MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: आत्मवाचक सर्वनाम | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: आत्मवाचक सर्वनाम

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी व्याकरणात सर्वनामांचे विविध प्रकार आहेत. त्यापैकी 'आत्मवाचक सर्वनाम' हा एक अत्यंत महत्त्वाचा प्रकार आहे, जो परीक्षेत वारंवार विचारला जातो.

सविस्तर माहिती

जेव्हा 'आपण' हे सर्वनाम स्वतःबद्दल किंवा कर्त्याबद्दल वापरले जाते, तेव्हा त्याला 'आत्मवाचक सर्वनाम' म्हणतात. आत्मवाचक सर्वनामाचा अर्थ 'स्वतः' असा होतो. हे सर्वनाम वाक्यात कर्त्यानंतर येऊन कर्त्यावर जोर देते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

आत्मवाचक सर्वनाम

जे सर्वनाम 'स्वतः' या अर्थी वापरले जाते आणि कर्त्याचा उल्लेख पुन्हा करण्यासाठी वापरले जाते, त्याला आत्मवाचक सर्वनाम म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • आत्मवाचक सर्वनाम म्हणून फक्त 'आपण' हेच शब्द वापरले जाते.
  • हे सर्वनाम वाक्यात कर्त्यानंतर येते.
  • याचा अर्थ 'स्वतः' असा होतो.
  • हे सर्वनाम पुरुषवाचक सर्वनामापेक्षा वेगळे असते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • आत्मवाचक सर्वनाम हे नेहमी कर्त्याच्या नंतर येते.
  • पुरुषवाचक 'आपण' हे आदरार्थी वापरले जाते, तर आत्मवाचक 'आपण' हे स्वतःसाठी वापरले जाते.
  • आत्मवाचक सर्वनामाचे रूप 'स्वतः' असेही असते.

उदाहरणे

उदाहरण १

मी स्वतः काम केले. (येथे 'स्वतः' हे आत्मवाचक आहे)

उदाहरण २

तो आपण होऊन माझ्याकडे आला. (येथे 'आपण' हे आत्मवाचक आहे)

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्यातील 'आपण' हे आदरार्थी आहे की आत्मवाचक, हे ओळखण्यासाठी वाक्याचा संदर्भ तपासा.
जर 'आपण' नंतर लगेच क्रियापद येत असेल तर ते पुरुषवाचक असू शकते, पण जर ते कर्त्याच्या लगेच नंतर असेल तर ते आत्मवाचक असते.

⚠️ सामान्य चुका

पुरुषवाचक 'आपण' आणि आत्मवाचक 'आपण' यात गल्लत करणे.
आत्मवाचक सर्वनाम हे केवळ 'स्वतः' या शब्दापुरतेच मर्यादित आहे असे समजणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. आत्मवाचक सर्वनाम कोणते आहे?
अमी
बतू
कआपण
डतो
योग्य उत्तर: क) आपण

स्पष्टीकरण: मराठीत 'आपण' हे आत्मवाचक सर्वनाम म्हणून वापरले जाते.
2. 'मी स्वतः त्याला पाहिले' या वाक्यात 'स्वतः' हे कोणते सर्वनाम आहे?
अपुरुषवाचक
बदर्शक
कआत्मवाचक
डसंबंधी
योग्य उत्तर: क) आत्मवाचक

स्पष्टीकरण: येथे 'स्वतः' हे कर्त्याबद्दल माहिती देत असल्याने ते आत्मवाचक आहे.
3. आत्मवाचक सर्वनामाचा अर्थ काय होतो?
अदुसरा
बस्वतः
ककोणीही नाही
डसर्व
योग्य उत्तर: ब) स्वतः

स्पष्टीकरण: आत्मवाचक सर्वनामाचा अर्थ 'स्वतः' असा होतो.
4. 'तो आपण होऊन आला' या वाक्यातील 'आपण' हे कोणते सर्वनाम आहे?
अपुरुषवाचक
बआत्मवाचक
कप्रश्नार्थक
डनिश्चितीवाचक
योग्य उत्तर: ब) आत्मवाचक

स्पष्टीकरण: येथे 'आपण' हे कर्त्याच्या स्वतःच्या क्रियेबद्दल सांगत आहे, म्हणून ते आत्मवाचक आहे.
5. खालीलपैकी आत्मवाचक सर्वनाम ओळखा.
अकोणी
बजे
कस्वतः
डतो
योग्य उत्तर: क) स्वतः

स्पष्टीकरण: 'स्वतः' हे आत्मवाचक सर्वनाम आहे.
6. आत्मवाचक सर्वनाम वाक्यात कोठे येते?
अवाक्याच्या सुरुवातीला
बकर्त्यानंतर
कक्रियापदाच्या आधी
डवाक्याच्या शेवटी
योग्य उत्तर: ब) कर्त्यानंतर

स्पष्टीकरण: आत्मवाचक सर्वनाम सामान्यतः कर्त्यानंतर येते.
7. 'आपण' हे सर्वनाम कोणत्या प्रकारात मोडते?
अकेवळ पुरुषवाचक
बकेवळ आत्मवाचक
कपुरुषवाचक आणि आत्मवाचक दोन्ही
डदर्शक
योग्य उत्तर: क) पुरुषवाचक आणि आत्मवाचक दोन्ही

स्पष्टीकरण: 'आपण' हे पुरुषवाचक (आदरार्थी) आणि आत्मवाचक अशा दोन्ही प्रकारे वापरले जाते.
8. 'मी स्वतः हे काम पूर्ण केले' - यातील 'स्वतः' हे काय आहे?
अनाम
बविशेषण
कआत्मवाचक सर्वनाम
डक्रियापद
योग्य उत्तर: क) आत्मवाचक सर्वनाम

स्पष्टीकरण: हे आत्मवाचक सर्वनाम आहे.
9. आत्मवाचक सर्वनामाचा वापर कशासाठी केला जातो?
अप्रश्न विचारण्यासाठी
बकर्त्यावर जोर देण्यासाठी
कदुसऱ्याला बोलावण्यासाठी
डवेळ दर्शवण्यासाठी
योग्य उत्तर: ब) कर्त्यावर जोर देण्यासाठी

स्पष्टीकरण: आत्मवाचक सर्वनाम कर्त्यावर जोर देण्यासाठी वापरले जाते.
10. खालीलपैकी कोणते वाक्य आत्मवाचक सर्वनामाचे आहे?
अतो मुलगा हुशार आहे.
बमी स्वतः तिथे गेलो.
ककोणी कोणास हसू नये.
डजे चकाकते ते सोने नसते.
योग्य उत्तर: ब) मी स्वतः तिथे गेलो.

स्पष्टीकरण: 'मी स्वतः तिथे गेलो' मध्ये 'स्वतः' हे आत्मवाचक आहे.
11. 'आपण' हे सर्वनाम जेव्हा स्वतःच्या अर्थी येते तेव्हा त्याला काय म्हणतात?
अपुरुषवाचक
बआत्मवाचक
कदर्शक
डअनिश्चित
योग्य उत्तर: ब) आत्मवाचक

स्पष्टीकरण: स्वतःच्या अर्थी वापरले जाणारे 'आपण' आत्मवाचक असते.
12. आत्मवाचक सर्वनाम हे कशाचे रूप आहे?
अनामाचे
बसर्वनामाचे
कविशेषणाचे
डक्रियापदाचे
योग्य उत्तर: ब) सर्वनामाचे

स्पष्टीकरण: हे सर्वनामाचा एक प्रकार आहे.
13. 'तो स्वतःहून आला' - यातील 'स्वतःहून' हे कोणत्या प्रकारचे सर्वनाम आहे?
अपुरुषवाचक
बआत्मवाचक
कदर्शक
डसंबंधी
योग्य उत्तर: ब) आत्मवाचक

स्पष्टीकरण: हे आत्मवाचक सर्वनामाचे रूप आहे.
14. आत्मवाचक सर्वनाम ओळखण्यासाठी कोणती खूण महत्त्वाची आहे?
अवाक्याच्या शेवटी येणे
बकर्त्यानंतर येणे
कप्रश्नचिन्ह असणे
डनामाच्या आधी येणे
योग्य उत्तर: ब) कर्त्यानंतर येणे

स्पष्टीकरण: कर्त्यानंतर येणे ही आत्मवाचक सर्वनामाची मुख्य खूण आहे.
15. खालीलपैकी कोणते सर्वनाम आत्मवाचक नाही?
अस्वतः
बआपण
कमी
डस्व
योग्य उत्तर: क) मी

स्पष्टीकरण: 'मी' हे पुरुषवाचक सर्वनाम आहे.
16. 'आपण' हे सर्वनाम आदरार्थी कधी असते?
अजेव्हा ते स्वतःबद्दल असते
बजेव्हा ते दुसऱ्याबद्दल आदर दर्शवते
कजेव्हा ते प्रश्न विचारते
डजेव्हा ते कर्त्यानंतर येते
योग्य उत्तर: ब) जेव्हा ते दुसऱ्याबद्दल आदर दर्शवते

स्पष्टीकरण: दुसऱ्या व्यक्तीचा आदर करण्यासाठी 'आपण' वापरले जाते.
17. आत्मवाचक सर्वनामाचा वापर वाक्यात कशासाठी होतो?
अस्पष्टीकरणासाठी
बकर्त्याचा उल्लेख पुन्हा करण्यासाठी
कवेळेसाठी
डठिकाणासाठी
योग्य उत्तर: ब) कर्त्याचा उल्लेख पुन्हा करण्यासाठी

स्पष्टीकरण: कर्त्याचा उल्लेख पुन्हा करण्यासाठी आत्मवाचक सर्वनाम वापरतात.
18. 'मी स्वतः हे काम केले' - या वाक्यात 'मी' हे काय आहे?
अआत्मवाचक सर्वनाम
बपुरुषवाचक सर्वनाम
कदर्शक सर्वनाम
डसंबंधी सर्वनाम
योग्य उत्तर: ब) पुरुषवाचक सर्वनाम

स्पष्टीकरण: 'मी' हे प्रथम पुरुषवाचक सर्वनाम आहे.
19. आत्मवाचक सर्वनामाचे उदाहरण निवडा.
अतो आला.
बमी स्वतः काम केले.
ककोणी काही सांगावे.
डजे जे येते ते ते घ्यावे.
योग्य उत्तर: ब) मी स्वतः काम केले.

स्पष्टीकरण: 'मी स्वतः काम केले' मध्ये 'स्वतः' हे आत्मवाचक आहे.
20. आत्मवाचक सर्वनाम हे वाक्यात कशावर जोर देते?
अकर्मावर
बक्रियापदावर
ककर्त्यावर
डविशेषणावर
योग्य उत्तर: क) कर्त्यावर

स्पष्टीकरण: आत्मवाचक सर्वनाम कर्त्यावर जोर देते.