मराठी व्याकरण: स्वर संधी | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी व्याकरण: स्वर संधी
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
दोन वर्ण एकमेकांशी जोडले जाऊन जो नवीन वर्ण तयार होतो, त्याला 'संधी' म्हणतात. जेव्हा दोन स्वर एकमेकांच्या शेजारी येतात आणि त्यातून एक नवीन स्वर तयार होतो, तेव्हा त्याला 'स्वर संधी' म्हणतात.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
दोन वर्ण एकत्र येण्याच्या प्रक्रियेला संधी म्हणतात.
जेव्हा दोन स्वर एकमेकांत मिसळून संधी होते, तेव्हा तिला स्वर संधी म्हणतात.
महत्त्वाचे मुद्दे
- सजातीय स्वर संधी: दोन सजातीय स्वर एकत्र येऊन दीर्घ होतात (उदा. अ+अ=आ).
- गुणादेश संधी: अ किंवा आ नंतर इ/ई आल्यास 'ए', उ/ऊ आल्यास 'ओ', आणि ऋ आल्यास 'अर' होतो.
- वृद्ध्यादेश संधी: अ किंवा आ नंतर ए/ऐ आल्यास 'ऐ', आणि ओ/औ आल्यास 'औ' होतो.
- यणादेश संधी: इ/ई नंतर विजातीय स्वर आल्यास 'य', उ/ऊ नंतर 'व', आणि ऋ नंतर 'र' होतो.
महत्त्वाची तथ्ये
- स्वर संधीमध्ये दोन्ही वर्ण स्वर असणे अनिवार्य आहे.
- मराठीत संधीचे मुख्य तीन प्रकार आहेत: स्वर संधी, व्यंजन संधी आणि विसर्ग संधी.
- यणादेश संधीमध्ये 'य', 'व', 'र' हे वर्ण बदलून येतात.
उदाहरणे
दीर्घत्व संधी
हिम + आलय = हिमालय (अ + आ = आ)
गुणादेश संधी
देव + इंद्र = देवेंद्र (अ + इ = ए)
वृद्ध्यादेश संधी
सदा + एव = सदैव (आ + ए = ऐ)
यणादेश संधी
प्रति + उत्तर = प्रत्युत्तर (इ + उ = यु)
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: हिम (अ) + आलय (आ) = हिमालय (आ). हे दीर्घत्व स्वर संधीचे उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: देव (अ) + इंद्र (इ) = देवेंद्र (ए). हे गुणादेश संधीचे उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: अ/आ नंतर ए/ऐ आल्यास 'ऐ' होतो, म्हणून ही वृद्ध्यादेश संधी आहे.
स्पष्टीकरण: इ + उ = यु, हे यणादेश संधीचे वैशिष्ट्य आहे.
स्पष्टीकरण: अ + उ = ओ, हे गुणादेश संधीचे उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: ई + ई = ई (दीर्घ), म्हणून ही दीर्घत्व संधी आहे.
स्पष्टीकरण: सजातीय रस्व स्वर एकत्र येऊन दीर्घ होतात.
स्पष्टीकरण: आ + उ = ओ, हे गुणादेश संधीचे उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: इ + आ = या, हे यणादेश संधीचे उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: अ + ए = ऐ, हे वृद्ध्यादेश संधीचे उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: ऋ + आ = रा, हे यणादेश संधीचे उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: आ + अ = आ, हे दीर्घत्व संधीचे उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: अ + ओ = औ, हे वृद्ध्यादेश संधीचे उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: उ + अ = व, हे यणादेश संधीचे उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: अ + ऋ = अर, हे गुणादेश संधीचे उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: इ + ई = ई, हे दीर्घत्व संधीचे उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: आ + ए = ऐ, हे वृद्ध्यादेश संधीचे उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: इ + उ = यु, हे यणादेश संधीचे उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: उ + उ = ऊ, हे दीर्घत्व संधीचे उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: अ + ई = ए, हे गुणादेश संधीचे उदाहरण आहे.