MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी म्हणी आणि वाक्प्रचार: योग्य वापर आणि अर्थ | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी म्हणी आणि वाक्प्रचार: योग्य वापर आणि अर्थ

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी भाषेत म्हणी आणि वाक्प्रचार भाषेला सौंदर्य आणि प्रभावीपणा प्राप्त करून देतात. स्पर्धा परीक्षांमध्ये या घटकावर आधारित प्रश्न विचारले जातात, ज्यामध्ये वाक्याचा अर्थ ओळखणे किंवा योग्य वाक्प्रचार निवडणे अपेक्षित असते.

सविस्तर माहिती

वाक्प्रचार म्हणजे शब्दांचा असा समूह ज्याचा मूळ अर्थ न घेता एक विशिष्ट लाक्षणिक अर्थ घेतला जातो. तर म्हण म्हणजे अनुभवातून आलेले एक छोटेखानी बोधवाक्य. स्पर्धा परीक्षेत वाक्प्रचारांचा वाक्यात उपयोग करताना काळ आणि लिंगानुसार बदल करणे आवश्यक असते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

वाक्प्रचार

शब्दांचा समूह ज्याचा अर्थ मूळ शब्दांच्या अर्थापेक्षा वेगळा आणि लाक्षणिक असतो.

म्हण

अनुभवावर आधारित, संक्षिप्त आणि उपदेशात्मक वाक्य.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • वाक्प्रचार हे वाक्याचा भाग म्हणून वापरले जातात.
  • म्हणी स्वतंत्रपणे वापरल्या जातात.
  • वाक्प्रचारांचा वाक्यात वापर करताना क्रियापदाचे रूप बदलू शकते.
  • म्हणींचा अर्थ बदलता येत नाही, त्या जशा आहेत तशाच वापरल्या जातात.

महत्त्वाची तथ्ये

  • वाक्प्रचारांच्या शेवटी सहसा क्रियापद असते.
  • म्हणींमध्ये मानवी स्वभाव आणि निसर्गाचे निरीक्षण असते.
  • परीक्षेत वाक्प्रचारांचा अर्थ विचारला जातो किंवा रिकाम्या जागी योग्य वाक्प्रचार भरायला सांगितला जातो.

उदाहरणे

वाक्प्रचार

अंगाची लाहीलाही होणे - खूप राग येणे. (उदा. मुलाची नापास झाल्याची बातमी ऐकून वडिलांच्या अंगाची लाहीलाही झाली.)

म्हण

अति तिथे माती - कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक वाईट असतो.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्प्रचारांचा अर्थ समजून घेताना त्यातील शब्दांच्या मूळ अर्थावर जाऊ नका.
वाक्याचा संदर्भ ओळखून योग्य वाक्प्रचार निवडा.
नियमित वाचनाने म्हणी आणि वाक्प्रचार लक्षात राहण्यास मदत होते.

⚠️ सामान्य चुका

वाक्प्रचाराचा अर्थ शब्दशः घेणे.
वाक्यात वापरताना क्रियापदाचे काळानुसार रूप न बदलणे.
म्हणींमध्ये स्वतःच्या मनाने शब्द बदलणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. अंगाची लाहीलाही होणे या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अखूप आनंद होणे
बखूप राग येणे
कघाबरून जाणे
डथंडी वाजणे
योग्य उत्तर: ब) खूप राग येणे

स्पष्टीकरण: अंगाची लाहीलाही होणे म्हणजे तीव्र संताप किंवा राग येणे.
2. अति तिथे माती या म्हणीचा अर्थ काय?
अमाती जास्त असणे
बअतिरेक वाईट असतो
कखूप काम करणे
डकमी बोलणे
योग्य उत्तर: ब) अतिरेक वाईट असतो

स्पष्टीकरण: कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक केल्यास नुकसान होते.
3. खडे फोडणे म्हणजे काय?
अदोष देणे
बदगड फोडणे
ककाम करणे
डमदत करणे
योग्य उत्तर: अ) दोष देणे

स्पष्टीकरण: खडे फोडणे म्हणजे दुसऱ्यावर दोषारोप करणे.
4. आकाश पाताळ एक करणे म्हणजे काय?
अखूप पाऊस पडणे
बखूप प्रयत्न करणे
कआकाशात जाणे
डजमीन मोजणे
योग्य उत्तर: ब) खूप प्रयत्न करणे

स्पष्टीकरण: एखादे काम पूर्ण करण्यासाठी पराकाष्ठेचे प्रयत्न करणे.
5. उखळ पांढरे होणे म्हणजे काय?
अखूप नुकसान होणे
बखूप फायदा होणे
कघर बांधणे
डपांढरे कपडे घालणे
योग्य उत्तर: ब) खूप फायदा होणे

स्पष्टीकरण: अचानक खूप फायदा किंवा लाभ होणे.
6. कानाला खडा लावणे म्हणजे काय?
अकान दुखणे
बकानात दागिना घालणे
कपुन्हा अशी चूक न करण्याची शपथ घेणे
डऐकून न घेणे
योग्य उत्तर: क) पुन्हा अशी चूक न करण्याची शपथ घेणे

स्पष्टीकरण: एखादी चूक पुन्हा न करण्याची खात्री देणे.
7. गाशा गुंडाळणे म्हणजे काय?
अपळून जाणे
बसाहित्य बांधणे
कनिघून जाणे किंवा जागा सोडणे
डगाठोडे बांधणे
योग्य उत्तर: क) निघून जाणे किंवा जागा सोडणे

स्पष्टीकरण: एखादी जागा सोडून निघून जाणे.
8. हात दाखवून अवलक्षण म्हणजे काय?
अस्वतःहून संकट ओढवून घेणे
बहात दाखवणे
कअवलक्षण करणे
डमदत करणे
योग्य उत्तर: अ) स्वतःहून संकट ओढवून घेणे

स्पष्टीकरण: स्वतःच्या चुकीमुळे स्वतःवर संकट ओढवून घेणे.
9. पाणी पडणे म्हणजे काय?
अपाऊस पडणे
बनदीत जाणे
कमेहनतीवर पाणी फिरणे किंवा वाया जाणे
डपाणी पिणे
योग्य उत्तर: क) मेहनतीवर पाणी फिरणे किंवा वाया जाणे

स्पष्टीकरण: केलेल्या कामाचे फळ न मिळणे किंवा मेहनत वाया जाणे.
10. तोंड काळे करणे म्हणजे काय?
अचेहरा धुणे
बअपमानित होऊन निघून जाणे
करंग लावणे
डकाजळ लावणे
योग्य उत्तर: ब) अपमानित होऊन निघून जाणे

स्पष्टीकरण: अपमानित होऊन किंवा लाजिरवाण्या स्थितीत निघून जाणे.
11. नवे नऊ दिवस म्हणजे काय?
अनऊ दिवस काम करणे
बनवीन गोष्टीचे आकर्षण थोडेच दिवस असते
कनऊ दिवस सुट्टी
डनवीन कपडे
योग्य उत्तर: ब) नवीन गोष्टीचे आकर्षण थोडेच दिवस असते

स्पष्टीकरण: कोणतीही नवीन गोष्ट सुरुवातीलाच आकर्षक वाटते.
12. पाचमुखी परमेश्वर म्हणजे काय?
अपाच देव
बअनेक लोकांचे मत तेच योग्य
कपाच तोंडे असलेला
डपरमेश्वर
योग्य उत्तर: ब) अनेक लोकांचे मत तेच योग्य

स्पष्टीकरण: अनेक लोक जे बोलतात ते खरे मानले जाते.
13. कपाळमोक्ष होणे म्हणजे काय?
अकपाळ दुखणे
बमृत्यू होणे
कमोक्ष मिळणे
डकपाळ उजळणे
योग्य उत्तर: ब) मृत्यू होणे

स्पष्टीकरण: मृत्यू होणे किंवा शेवट होणे.
14. अक्कल खाती जमा होणे म्हणजे काय?
अअक्कल वाढणे
बअक्कल संपणे किंवा मूर्खपणा करणे
कबँकेत पैसे भरणे
डहुशार होणे
योग्य उत्तर: ब) अक्कल संपणे किंवा मूर्खपणा करणे

स्पष्टीकरण: मूर्खपणाचे काम करणे.
15. खडा टाकून पाहणे म्हणजे काय?
अदगड टाकणे
बअंदाज घेणे
कखडा शोधणे
डनदीत दगड टाकणे
योग्य उत्तर: ब) अंदाज घेणे

स्पष्टीकरण: एखाद्या गोष्टीचा अंदाज घेणे किंवा चाचपणी करणे.
16. जीवाचे कान करणे म्हणजे काय?
अकान दुखणे
बखूप लक्ष देऊन ऐकणे
ककान कापून घेणे
डशांत बसणे
योग्य उत्तर: ब) खूप लक्ष देऊन ऐकणे

स्पष्टीकरण: एकाग्रतेने किंवा लक्षपूर्वक ऐकणे.
17. पळता भुई थोडी होणे म्हणजे काय?
अखूप धावणे
बखूप घाबरणे किंवा संकटात सापडणे
कजमीन कमी पडणे
डपळून जाणे
योग्य उत्तर: ब) खूप घाबरणे किंवा संकटात सापडणे

स्पष्टीकरण: संकटात सापडून घाबरून जाणे.
18. तोंडाला पाने पुसणे म्हणजे काय?
अतोंड धुणे
बफसवणूक करणे
कजेवण करणे
डपाने खाणे
योग्य उत्तर: ब) फसवणूक करणे

स्पष्टीकरण: मिळेल असे वाटत असताना फसवणूक करणे.
19. अंथरूण पाहून पाय पसरावे म्हणजे काय?
अझोपताना पाय पसरणे
बआपल्या ऐपतीप्रमाणे खर्च करावा
कमोठे अंथरूण घेणे
डपाय मोजणे
योग्य उत्तर: ब) आपल्या ऐपतीप्रमाणे खर्च करावा

स्पष्टीकरण: आपल्या आर्थिक क्षमतेनुसारच खर्च करावा.
20. डोळ्यात अंजन घालणे म्हणजे काय?
अडोळ्यात औषध घालणे
बचुका लक्षात आणून देणे
कडोळे धुणे
डअंजन लावणे
योग्य उत्तर: ब) चुका लक्षात आणून देणे

स्पष्टीकरण: एखाद्याला त्याच्या चुकांची जाणीव करून देणे.