MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी वाक्प्रचार: अर्थ आणि उपयोग | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी वाक्प्रचार: अर्थ आणि उपयोग

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी भाषेत वाक्प्रचार हे भाषेचे सौंदर्य वाढवतात. वाक्प्रचार म्हणजे शब्दांचा असा समूह ज्याचा मूळ अर्थ न घेता एक विशिष्ट लाक्षणिक अर्थ घेतला जातो. स्पर्धा परीक्षांमध्ये वाक्प्रचारांचे अर्थ विचारले जातात.

सविस्तर माहिती

वाक्प्रचार हे भाषेला प्रवाही आणि प्रभावी बनवतात. जेव्हा एखादा शब्दसमूह आपल्या मूळ अर्थापेक्षा वेगळा आणि विशेष अर्थ दर्शवतो, तेव्हा त्याला वाक्प्रचार म्हणतात. परीक्षेत वाक्प्रचाराचा अर्थ ओळखणे किंवा वाक्यात उपयोग करणे यावर प्रश्न विचारले जातात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

वाक्प्रचार

विशिष्ट शब्दांचा समूह ज्याचा अर्थ मूळ शब्दांच्या अर्थापेक्षा वेगळा आणि लाक्षणिक असतो.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • वाक्प्रचारांचा अर्थ नेहमी लाक्षणिक असतो.
  • वाक्प्रचार वाक्यात वापरताना क्रियापदाचे रूप काळाप्रमाणे बदलते.
  • वाक्प्रचार हे भाषेचे अलंकार आहेत.
  • परीक्षेत अर्थाची अचूक निवड करणे महत्त्वाचे असते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • वाक्प्रचार हे भाषेच्या समृद्धीचे लक्षण आहेत.
  • मराठी स्पर्धा परीक्षेत वाक्प्रचारांवर किमान २-३ प्रश्न विचारले जातात.
  • वाक्प्रचारांचा अर्थ समजून घेण्यासाठी वाचन आवश्यक आहे.

उदाहरणे

अक्कल गहाण ठेवणे

अर्थ: विचारशक्ती नष्ट होणे. वाक्य: त्याने लोभापायी आपली अक्कल गहाण ठेवली आहे.

हात दाखवून अवलक्षण

अर्थ: स्वतःहून संकट ओढवून घेणे. वाक्य: विनाकारण वादात पडणे म्हणजे हात दाखवून अवलक्षण होय.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्प्रचाराचा अर्थ वाचताना तो वाक्यात कसा वापरला आहे हे पहा.
समान अर्थाचे वाक्प्रचार गोंधळात टाकू शकतात, त्यामुळे बारकाईने अभ्यास करा.
नियमित सराव केल्यास अर्थ लक्षात ठेवणे सोपे जाते.

⚠️ सामान्य चुका

वाक्प्रचाराचा शब्दशः अर्थ काढणे.
वाक्याचा संदर्भ न समजता चुकीचा पर्याय निवडणे.
क्रियापदाचे रूप बदलताना व्याकरणाच्या नियमांकडे दुर्लक्ष करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. अक्कल गहाण ठेवणे या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अबुद्धी चालणे
बविचारशक्ती नष्ट होणे
कखूप हुशार असणे
डअक्कल विकणे
योग्य उत्तर: ब) विचारशक्ती नष्ट होणे

स्पष्टीकरण: अक्कल गहाण ठेवणे म्हणजे विचार करण्याची क्षमता गमावणे.
2. हात दाखवून अवलक्षण या वाक्प्रचाराचा योग्य अर्थ निवडा.
असंकटात मदत करणे
बस्वतःहून संकट ओढवून घेणे
कहात दाखवून पळून जाणे
डअवलक्षण करणे
योग्य उत्तर: ब) स्वतःहून संकट ओढवून घेणे

स्पष्टीकरण: स्वतःच्या चुकीच्या वागण्यामुळे संकट ओढवून घेणे म्हणजे हात दाखवून अवलक्षण.
3. कंबर कसणे म्हणजे काय?
अकंबर दुखणे
बव्यायाम करणे
कनिश्चय करणे किंवा तयारी करणे
डकंबर बांधणे
योग्य उत्तर: क) निश्चय करणे किंवा तयारी करणे

स्पष्टीकरण: एखाद्या कामासाठी पूर्ण तयारी करणे म्हणजे कंबर कसणे.
4. खडा टाकून पाहणे या वाक्प्रचाराचा अर्थ सांगा.
अखडा मारणे
बअंदाज घेणे
कखडा उचलणे
डखडा फेकणे
योग्य उत्तर: ब) अंदाज घेणे

स्पष्टीकरण: एखाद्या गोष्टीचा अंदाज घेण्यासाठी केलेली कृती म्हणजे खडा टाकून पाहणे.
5. डोळे उघडणे या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अझोपेतून उठणे
बसत्य परिस्थितीची जाणीव होणे
कडोळे मोठे करणे
डआश्चर्य वाटणे
योग्य उत्तर: ब) सत्य परिस्थितीची जाणीव होणे

स्पष्टीकरण: सत्य परिस्थितीची जाणीव होणे म्हणजे डोळे उघडणे.
6. पाणी पडणे या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अपाऊस पडणे
बकाम फुकट जाणे
कपाणी सांडणे
डनदीत पडणे
योग्य उत्तर: ब) काम फुकट जाणे

स्पष्टीकरण: केलेल्या मेहनतीवर पाणी पडणे म्हणजे काम फुकट जाणे.
7. जीवाचे कान करणे म्हणजे काय?
अकान दुखणे
बलक्षपूर्वक ऐकणे
ककान कापून घेणे
डजीवावर उदार होणे
योग्य उत्तर: ब) लक्षपूर्वक ऐकणे

स्पष्टीकरण: एखादी गोष्ट अतिशय लक्षपूर्वक ऐकणे म्हणजे जीवाचे कान करणे.
8. नऊच्या पाढ्यात असणे म्हणजे काय?
अगणितात हुशार असणे
बअतिशय आनंदी असणे
कअतिशय श्रीमंत असणे
डअतिशय रागीट असणे
योग्य उत्तर: ब) अतिशय आनंदी असणे

स्पष्टीकरण: अतिशय आनंदी असणे किंवा उत्साहात असणे म्हणजे नऊच्या पाढ्यात असणे.
9. अंगाची लाहीलाही होणे म्हणजे काय?
अखूप थंडी वाजणे
बखूप राग येणे
कअंगाला आग लागणे
डखूप भूक लागणे
योग्य उत्तर: ब) खूप राग येणे

स्पष्टीकरण: अतिशय संताप होणे म्हणजे अंगाची लाहीलाही होणे.
10. गाशा गुंडाळणे या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अगाठोडे बांधणे
बपळून जाणे किंवा निघून जाणे
कगाठ मारणे
डगाणे गाणे
योग्य उत्तर: ब) पळून जाणे किंवा निघून जाणे

स्पष्टीकरण: एखाद्या ठिकाणाहून निघून जाणे म्हणजे गाशा गुंडाळणे.
11. खडे फोडणे म्हणजे काय?
अखडे तोडणे
बदोष देणे
कखडे मारणे
डखडे गोळा करणे
योग्य उत्तर: ब) दोष देणे

स्पष्टीकरण: दुसऱ्याला दोष देणे म्हणजे खडे फोडणे.
12. तोंड काळे करणे म्हणजे काय?
अतोंड धुणे
बअपमानित होऊन निघून जाणे
कतोंड रंगवणे
डतोंड लपवणे
योग्य उत्तर: ब) अपमानित होऊन निघून जाणे

स्पष्टीकरण: अपमानित होऊन किंवा लाजिरवाण्या स्थितीत निघून जाणे.
13. हवा खाणे म्हणजे काय?
अवारा घेणे
बफिरून येणे
कहवा पिणे
डहवा पकडणे
योग्य उत्तर: ब) फिरून येणे

स्पष्टीकरण: मोकळ्या हवेत फिरून येणे म्हणजे हवा खाणे.
14. पाणी पिऊन जात विचारणे म्हणजे काय?
अपाणी पिणे
बखूप विचार करणे
कअतिशय सावधगिरी बाळगणे
डपाणी विचारणे
योग्य उत्तर: क) अतिशय सावधगिरी बाळगणे

स्पष्टीकरण: कोणतेही काम करताना अतिशय सावधगिरी बाळगणे.
15. रंग उडणे म्हणजे काय?
अरंग निघून जाणे
बघाबरणे किंवा फिका पडणे
करंग लावणे
डरंग उडवणे
योग्य उत्तर: ब) घाबरणे किंवा फिका पडणे

स्पष्टीकरण: भीतीमुळे चेहरा फिका पडणे म्हणजे रंग उडणे.
16. हात देणे म्हणजे काय?
अहात मिळवणे
बमदत करणे
कहात दाखवणे
डहात धरणे
योग्य उत्तर: ब) मदत करणे

स्पष्टीकरण: संकटाच्या वेळी मदत करणे म्हणजे हात देणे.
17. डोक्यावर खापर फोडणे म्हणजे काय?
अखापर फोडणे
बदुसऱ्याच्या माथी दोष मारणे
कडोके फोडणे
डखापर डोक्यावर घेणे
योग्य उत्तर: ब) दुसऱ्याच्या माथी दोष मारणे

स्पष्टीकरण: आपल्या चुकीचे खापर दुसऱ्याच्या माथी मारणे.
18. पायावर धोंडा पाडून घेणे म्हणजे काय?
अपायाला दुखापत होणे
बस्वतःचे नुकसान करून घेणे
कपायावर दगड पडणे
डपायाला दगड बांधणे
योग्य उत्तर: ब) स्वतःचे नुकसान करून घेणे

स्पष्टीकरण: स्वतःच्या कृतीमुळे स्वतःचेच नुकसान करून घेणे.
19. जीवाचे रान करणे म्हणजे काय?
अशेती करणे
बखूप कष्ट करणे
करान शोधणे
डजीवाचे रक्षण करणे
योग्य उत्तर: ब) खूप कष्ट करणे

स्पष्टीकरण: एखाद्या ध्येयासाठी खूप कष्ट करणे म्हणजे जीवाचे रान करणे.
20. वाऱ्यावर सोडणे म्हणजे काय?
अवाऱ्यात सोडणे
बबेवारस सोडणे किंवा दुर्लक्ष करणे
कवाऱ्याची वाट पाहणे
डवाऱ्याने उडवणे
योग्य उत्तर: ब) बेवारस सोडणे किंवा दुर्लक्ष करणे

स्पष्टीकरण: एखाद्याकडे दुर्लक्ष करणे किंवा बेवारस सोडणे.