणि पुरुषवाचक सर्वनाम यात गल्लत करणे.
सार्वनामिक विशेषण आणि दर्शक सर्वनाम यातील फरक न ओळखणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. खालीलपैकी दर्शक सर्वनाम ओळखा.
अमी
बहा
ककोण
डस्वतः
योग्य उत्तर: ब) हा

स्पष्टीकरण: 'हा' हे जवळची वस्तू दर्शवण्यासाठी वापरले जाणारे दर्शक सर्वनाम आहे.
2. 'तो' मुलगा शाळेत जातो. या वाक्यात 'तो' काय आहे?
अपुरुषवाचक सर्वनाम
बदर्शक सर्वनाम
कसंबंधी सर्वनाम
डप्रश्नार्थक सर्वनाम
योग्य उत्तर: ब) दर्शक सर्वनाम

स्पष्टीकरण: येथे 'तो' हे मुलगा या नामाबद्दल माहिती देत असून दूरची व्यक्ती दर्शवत आहे, म्हणून हे दर्शक सर्वनाम आहे.
3. जवळची वस्तू दर्शवण्यासाठी कोणते सर्वनाम वापरतात?
अतो
बती
कहा
डते
योग्य उत्तर: क) हा

स्पष्टीकरण: 'हा' हे जवळची वस्तू दर्शवण्यासाठी वापरले जाते.
4. खालीलपैकी कोणते दर्शक सर्वनाम नाही?
अही
बते
ककोणी
डहे
योग्य उत्तर: क) कोणी

स्पष्टीकरण: 'कोणी' हे अनिश्चित सर्वनाम आहे, दर्शक नाही.
5. 'ती' फुले खूप सुंदर आहेत. यातील 'ती' हे काय आहे?
अदर्शक सर्वनाम
बसामान्य सर्वनाम
कआत्मवाचक सर्वनाम
डप्रश्नार्थक सर्वनाम
योग्य उत्तर: अ) दर्शक सर्वनाम

स्पष्टीकरण: 'ती' हे दूरची वस्तू दर्शवणारे दर्शक सर्वनाम आहे.
6. दर्शक सर्वनामाचे मुख्य प्रकार किती?
अदोन
बतीन
कचार
डपाच
योग्य उत्तर: अ) दोन

स्पष्टीकरण: जवळची आणि दूरची वस्तू दर्शवणारे असे दोन मुख्य प्रकार पडतात.
7. 'हे' पुस्तक माझे आहे. यातील 'हे' काय आहे?
अदर्शक सर्वनाम
बपुरुषवाचक सर्वनाम
कसंबंधी सर्वनाम
डअनिश्चित सर्वनाम
योग्य उत्तर: अ) दर्शक सर्वनाम

स्पष्टीकरण: 'हे' जवळची वस्तू दर्शवत आहे.
8. दूरची वस्तू दर्शवण्यासाठी कोणते सर्वनाम वापरतात?
अहा
बही
कतो
डहे
योग्य उत्तर: क) तो

स्पष्टीकरण: 'तो' हे दूरची वस्तू दर्शवण्यासाठी वापरले जाते.
9. खालीलपैकी कोणते दर्शक सर्वनाम अनेकवचनी आहे?
अहा
बती
कते
डतो
योग्य उत्तर: क) ते

स्पष्टीकरण: 'ते' हे अनेकवचनी दर्शक सर्वनाम आहे.
10. दर्शक सर्वनाम नामाच्या आधी आल्यास त्याला काय म्हणतात?
असर्वनाम
बसार्वनामिक विशेषण
कनाम
डक्रियापद
योग्य उत्तर: ब) सार्वनामिक विशेषण

स्पष्टीकरण: जेव्हा दर्शक सर्वनाम नामाच्या आधी येऊन नामाबद्दल माहिती देते, तेव्हा ते सार्वनामिक विशेषण असते.
11. 'ही' माझी वही आहे. यातील 'ही' काय आहे?
अदर्शक सर्वनाम
बप्रश्नार्थक सर्वनाम
कसंबंधी सर्वनाम
डपुरुषवाचक सर्वनाम
योग्य उत्तर: अ) दर्शक सर्वनाम

स्पष्टीकरण: 'ही' जवळची वस्तू दर्शवत आहे.
12. खालीलपैकी कोणते दर्शक सर्वनाम स्त्रीलिंगी आहे?
अतो
बते
कती
डहे
योग्य उत्तर: क) ती

स्पष्टीकरण: 'ती' हे स्त्रीलिंगी दर्शक सर्वनाम आहे.
13. दर्शक सर्वनामाचा वापर कशासाठी केला जातो?
अप्रश्न विचारण्यासाठी
बवस्तू दर्शवण्यासाठी
कस्वतःचा उल्लेख करण्यासाठी
डसंबंध जोडण्यासाठी
योग्य उत्तर: ब) वस्तू दर्शवण्यासाठी

स्पष्टीकरण: दर्शक सर्वनामाचा वापर जवळची किंवा दूरची वस्तू दर्शवण्यासाठी केला जातो.
14. 'ते' पक्षी आकाशात उडत आहेत. यातील 'ते' काय आहे?
अदर्शक सर्वनाम
बअनिश्चित सर्वनाम
कपुरुषवाचक सर्वनाम
डआत्मवाचक सर्वनाम
योग्य उत्तर: अ) दर्शक सर्वनाम

स्पष्टीकरण: 'ते' दूरचे पक्षी दर्शवत आहे.
15. खालीलपैकी कोणते दर्शक सर्वनाम पुल्लिंगी आहे?
अती
बते
कतो
डही
योग्य उत्तर: क) तो

स्पष्टीकरण: 'तो' हे पुल्लिंगी दर्शक सर्वनाम आहे.
16. दर्शक सर्वनामाचे रूप कशावर अवलंबून असते?
अकाळ
बलिंग आणि वचन
कक्रियापद
डविभक्ती
योग्य उत्तर: ब) लिंग आणि वचन

स्पष्टीकरण: दर्शक सर्वनामाचे रूप लिंग आणि वचनानुसार बदलते.
17. 'हे' मुले खेळत आहेत. यातील 'हे' काय आहे?
अदर्शक सर्वनाम
बपुरुषवाचक सर्वनाम
कसंबंधी सर्वनाम
डप्रश्नार्थक सर्वनाम
योग्य उत्तर: अ) दर्शक सर्वनाम

स्पष्टीकरण: 'हे' जवळची मुले दर्शवत आहे.
18. खालीलपैकी कोणते दर्शक सर्वनाम नपुंसकलिंगी आहे?
अतो
बती
कते
डहा
योग्य उत्तर: क) ते

स्पष्टीकरण: 'ते' हे नपुंसकलिंगी दर्शक सर्वनाम आहे.
19. दर्शक सर्वनाम वाक्यात कोठे येऊ शकते?
अफक्त सुरुवातीला
बफक्त शेवटी
कवाक्यात कोठेही
डफक्त क्रियापदाच्या आधी
योग्य उत्तर: क) वाक्यात कोठेही

स्पष्टीकरण: दर्शक सर्वनाम वाक्यात संदर्भाप्रमाणे कोठेही येऊ शकते.
20. 'तो' डोंगर खूप उंच आहे. यातील 'तो' काय आहे?
अदर्शक सर्वनाम
बअनिश्चित सर्वनाम
कप्रश्नार्थक सर्वनाम
डसंबंधी सर्वनाम
योग्य उत्तर: अ) दर्शक सर्वनाम

स्पष्टीकरण: 'तो' दूरचा डोंगर दर्शवत आहे.