MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी म्हणी आणि त्यांचे अर्थ | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी म्हणी आणि त्यांचे अर्थ

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी भाषेत म्हणींना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. म्हणी म्हणजे अनुभवाचे सार सांगणारी छोटी पण अर्थपूर्ण वाक्ये. स्पर्धा परीक्षांमध्ये म्हणींचा अर्थ विचारला जातो, त्यामुळे त्यांचा सराव करणे आवश्यक आहे.

सविस्तर माहिती

म्हणी या लोकपरंपरेतून आलेल्या असतात. त्या कमी शब्दांत मोठा आशय व्यक्त करतात. परीक्षेत म्हणींचा अर्थ ओळखणे किंवा रिकाम्या जागी योग्य म्हण भरणे असे प्रश्न विचारले जातात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

म्हण

अनुभवातून निर्माण झालेली, पिढ्यानपिढ्या चालत आलेली आणि बोध देणारी संक्षिप्त वाक्यरचना म्हणजे म्हण होय.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • म्हणी या पूर्ण वाक्य असतात.
  • म्हणींचा अर्थ हा शब्दशः नसून लाक्षणिक असतो.
  • म्हणींचा वापर भाषेत सौंदर्य आणि प्रभावीपणा आणण्यासाठी केला जातो.

महत्त्वाची तथ्ये

  • म्हणींचा उगम लोकजीवनातून होतो.
  • स्पर्धा परीक्षेत म्हणींच्या अर्थावर आधारित किमान १-२ प्रश्न असतात.
  • म्हणींचे अर्थ समजून घेतल्यास पाठांतराची गरज पडत नाही.

उदाहरणे

अति तिथे माती

कोणतीही गोष्ट अति प्रमाणात केल्यास त्याचे नुकसानच होते.

उथळ पाण्याला खळखळाट फार

ज्याला ज्ञान कमी असते, तोच जास्त बढाया मारतो.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

म्हणींचा अर्थ लावताना संदर्भाचा विचार करा.
समान अर्थाच्या म्हणींची यादी तयार करा.
परीक्षेत पर्यायातील म्हणींचा अर्थ नीट वाचून मगच उत्तर निवडा.

⚠️ सामान्य चुका

म्हणींचा शब्दशः अर्थ लावणे.
दोन जवळच्या अर्थाच्या म्हणींमध्ये गोंधळ होणे.
म्हणीचे शब्द बदलणे (उदा. 'अति तिथे माती' ऐवजी 'जास्त तिथे माती' म्हणणे).

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. अति तिथे माती या म्हणीचा अर्थ काय?
अखूप माती असणे
बकोणतीही गोष्ट अति प्रमाणात केल्यास नुकसान होते
कमातीचे महत्त्व
डअति करणे चांगले असते
योग्य उत्तर: ब) कोणतीही गोष्ट अति प्रमाणात केल्यास नुकसान होते

स्पष्टीकरण: कोणतीही गोष्ट मर्यादेबाहेर केल्यास त्याचे वाईट परिणाम होतात.
2. उथळ पाण्याला खळखळाट फार या म्हणीचा अर्थ काय?
अपाणी वाहणे
बनदीचे पात्र
कअल्प ज्ञान असलेला माणूस जास्त बढाया मारतो
डखूप पाणी असणे
योग्य उत्तर: क) अल्प ज्ञान असलेला माणूस जास्त बढाया मारतो

स्पष्टीकरण: ज्याला कमी ज्ञान असते, तोच जास्त प्रदर्शन करतो.
3. आला दिवस आणि गेला महिना या म्हणीचा अर्थ काय?
अवेळेचे महत्त्व
बकाळाचा ओघ
ककाहीही काम न करता वेळ घालवणे
डमहिन्याचे नियोजन
योग्य उत्तर: क) काहीही काम न करता वेळ घालवणे

स्पष्टीकरण: काहीही ठोस काम न करता केवळ वेळ वाया घालवणे.
4. इच्छा तिथे मार्ग या म्हणीचा अर्थ काय?
अरस्ता शोधणे
बप्रवास करणे
कएखादी गोष्ट करण्याची जिद्द असेल तर मार्ग सापडतोच
डइच्छा असणे
योग्य उत्तर: क) एखादी गोष्ट करण्याची जिद्द असेल तर मार्ग सापडतोच

स्पष्टीकरण: निश्चय असेल तर कठीण कामही सोपे होते.
5. उतावळा नवरा आणि गुडघ्याला बाशिंग या म्हणीचा अर्थ काय?
अलग्नाची तयारी
बघाईघाईने केलेले काम चुकीचे ठरते
कनवरा मुलगा
डबाशिंग बांधणे
योग्य उत्तर: ब) घाईघाईने केलेले काम चुकीचे ठरते

स्पष्टीकरण: कोणत्याही कामात अति घाई केल्यास फजिती होते.
6. काखेत कळसा आणि गावाला वळसा या म्हणीचा अर्थ काय?
अगावाला जाणे
बकळसा शोधणे
कवस्तू जवळ असूनही सर्वत्र शोधणे
डगावाचा प्रवास
योग्य उत्तर: क) वस्तू जवळ असूनही सर्वत्र शोधणे

स्पष्टीकरण: आपल्या जवळ असलेली गोष्ट न दिसता ती सर्वत्र शोधणे.
7. गरज सरो आणि वैद्य मरो या म्हणीचा अर्थ काय?
अवैद्याचे काम
बगरज संपल्यावर माणसाला विसरणे
कआजारी पडणे
डगरज असणे
योग्य उत्तर: ब) गरज संपल्यावर माणसाला विसरणे

स्पष्टीकरण: स्वार्थी माणूस काम झाल्यावर उपकारकर्त्याला विसरतो.
8. घर फिरले की घराचे वासे फिरतात या म्हणीचा अर्थ काय?
अघर बदलणे
बवासे फिरवणे
कदुर्दैव सुरू झाले की सर्वच गोष्टी प्रतिकूल होतात
डघर बांधणे
योग्य उत्तर: क) दुर्दैव सुरू झाले की सर्वच गोष्टी प्रतिकूल होतात

स्पष्टीकरण: वाईट काळ आला की सर्वच गोष्टी विरोधात जातात.
9. चोराच्या मनात चांदणे या म्हणीचा अर्थ काय?
अचोर असणे
बचांदणी रात्र
कवाईट कृत्य करणाऱ्याला नेहमी भीती वाटते
डचोरी करणे
योग्य उत्तर: क) वाईट कृत्य करणाऱ्याला नेहमी भीती वाटते

स्पष्टीकरण: वाईट कृत्य करणाऱ्याला नेहमी पकडले जाण्याची भीती वाटते.
10. ज्या गावच्या बोरी त्याच गावच्या बाभळी या म्हणीचा अर्थ काय?
अझाडे लावणे
बएकाच ठिकाणच्या माणसांची ओळख असणे
कगावची माहिती
डबोरी आणि बाभळी
योग्य उत्तर: ब) एकाच ठिकाणच्या माणसांची ओळख असणे

स्पष्टीकरण: एकाच ठिकाणच्या किंवा क्षेत्रातील लोकांची एकमेकांना चांगली ओळख असणे.
11. तोंडाला कुलूप लावणे या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अतोंड बंद करणे
बकाहीही न बोलणे
ककुलूप विकत घेणे
डतोंड धुणे
योग्य उत्तर: ब) काहीही न बोलणे

स्पष्टीकरण: काहीही न बोलणे किंवा गप्प बसणे.
12. दहा तोंडे असणे या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अरावण असणे
बखूप बोलणे
कअनेक गोष्टी एकाच वेळी करणे
डअनेक तोंडे असणे
योग्य उत्तर: ब) खूप बोलणे

स्पष्टीकरण: खूप बडबड करणे किंवा बोलणे.
13. नव्याचे नऊ दिवस या म्हणीचा अर्थ काय?
अनऊ दिवस
बनवीन गोष्टीचे आकर्षण थोडेच दिवस असते
कनवीन कपडे
डनऊ महिने
योग्य उत्तर: ब) नवीन गोष्टीचे आकर्षण थोडेच दिवस असते

स्पष्टीकरण: कोणतीही नवीन गोष्ट सुरुवातीलाच चांगली वाटते.
14. पाचामुखी परमेश्वर या म्हणीचा अर्थ काय?
अपाच देव
बअनेक लोक जे बोलतात ते खरे मानले जाते
कपरमेश्वराची पूजा
डपाच तोंडे
योग्य उत्तर: ब) अनेक लोक जे बोलतात ते खरे मानले जाते

स्पष्टीकरण: अनेक लोक जे म्हणतात तेच सत्य मानले जाते.
15. बळी तो कान पिळी या म्हणीचा अर्थ काय?
अबळी देणे
बकान पिळणे
कशक्तिशाली माणसाचेच सर्वत्र चालते
डशक्तीचे प्रदर्शन
योग्य उत्तर: क) शक्तिशाली माणसाचेच सर्वत्र चालते

स्पष्टीकरण: ज्याकडे सत्ता किंवा शक्ती आहे, तोच इतरांवर हुकूमत गाजवतो.
16. मनी वसे ते स्वप्नी दिसे या म्हणीचा अर्थ काय?
अस्वप्न पडणे
बमनात असलेल्या गोष्टी स्वप्नात दिसतात
कमन आणि स्वप्न
डझोप लागणे
योग्य उत्तर: ब) मनात असलेल्या गोष्टी स्वप्नात दिसतात

स्पष्टीकरण: आपल्या मनात ज्या गोष्टी असतात, त्याच आपल्याला स्वप्नात दिसतात.
17. रिकामा हात कोणालाही आवडत नाही या म्हणीचा अर्थ काय?
अहाताला काम नसणे
बभिकारी असणे
ककाम न करणाऱ्याला कोणी मान देत नाही
डहात रिकामे असणे
योग्य उत्तर: क) काम न करणाऱ्याला कोणी मान देत नाही

स्पष्टीकरण: काम न करणाऱ्या माणसाला समाजात किंमत नसते.
18. लाथ मारेन तिथे पाणी काढीन या म्हणीचा अर्थ काय?
अपाणी काढणे
बअतिशय आत्मविश्वास असणे
कलाथ मारणे
डशेतकरी असणे
योग्य उत्तर: ब) अतिशय आत्मविश्वास असणे

स्पष्टीकरण: अतिशय आत्मविश्वास किंवा जिद्द असणे.
19. शहाण्याला शब्दाचा मार या म्हणीचा अर्थ काय?
अशहाणा माणूस
बमार देणे
कबुद्धिमान माणसाला थोड्या सूचनेवरून समजते
डशब्द मारणे
योग्य उत्तर: क) बुद्धिमान माणसाला थोड्या सूचनेवरून समजते

स्पष्टीकरण: बुद्धिमान व्यक्तीला जास्त सांगण्याची गरज नसते.
20. हातावर पोट असणे या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?
अपोट दुखणे
बखूप श्रीमंत असणे
कअतिशय गरिबी असणे
डहात दुखणे
योग्य उत्तर: क) अतिशय गरिबी असणे

स्पष्टीकरण: रोज कमवून रोज खाणे, म्हणजेच गरिबीत जगणे.