MahaExam अभ्यास नोट्स
मराठी वाक्प्रचार: अभ्यास आणि सराव | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
📖
TCS / IBPS व MPSC पॅटर्न परिपूर्ण नोट्स:
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
MahaExam अभ्यास नोट्स
मराठी वाक्प्रचार: अभ्यास आणि सराव
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
📖
TCS / IBPS व MPSC पॅटर्न परिपूर्ण नोट्स:
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी भाषेत वाक्प्रचार हे भाषेचे सौंदर्य वाढवणारे आणि अर्थाला अधिक प्रभावी बनवणारे घटक आहेत. स्पर्धा परीक्षांमध्ये वाक्प्रचारांचा अर्थ विचारणे किंवा वाक्यात उपयोग करणे यावर आधारित प्रश्न हमखास विचारले जातात.
सविस्तर माहिती
वाक्प्रचार म्हणजे शब्दांचा असा समूह ज्याचा शब्दशः अर्थ न घेता एक विशिष्ट लाक्षणिक अर्थ घेतला जातो. वाक्प्रचारामुळे भाषेला धार येते आणि संवाद अधिक अर्थपूर्ण होतो. स्पर्धा परीक्षेत वाक्प्रचारांचा अर्थ ओळखणे आणि त्यांचा योग्य संदर्भात वापर करणे महत्त्वाचे असते.
महत्त्वाच्या संज्ञा
वाक्प्रचार
जेव्हा एखादा शब्दसमूह आपल्या मूळ अर्थापेक्षा वेगळा आणि विशिष्ट लाक्षणिक अर्थ व्यक्त करतो, तेव्हा त्याला वाक्प्रचार म्हणतात.
महत्त्वाचे मुद्दे
- वाक्प्रचारांचा अर्थ नेहमी लाक्षणिक असतो, शब्दशः नसतो.
- वाक्प्रचारांचा वाक्यात उपयोग करताना क्रियापदाचे रूप काळाप्रमाणे बदलू शकते.
- वाक्प्रचार हे भाषेचे अलंकार आहेत, ते लेखनात प्रभावीपणा आणतात.
- परीक्षेत अनेकदा वाक्प्रचारांचा अर्थ विचारला जातो, त्यामुळे अर्थावर लक्ष केंद्रित करा.
महत्त्वाची तथ्ये
- वाक्प्रचारांचा शेवट सहसा क्रियापदाने होतो.
- वाक्प्रचार हे भाषेच्या समृद्धीचे लक्षण मानले जातात.
- मराठीतील अनेक वाक्प्रचार हे मानवी स्वभाव आणि अनुभवांवर आधारित आहेत.
उदाहरणे
अक्कल हुशारी दाखवणे
अर्थ: शहाणपणा दाखवणे. वाक्य: परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी विद्यार्थ्यांनी अक्कल हुशारी दाखवणे गरजेचे आहे.
हात देणे
अर्थ: मदत करणे. वाक्य: संकटाच्या वेळी मित्राला हात देणे हे आपले कर्तव्य आहे.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
वाक्प्रचारांचा अर्थ पाठ करण्यापेक्षा ते वाक्यात वापरून पाहण्याचा सराव करा.
समान अर्थाचे वाक्प्रचार एकत्र लिहून काढा.
परीक्षेत पर्यायातील अर्थाची तुलना करून सर्वात योग्य अर्थ निवडा.
⚠️ सामान्य चुका
वाक्प्रचाराचा शब्दशः अर्थ घेणे.
वाक्यात उपयोग करताना क्रियापदाचे काळानुसार योग्य रूप न वापरणे.
समान वाटणाऱ्या वाक्प्रचारांमधील सूक्ष्म फरक न ओळखणे.
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
1. 'अंगाची लाहीलाही होणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अखूप आनंद होणे
बखूप राग येणे
कथंडी वाजणे
डघाबरून जाणे
योग्य उत्तर: ब) खूप राग येणे
स्पष्टीकरण: अंगाची लाहीलाही होणे म्हणजे अतिशय संतापणे किंवा राग येणे.
स्पष्टीकरण: अंगाची लाहीलाही होणे म्हणजे अतिशय संतापणे किंवा राग येणे.
2. 'खडा टाकून पाहणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ सांगा.
अअंदाज घेणे
बदगड फेकणे
कपरीक्षा घेणे
डमदत मागणे
योग्य उत्तर: अ) अंदाज घेणे
स्पष्टीकरण: खडा टाकून पाहणे म्हणजे एखादी गोष्ट करण्यापूर्वी अंदाज घेणे.
स्पष्टीकरण: खडा टाकून पाहणे म्हणजे एखादी गोष्ट करण्यापूर्वी अंदाज घेणे.
3. 'डोळे उघडणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अझोपेतून उठणे
बसावध होणे किंवा चूक समजणे
कआश्चर्य वाटणे
डराग येणे
योग्य उत्तर: ब) सावध होणे किंवा चूक समजणे
स्पष्टीकरण: डोळे उघडणे म्हणजे अनुभवातून शहाणपण येणे किंवा सावध होणे.
स्पष्टीकरण: डोळे उघडणे म्हणजे अनुभवातून शहाणपण येणे किंवा सावध होणे.
4. 'हात दाखवून अवलक्षण' या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अमदत करणे
बस्वतःहून संकट ओढवून घेणे
कहात दाखवणे
डअयशस्वी होणे
योग्य उत्तर: ब) स्वतःहून संकट ओढवून घेणे
स्पष्टीकरण: स्वतःहून संकट ओढवून घेणे म्हणजे हात दाखवून अवलक्षण.
स्पष्टीकरण: स्वतःहून संकट ओढवून घेणे म्हणजे हात दाखवून अवलक्षण.
5. 'पाणी पडणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अपाऊस पडणे
बकाम फुकट जाणे
कनदीत पडणे
डस्वच्छ करणे
योग्य उत्तर: ब) काम फुकट जाणे
स्पष्टीकरण: एखाद्या कामावर पाणी पडणे म्हणजे ते काम वाया जाणे किंवा फुकट जाणे.
स्पष्टीकरण: एखाद्या कामावर पाणी पडणे म्हणजे ते काम वाया जाणे किंवा फुकट जाणे.
6. 'कंबर कसणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अव्यायाम करणे
बतयारी करणे
कनिश्चय करून कामाला लागणे
डआळस करणे
योग्य उत्तर: क) निश्चय करून कामाला लागणे
स्पष्टीकरण: कंबर कसणे म्हणजे एखादे काम पूर्ण करण्याचा दृढ निश्चय करणे.
स्पष्टीकरण: कंबर कसणे म्हणजे एखादे काम पूर्ण करण्याचा दृढ निश्चय करणे.
7. 'नऊ-दहा होणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अमोजणी करणे
बपळून जाणे
कखूप काम करणे
डगोंधळ होणे
योग्य उत्तर: ब) पळून जाणे
स्पष्टीकरण: नऊ-दहा होणे म्हणजे पळून जाणे.
स्पष्टीकरण: नऊ-दहा होणे म्हणजे पळून जाणे.
8. 'अक्कल गहाण ठेवणे' म्हणजे काय?
अहुशार असणे
बमूर्खासारखे वागणे
ककर्ज घेणे
डअभ्यास करणे
योग्य उत्तर: ब) मूर्खासारखे वागणे
स्पष्टीकरण: अक्कल गहाण ठेवणे म्हणजे विचार न करता मूर्खासारखे वागणे.
स्पष्टीकरण: अक्कल गहाण ठेवणे म्हणजे विचार न करता मूर्खासारखे वागणे.
9. 'जीवाचे कान करणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अशांत बसणे
बलक्षपूर्वक ऐकणे
कघाबरणे
डआजार होणे
योग्य उत्तर: ब) लक्षपूर्वक ऐकणे
स्पष्टीकरण: जीवाचे कान करणे म्हणजे खूप लक्ष देऊन ऐकणे.
स्पष्टीकरण: जीवाचे कान करणे म्हणजे खूप लक्ष देऊन ऐकणे.
10. 'वारा फिरणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अहवामान बदलणे
बपरिस्थिती बदलणे
कवेडे होणे
डप्रवास करणे
योग्य उत्तर: ब) परिस्थिती बदलणे
स्पष्टीकरण: वारा फिरणे म्हणजे परिस्थिती बदलणे किंवा नशीब पालटणे.
स्पष्टीकरण: वारा फिरणे म्हणजे परिस्थिती बदलणे किंवा नशीब पालटणे.
11. 'तोंड काळे करणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अचेहरा धुणे
बअपमानित होऊन निघून जाणे
कराग व्यक्त करणे
डरंग लावणे
योग्य उत्तर: ब) अपमानित होऊन निघून जाणे
स्पष्टीकरण: तोंड काळे करणे म्हणजे अपमानित होऊन तिथून निघून जाणे.
स्पष्टीकरण: तोंड काळे करणे म्हणजे अपमानित होऊन तिथून निघून जाणे.
12. 'हातभार लावणे' म्हणजे काय?
अमारामारी करणे
बमदत करणे
कहात धुणे
डकाम सोडून देणे
योग्य उत्तर: ब) मदत करणे
स्पष्टीकरण: हातभार लावणे म्हणजे कामात मदत करणे.
स्पष्टीकरण: हातभार लावणे म्हणजे कामात मदत करणे.
13. 'पायावर धोंडा पाडून घेणे' म्हणजे काय?
अअपघात होणे
बस्वतःचे नुकसान करून घेणे
ककष्ट करणे
डदगड फोडणे
योग्य उत्तर: ब) स्वतःचे नुकसान करून घेणे
स्पष्टीकरण: स्वतःचे नुकसान करून घेणे म्हणजे पायावर धोंडा पाडून घेणे.
स्पष्टीकरण: स्वतःचे नुकसान करून घेणे म्हणजे पायावर धोंडा पाडून घेणे.
14. 'हवा खाणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अफिरून येणे
बआजार होणे
कभूक लागणे
डथंड हवेत बसणे
योग्य उत्तर: अ) फिरून येणे
स्पष्टीकरण: हवा खाणे म्हणजे फिरून येणे किंवा फिरायला जाणे.
स्पष्टीकरण: हवा खाणे म्हणजे फिरून येणे किंवा फिरायला जाणे.
15. 'डोक्यावर खापर फोडणे' म्हणजे काय?
अडोके दुखणे
बदुसऱ्याच्या माथी दोष मारणे
कटोपी घालणे
डसावध करणे
योग्य उत्तर: ब) दुसऱ्याच्या माथी दोष मारणे
स्पष्टीकरण: डोक्यावर खापर फोडणे म्हणजे दुसऱ्याच्या माथी दोष मारणे.
स्पष्टीकरण: डोक्यावर खापर फोडणे म्हणजे दुसऱ्याच्या माथी दोष मारणे.
16. 'अन्न पाणी सोडणे' म्हणजे काय?
अउपवास करणे
बआजार होणे
कजेवण न मिळणे
डखूप भूक लागणे
योग्य उत्तर: अ) उपवास करणे
स्पष्टीकरण: अन्न पाणी सोडणे म्हणजे उपवास करणे किंवा जिद्द धरणे.
स्पष्टीकरण: अन्न पाणी सोडणे म्हणजे उपवास करणे किंवा जिद्द धरणे.
17. 'गाशा गुंडाळणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
असाहित्य बांधणे
बपळून जाणे किंवा निघून जाणे
ककाम पूर्ण करणे
डझोपणे
योग्य उत्तर: ब) पळून जाणे किंवा निघून जाणे
स्पष्टीकरण: गाशा गुंडाळणे म्हणजे तिथून निघून जाणे किंवा गाशा गुंडाळून जाणे.
स्पष्टीकरण: गाशा गुंडाळणे म्हणजे तिथून निघून जाणे किंवा गाशा गुंडाळून जाणे.
18. 'दाती तृण धरणे' म्हणजे काय?
अघास खाणे
बशरण येणे
कदांत दुखणे
डहसणे
योग्य उत्तर: ब) शरण येणे
स्पष्टीकरण: दाती तृण धरणे म्हणजे शरणागती पत्करणे किंवा शरण येणे.
स्पष्टीकरण: दाती तृण धरणे म्हणजे शरणागती पत्करणे किंवा शरण येणे.
19. 'रक्ताचे पाणी करणे' म्हणजे काय?
अखूप कष्ट करणे
बआजारी पडणे
करक्तदान करणे
डघाबरणे
योग्य उत्तर: अ) खूप कष्ट करणे
स्पष्टीकरण: रक्ताचे पाणी करणे म्हणजे खूप कष्ट करणे.
स्पष्टीकरण: रक्ताचे पाणी करणे म्हणजे खूप कष्ट करणे.
20. 'आकाशाला गवसणी घालणे' म्हणजे काय?
अउंच उडी मारणे
बअशक्य गोष्ट साध्य करणे
कआकाशाकडे पाहणे
डविमान चालवणे
योग्य उत्तर: ब) अशक्य गोष्ट साध्य करणे
स्पष्टीकरण: आकाशाला गवसणी घालणे म्हणजे खूप मोठी किंवा अशक्य वाटणारी गोष्ट साध्य करणे.
स्पष्टीकरण: आकाशाला गवसणी घालणे म्हणजे खूप मोठी किंवा अशक्य वाटणारी गोष्ट साध्य करणे.