MahaExam अभ्यास नोट्स

भाववाचक नाम (Abstract Noun) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

भाववाचक नाम (Abstract Noun)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी व्याकरणात नामाचे मुख्य तीन प्रकार पडतात. त्यापैकी 'भाववाचक नाम' हा एक अत्यंत महत्त्वाचा प्रकार आहे. ज्या नामातून वस्तू किंवा व्यक्तीमधील गुण, धर्म किंवा भाव यांचा बोध होतो, त्याला 'भाववाचक नाम' म्हणतात.

सविस्तर माहिती

भाववाचक नाम म्हणजे अशी नामे जी आपण डोळ्यांनी पाहू शकत नाही किंवा हाताने स्पर्श करू शकत नाही, ती केवळ मनाद्वारे अनुभवता येतात. यालाच 'धर्मवाचक नाम' असेही म्हणतात. भाववाचक नामे ही प्रामुख्याने विशेषणे, धातू (क्रियापदे) आणि सामान्य नामांना प्रत्यय लावून तयार केली जातात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

भाववाचक नाम

ज्या नामातून प्राणी किंवा वस्तू यांच्यातील गुण, धर्म किंवा भाव यांचा बोध होतो, त्याला भाववाचक नाम म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • भाववाचक नामे अदृश्य असतात, ती केवळ जाणवली जातात.
  • ही नामे सामान्य नाम, विशेषण किंवा क्रियापदापासून बनतात.
  • भाववाचक नामांना 'ई', 'ता', 'त्व', 'पण', 'पणा', 'गिरी', 'की' हे प्रत्यय लागतात.
  • भाववाचक नामे ही नेहमी एकवचनी असतात.

महत्त्वाची तथ्ये

  • भाववाचक नामे ही अमूर्त (Abstract) असतात.
  • एखाद्या नामाला 'पण', 'पणा', 'गिरी' हे प्रत्यय लागल्यास ते भाववाचक नाम बनते.
  • भाववाचक नामे कधीही अनेकवचनी नसतात, जर ती अनेकवचनी केली तर ती सामान्य नामे बनतात.

उदाहरणे

गुणांपासून बनलेली

शहाणपणा, प्रामाणिकपणा, गोडवा, धैर्य.

स्थिती दर्शवणारी

बालपण, तारुण्य, म्हातारपण, गरिबी.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

परीक्षेत शब्द ओळखा असा प्रश्न आल्यास शब्दाच्या शेवटी 'ता', 'त्व', 'पण' आहे का ते तपासा.
वाक्यातील भाव ओळखा, तो स्पर्श करता येतो का? नाही, तर ते भाववाचक नाम आहे.
विशेषणापासून बनलेली भाववाचक नामे ओळखणे सोपे असते (उदा. गोड -> गोडवा).

⚠️ सामान्य चुका

अनेक विद्यार्थी 'माणूस' हे भाववाचक नाम समजतात, पण ते सामान्य नाम आहे. 'माणुसकी' हे भाववाचक नाम आहे.
भाववाचक नामाचे अनेकवचन करण्याचा प्रयत्न करणे चुकीचे आहे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. खालीलपैकी भाववाचक नाम ओळखा.
अनदी
बहिमालय
कशहाणपणा
डपुस्तक
योग्य उत्तर: क) शहाणपणा

स्पष्टीकरण: शहाणपणा हे गुण दर्शवणारे नाम आहे, म्हणून ते भाववाचक नाम आहे.
2. 'प्रामाणिकपणा' हे कोणत्या प्रकारचे नाम आहे?
अविशेष नाम
बसामान्य नाम
कभाववाचक नाम
डपदार्थवाचक नाम
योग्य उत्तर: क) भाववाचक नाम

स्पष्टीकरण: प्रामाणिकपणा हा एक गुण आहे, म्हणून हे भाववाचक नाम आहे.
3. 'गोड' या विशेषणापासून बनलेले भाववाचक नाम कोणते?
अगोडी
बगोडवा
कगोडपण
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: गोड या विशेषणापासून गोडी, गोडवा आणि गोडपण ही तिन्ही भाववाचक नामे तयार होतात.
4. भाववाचक नामे नेहमी कोणत्या वचनात असतात?
अएकवचन
बअनेकवचन
कद्विवचन
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: अ) एकवचन

स्पष्टीकरण: भाववाचक नामे ही नेहमी एकवचनी असतात.
5. 'शूर' या विशेषणाचे भाववाचक नाम काय होईल?
अशूरता
बशौर्य
कशूरपण
डअ आणि ब दोन्ही
योग्य उत्तर: ड) अ आणि ब दोन्ही

स्पष्टीकरण: शूर या विशेषणापासून शूरता आणि शौर्य ही दोन्ही भाववाचक नामे तयार होतात.
6. खालीलपैकी कोणता प्रत्यय भाववाचक नाम तयार करण्यासाठी वापरला जात नाही?
अता
बत्व
कई
डला
योग्य उत्तर: ड) ला

स्पष्टीकरण: 'ला' हा प्रत्यय भाववाचक नाम तयार करण्यासाठी वापरला जात नाही.
7. 'बालपण' हे कोणत्या नामाचे उदाहरण आहे?
असामान्य नाम
बविशेष नाम
कभाववाचक नाम
डधातुसाधित नाम
योग्य उत्तर: क) भाववाचक नाम

स्पष्टीकरण: बालपण ही एक अवस्था आहे, म्हणून ते भाववाचक नाम आहे.
8. 'गरीब' या शब्दाचे भाववाचक नाम काय?
अगरिबी
बगरीबपण
कगरिबीकरण
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: अ) गरिबी

स्पष्टीकरण: गरीब या विशेषणापासून 'गरिबी' हे भाववाचक नाम बनते.
9. भाववाचक नामाला दुसरे काय म्हणतात?
अधर्मवाचक नाम
बगुणवाचक नाम
कअ आणि ब दोन्ही
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: क) अ आणि ब दोन्ही

स्पष्टीकरण: भाववाचक नामाला धर्मवाचक किंवा गुणवाचक नाम असेही म्हणतात.
10. 'माणुसकी' हे नाम कशापासून बनले आहे?
अविशेषण
बसामान्य नाम
कक्रियापद
डसर्वनाम
योग्य उत्तर: ब) सामान्य नाम

स्पष्टीकरण: माणुसकी हे 'माणूस' या सामान्य नामापासून बनले आहे.
11. खालीलपैकी भाववाचक नाम नसलेला शब्द कोणता?
अधैर्य
बसौंदर्य
कनवल
डगंगा
योग्य उत्तर: ड) गंगा

स्पष्टीकरण: गंगा हे विशेष नाम आहे.
12. 'सुंदर' या विशेषणाचे भाववाचक नाम काय?
असुंदरता
बसौंदर्य
कसुंदरपण
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: सुंदर या विशेषणापासून सुंदरता, सौंदर्य आणि सुंदरपण ही तिन्ही नामे तयार होतात.
13. 'मुलगा' या सामान्य नामाचे भाववाचक नाम काय होईल?
अमुलगी
बमुले
कमुलेपण
डमुलगे
योग्य उत्तर: क) मुलेपण

स्पष्टीकरण: मुलगा या सामान्य नामाला 'पण' प्रत्यय लावून 'मुलेपण' हे भाववाचक नाम तयार होते.
14. भाववाचक नामे कशी असतात?
अदृश्य
बअदृश्य
कस्पर्शजन्य
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) अदृश्य

स्पष्टीकरण: भाववाचक नामे ही अदृश्य असतात, ती केवळ मनाला जाणवतात.
15. 'शत्रू' या नामाचे भाववाचक नाम काय?
अशत्रुत्व
बशत्रूता
कशत्रूपण
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: शत्रू या नामापासून शत्रुत्व, शत्रूता आणि शत्रूपण ही भाववाचक नामे तयार होतात.
16. 'हसणे' या क्रियापदापासून बनलेले भाववाचक नाम कोणते?
अहसवा
बहास्य
कहसता
डहसकी
योग्य उत्तर: ब) हास्य

स्पष्टीकरण: हसणे या धातूपासून 'हास्य' हे भाववाचक नाम बनते.
17. 'मूर्ख' या विशेषणाचे भाववाचक नाम काय?
अमूर्खता
बमूर्खपणा
कमूर्खत्व
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: मूर्ख या विशेषणापासून मूर्खता, मूर्खपणा आणि मूर्खत्व ही तिन्ही भाववाचक नामे तयार होतात.
18. खालीलपैकी कोणता शब्द भाववाचक नाम नाही?
अआनंद
बदुःख
कराग
डआंबा
योग्य उत्तर: ड) आंबा

स्पष्टीकरण: आंबा हे सामान्य नाम आहे.
19. 'देव' या नामाचे भाववाचक नाम काय?
अदेवत्व
बदेवता
कदेवपण
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: देव या नामापासून देवत्व, देवता आणि देवपण ही भाववाचक नामे तयार होतात.
20. 'नम्र' या विशेषणाचे भाववाचक नाम काय?
अनम्रता
बनम्रत्व
कनम्रपण
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: नम्र या विशेषणापासून नम्रता, नम्रत्व आणि नम्रपण ही भाववाचक नामे तयार होतात.