मराठी व्याकरण: कर्मणी प्रयोग | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी व्याकरण: कर्मणी प्रयोग
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी व्याकरणात प्रयोगाचे तीन मुख्य प्रकार आहेत. ज्या प्रयोगात क्रियापद हे कर्माच्या लिंग, वचन आणि पुरुषानुसार बदलते, त्याला 'कर्मणी प्रयोग' असे म्हणतात.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
ज्या वाक्यात क्रियापद कर्माच्या लिंग, वचन व पुरुषानुसार बदलते, त्यास कर्मणी प्रयोग म्हणतात.
महत्त्वाचे मुद्दे
- कर्त्याला नेहमी तृतीया विभक्तीचा प्रत्यय असतो.
- कर्म नेहमी प्रथमा विभक्तीत असते.
- क्रियापद कर्माच्या लिंग-वचनानुसार बदलते.
- कर्मणी प्रयोगातील क्रियापद नेहमी सकर्मक असते.
महत्त्वाची तथ्ये
- कर्मणी प्रयोगात कर्ता कधीही प्रथमा विभक्तीत नसतो.
- कर्मणी प्रयोगाचे प्रधानकर्तृक, प्रधानकर्मक, नवीन कर्मणी, समापन कर्मणी, शक्य कर्मणी असे उपप्रकार आहेत.
उदाहरणे
साधे उदाहरण
रामाने आंबा खाल्ला. (येथे 'आंबा' पुल्लिंगी आहे म्हणून 'खाल्ला' आले. जर 'आंबा' ऐवजी 'चिंच' (स्त्रीलिंगी) घेतली तर 'रामाने चिंच खाल्ली' असे होईल.)
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: रामाने आंबा खाल्ला - येथे कर्त्याला 'ने' प्रत्यय आहे आणि क्रियापद कर्माप्रमाणे बदलले आहे.
स्पष्टीकरण: कर्मणी प्रयोगात कर्म नेहमी प्रथमा विभक्तीत असते.
स्पष्टीकरण: येथे कर्त्याला 'नी' प्रत्यय आहे आणि कर्मानुसार क्रियापद बदलले आहे.
स्पष्टीकरण: कर्मणी प्रयोगात क्रियापद कर्माच्या लिंग-वचनानुसार बदलते.
स्पष्टीकरण: कर्मणी प्रयोगात कर्ता नेहमी तृतीया विभक्तीत असतो.
स्पष्टीकरण: खाण्याची क्रिया आंब्यावर होत आहे, म्हणून 'आंबा' हे कर्म आहे.
स्पष्टीकरण: कर्मणी प्रयोगातील क्रियापद प्रामुख्याने भूतकाळी असते.
स्पष्टीकरण: कर्त्याला 'ने' प्रत्यय आहे आणि कर्मानुसार क्रियापद बदलले आहे.
स्पष्टीकरण: कर्मणी प्रयोगात कर्म नेहमी प्रथमा विभक्तीत असते.
स्पष्टीकरण: येथे 'भाजी' (कर्म) नुसार 'चिरली' हे क्रियापद बदलले आहे.
स्पष्टीकरण: अकर्मक कर्तरी हा कर्तरी प्रयोगाचा प्रकार आहे.
स्पष्टीकरण: येथे कर्मानुसार क्रियापद बदलले आहे.
स्पष्टीकरण: कर्मणी प्रयोगात कर्त्याला तृतीया विभक्तीचा प्रत्यय असतो.
स्पष्टीकरण: येथे 'पत्र' (कर्म) नुसार 'लिहिले' हे क्रियापद आहे.
स्पष्टीकरण: कर्मणी प्रयोगात क्रियापद कर्मावर अवलंबून असते.
स्पष्टीकरण: केवळ 'त्याने आंबा खाल्ला' हे वाक्य कर्मणी प्रयोगाचे आहे.
स्पष्टीकरण: कर्मणी प्रयोगात कर्म नेहमी प्रथमा विभक्तीत असते.
स्पष्टीकरण: येथे कर्मानुसार क्रियापद बदलले आहे.
स्पष्टीकरण: कर्मणी प्रयोगात कर्ता नेहमी सप्रत्यय (तृतीया विभक्ती) असतो.
स्पष्टीकरण: रामाने आंबा खाल्ला हे कर्मणी प्रयोगाचे उदाहरण आहे.