संधी आणि संधीविग्रह: सविस्तर अभ्यास | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
संधी आणि संधीविग्रह: सविस्तर अभ्यास
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी व्याकरणामध्ये दोन शब्द एकत्र येताना होणाऱ्या बदलाला 'संधी' म्हणतात, तर जोडलेला शब्द पुन्हा फोडून लिहिण्याच्या प्रक्रियेला 'संधीविग्रह' म्हणतात. स्पर्धा परीक्षेच्या दृष्टीने संधीचे नियम आणि विग्रह ओळखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
दोन वर्ण एकत्र येऊन होणारा बदल.
जोडलेला शब्द पुन्हा फोडून मूळ स्वरूपात लिहिणे.
महत्त्वाचे मुद्दे
- संधीमध्ये पहिल्या शब्दाचा शेवटचा वर्ण आणि दुसऱ्या शब्दाचा पहिला वर्ण महत्त्वाचा असतो.
- स्वरसंधीमध्ये दोन्ही वर्ण स्वर असतात.
- व्यंजनसंधीमध्ये एक किंवा दोन्ही वर्ण व्यंजन असतात.
- विसर्गसंधीमध्ये विसर्गाचा लोप किंवा बदल होतो.
महत्त्वाची तथ्ये
- मराठीत संधी करताना उच्चाराला महत्त्व असते.
- संधीविग्रह करताना शब्दाचा अर्थ बदलू नये याची काळजी घ्यावी.
- अनेकदा संधीविग्रह करताना 'इ' किंवा 'उ' च्या मात्रा बदलतात.
उदाहरणे
स्वरसंधी
विद्या + अर्थी = विद्यार्थी (आ + अ = आ)
व्यंजनसंधी
सत् + आचार = सदाचार (त् + आ = दा)
विसर्गसंधी
मनः + रथ = मनोरथ (विसर्गाचा 'ओ' झाला)
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: विद्या + अर्थी = विद्यार्थी (आ + अ = आ) हा सवर्ण दीर्घ स्वरसंधीचा प्रकार आहे.
स्पष्टीकरण: व्यंजनसंधीच्या नियमानुसार 'त्' चा 'द्' होतो, म्हणून सत् + आचार = सदाचार.
स्पष्टीकरण: विसर्गसंधीच्या नियमानुसार विसर्गाचा 'ओ' होतो, म्हणून मनः + रथ = मनोरथ.
स्पष्टीकरण: कवि + इंद्र = कवींद्र (इ + इ = ई) हा स्वरसंधीचा प्रकार आहे.
स्पष्टीकरण: व्यंजनसंधीनुसार 'क्' चा 'ग्' होतो, म्हणून दिक + गज = दिग्गज.
स्पष्टीकरण: सूर्य + उदय = सूर्योदय (अ + उ = ओ) हा गुण स्वरसंधीचा प्रकार आहे.
स्पष्टीकरण: अयादी स्वरसंधीनुसार 'ने + अन = नयन' होते.
स्पष्टीकरण: व्यंजनसंधीनुसार 'त्' चा 'न्' होतो, म्हणून जगत् + नाथ = जगन्नाथ.
स्पष्टीकरण: विसर्गसंधीनुसार विसर्गाचा 'ओ' होतो, म्हणून तपः + बल = तपोबल.
स्पष्टीकरण: महा + ऋषी = महर्षी (आ + ऋ = अर्) हा गुण स्वरसंधीचा प्रकार आहे.
स्पष्टीकरण: अयादी स्वरसंधीनुसार 'पौ + अक = पावक' होते.
स्पष्टीकरण: व्यंजनसंधीनुसार 'त्' चा 'ज्' होतो, म्हणून सत् + जन = सज्जन.
स्पष्टीकरण: विसर्गसंधीनुसार विसर्गाचा 'श' होतो, म्हणून निः + चय = निश्चय.
स्पष्टीकरण: गण + ईश = गणेश (अ + ई = ए) हा गुण स्वरसंधीचा प्रकार आहे.
स्पष्टीकरण: यण स्वरसंधीनुसार 'अनु + एषण = अन्वेषण' होते.
स्पष्टीकरण: व्यंजनसंधीनुसार 'क्' चा 'ङ्' होतो, म्हणून वाक् + मय = वाङ्मय.
स्पष्टीकरण: विसर्गसंधीनुसार विसर्गाचा 'स' होतो, म्हणून नमः + ते = नमस्ते.
स्पष्टीकरण: यण स्वरसंधीनुसार 'प्रति + एक = प्रत्येक' होते.
स्पष्टीकरण: व्यंजनसंधीनुसार 'त्' चा 'ल्' होतो, म्हणून उत् + लेख = उल्लेख.
स्पष्टीकरण: विसर्गसंधीनुसार विसर्गाचा 'ष्' होतो, म्हणून दुः + काळ = दुष्काळ.