मराठी व्याकरण: संधी आणि संधीचे प्रकार | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी व्याकरण: संधी आणि संधीचे प्रकार
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
दोन वर्ण एकमेकांच्या शेजारी आल्यामुळे त्यांच्यात जो बदल होतो, त्याला 'संधी' असे म्हणतात. संधी म्हणजे 'सांधणे' किंवा 'जोडणे' होय. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने संधी हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
दोन वर्ण एकमेकांच्या जवळ आल्यावर होणारा बदल म्हणजे संधी.
दोन स्वर एकमेकांत मिसळून एकच स्वर तयार होणे.
व्यंजनापुढे स्वर किंवा व्यंजन आल्यास होणारा बदल.
विसर्गाच्या पुढे स्वर किंवा व्यंजन आल्यास होणारा बदल.
महत्त्वाचे मुद्दे
- संधी म्हणजे केवळ अक्षरांची जुळवाजुळव नसून ध्वनीतील बदल आहे.
- स्वरसंधीमध्ये सजातीय आणि विजातीय स्वरांचा विचार केला जातो.
- व्यंजनसंधीमध्ये 'त' चा नियम, 'म' चा नियम महत्त्वाचे आहेत.
- विसर्गसंधीमध्ये विसर्गाचा 'ओ', 'र', 'श', 'ष', 'स' होण्याचे नियम आहेत.
महत्त्वाची तथ्ये
- मराठीत संधीचे नियम संस्कृत भाषेतील नियमांवर आधारित आहेत.
- संधीयुक्त शब्द लिहिताना उच्चारातील स्पष्टता महत्त्वाची असते.
- काही शब्दांत संधी होत नाही, त्यांना 'संधी न होणारे शब्द' म्हणतात.
उदाहरणे
स्वरसंधी
सूर्य + अस्त = सूर्यास्त (अ + अ = आ)
व्यंजनसंधी
सत् + आचार = सदाचार (त् + आ = दा)
विसर्गसंधी
मनः + रथ = मनोरथ (विसर्गाचा 'ओ' झाला)
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: अ + अ = आ हा नियम लागू होतो.
स्पष्टीकरण: व्यंजनसंधीचा नियम: त् + आ = दा.
स्पष्टीकरण: मनः + रथ = मनोरथ (विसर्गसंधी).
स्पष्टीकरण: इ + ई = ई (दीर्घत्व संधी).
स्पष्टीकरण: व्यंजनसंधीचा नियम: क च्या पुढे अनुनासिक आल्यास क चा ङ होतो.
स्पष्टीकरण: संधी म्हणजे वर्णविकार होय.
स्पष्टीकरण: अ + ई = ए (गुण स्वरसंधी).
स्पष्टीकरण: ए + अ = अय (अयादी स्वरसंधी).
स्पष्टीकरण: त च्या पुढे ल आल्यास त चा ल होतो.
स्पष्टीकरण: जगत् + नाथ = जगन्नाथ (व्यंजनसंधी).
स्पष्टीकरण: इ + उ = यु (यण स्वरसंधी).
स्पष्टीकरण: विसर्गाचा श होतो.
स्पष्टीकरण: गिरी + ईश = गिरीश (दीर्घत्व स्वरसंधी).
स्पष्टीकरण: क चा ग होतो.
स्पष्टीकरण: औ + अ = आव (अयादी स्वरसंधी).
स्पष्टीकरण: दुः + काळ = दुष्काळ.
स्पष्टीकरण: आ + ऋ = अर् (गुण स्वरसंधी).
स्पष्टीकरण: त च्या पुढे ज आल्यास त चा ज होतो.
स्पष्टीकरण: एक + एक = एकैक (वृद्धी स्वरसंधी).
स्पष्टीकरण: विसर्गसंधीचा नियम.