MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी म्हणी: अभ्यास आणि सराव | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी म्हणी: अभ्यास आणि सराव

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी भाषेत म्हणींना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. म्हणी म्हणजे अनुभवाचे सार सांगणारी छोटी पण अर्थपूर्ण वाक्ये. स्पर्धा परीक्षांमध्ये म्हणींचा अर्थ विचारला जातो, त्यामुळे त्यांचा सराव करणे आवश्यक आहे.

सविस्तर माहिती

म्हण म्हणजे लोकपरंपरेने चालत आलेले एक छोटेसे वाक्य, ज्यामध्ये जीवनाचा अनुभव, शहाणपण किंवा उपदेश दडलेला असतो. म्हणींचा वापर केल्याने भाषेला सौंदर्य प्राप्त होते आणि बोलणे प्रभावी वाटते. स्पर्धा परीक्षेत म्हणींचा अर्थ किंवा पूर्ण करा अशा स्वरूपाचे प्रश्न विचारले जातात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

म्हण

अनुभवातून निर्माण झालेली आणि पिढ्यानपिढ्या चालत आलेली संक्षिप्त बोधप्रद उक्ती.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • म्हणींचा अर्थ हा शब्दशः नसून लाक्षणिक असतो.
  • म्हणी या लोकसंस्कृतीचा आरसा असतात.
  • परीक्षेत म्हणी पूर्ण करा किंवा अर्थ ओळखा असे प्रश्न येतात.
  • म्हणींचा वापर करताना संदर्भाचा विचार करणे महत्त्वाचे असते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • म्हणी या भाषेला समृद्ध करतात.
  • बहुतेक म्हणी ग्रामीण जीवनाशी संबंधित आहेत.
  • स्पर्धा परीक्षेत म्हणींच्या अर्थावर आधारित प्रश्न हमखास विचारले जातात.

उदाहरणे

उदाहरण १

अति तिथे माती - कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक वाईट असतो.

उदाहरण २

उथळ पाण्याला खळखळाट फार - ज्याच्याकडे ज्ञान कमी असते, तोच जास्त बडबड करतो.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

म्हणींचा अर्थ समजून घेताना त्यामागील परिस्थितीचा विचार करा.
समान अर्थाच्या म्हणींची यादी करून ठेवा.
नियमित वाचनाने म्हणी लक्षात राहण्यास मदत होते.

⚠️ सामान्य चुका

म्हणींचा शब्दशः अर्थ लावणे.
समान अर्थाच्या दोन म्हणींमध्ये गोंधळ होणे.
म्हणीचे शब्द बदलणे (उदा. 'अति तिथे माती' ऐवजी 'जास्त तिथे माती' म्हणणे).

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. अति तिथे माती या म्हणीचा अर्थ काय?
अअतिरेक वाईट असतो
बमाती जास्त असणे
कअति काम करणे
डमातीची पूजा करणे
योग्य उत्तर: अ) अतिरेक वाईट असतो

स्पष्टीकरण: कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक केल्यास त्याचे फळ वाईट मिळते.
2. उथळ पाण्याला खळखळाट फार या म्हणीचा अर्थ काय?
अपाणी जास्त असणे
बअल्पज्ञान असलेला माणूस जास्त बडबड करतो
कपाणी शांत असणे
डखळखळ आवाज येणे
योग्य उत्तर: ब) अल्पज्ञान असलेला माणूस जास्त बडबड करतो

स्पष्टीकरण: ज्याला कमी ज्ञान असते तोच जास्त प्रदर्शन करतो.
3. रिकामी जागा भरा: अंथरूण पाहून ____ पसरावी.
अहात
बपाय
कडोके
डवस्त्र
योग्य उत्तर: ब) पाय

स्पष्टीकरण: आपल्या ऐपतीप्रमाणे खर्च करावा.
4. काखेत कळसा आणि गावाला वळसा या म्हणीचा अर्थ काय?
अगावाला फिरणे
बकळसा जवळ असणे
कवस्तू जवळ असूनही सर्वत्र शोधणे
डगावाचा प्रवास करणे
योग्य उत्तर: क) वस्तू जवळ असूनही सर्वत्र शोधणे

स्पष्टीकरण: वस्तू जवळ असतानाही ती न दिसल्यामुळे सर्वत्र शोधणे.
5. दुष्काळात तेरावा महिना या म्हणीचा अर्थ काय?
अदुष्काळात महिने वाढणे
बसंकटात अधिक संकट येणे
कतेरा महिने असणे
डदुष्काळ संपणे
योग्य उत्तर: ब) संकटात अधिक संकट येणे

स्पष्टीकरण: एका संकटात असतानाच दुसरे संकट येणे.
6. तोंडावाटे निघालेली म्हण पूर्ण करा: 'पडल्या फळाची ____'
अचव
बआज्ञा
कआस
डगोडी
योग्य उत्तर: अ) चव

स्पष्टीकरण: पडल्या फळाची चव घेणे म्हणजे आयती संधी मिळणे.
7. हातच्या काकणाला आरसा कशाला या म्हणीचा अर्थ काय?
अआरसा जवळ असणे
बकाकण पाहणे
कप्रत्यक्ष गोष्टीला पुराव्याची गरज नसते
डआरसा न लागणे
योग्य उत्तर: क) प्रत्यक्ष गोष्टीला पुराव्याची गरज नसते

स्पष्टीकरण: जे स्पष्ट आहे त्याला पुराव्याची गरज नसते.
8. गाढवाला गुळाची चव काय या म्हणीचा अर्थ काय?
अगाढव गूळ खात नाही
बमूर्खाला चांगल्या गोष्टीची किंमत नसते
कगूळ गोड असतो
डगाढव चवदार असते
योग्य उत्तर: ब) मूर्खाला चांगल्या गोष्टीची किंमत नसते

स्पष्टीकरण: मूर्ख माणसाला चांगल्या गुणांची पारख नसते.
9. रिकामी जागा भरा: '____ वाजले की बारा'
अघड्याळ
बवेळ
कनशीब
डमाणूस
योग्य उत्तर: क) नशीब

स्पष्टीकरण: वाईट वेळ येणे.
10. चोराच्या मनात चांदणे या म्हणीचा अर्थ काय?
अचोर चांदण्यात फिरतो
बवाईट कृत्य करणाऱ्याला भीती वाटते
कचोर हुशार असतो
डचांदणे सुंदर असते
योग्य उत्तर: ब) वाईट कृत्य करणाऱ्याला भीती वाटते

स्पष्टीकरण: वाईट कृत्य करणाऱ्याला नेहमी भीती वाटते.
11. रिकामी जागा भरा: '____ हाती, शेंडीच्या माती'
अडोक्या
बतोंडा
कहाता
डपाया
योग्य उत्तर: ब) तोंडा

स्पष्टीकरण: तोंडा हाती, शेंडीच्या माती म्हणजे फजिती होणे.
12. अति शहाणा त्याचा ____ रिकामा.
अखिसा
बबैल
कडोळा
डहात
योग्य उत्तर: ब) बैल

स्पष्टीकरण: जास्त शहाणपणा केल्यास नुकसान होते.
13. कोळशाची दलालीत हात ____.
अकाळे
बपांढरे
कलाल
डस्वच्छ
योग्य उत्तर: अ) काळे

स्पष्टीकरण: वाईट कामात पडल्यास डाग लागतातच.
14. रिकामी जागा भरा: '____ तसा स्वभाव'
अपेर
बखा
कबोल
डवाग
योग्य उत्तर: अ) पेर

स्पष्टीकरण: पेर तसा स्वभाव म्हणजे जसे कर्म तसे फळ.
15. दिव्याखाली ____.
अप्रकाश
बअंधार
कतेल
डवात
योग्य उत्तर: ब) अंधार

स्पष्टीकरण: मोठ्या माणसांच्या जवळच दोष असणे.
16. रिकामी जागा भरा: '____ वाजे, पण वाजवीत नाही'
अढोल
बघंटा
कपाणी
डवारा
योग्य उत्तर: अ) ढोल

स्पष्टीकरण: ढोल वाजतो पण वाजवीत नाही म्हणजे पोकळ बडेजाव.
17. रिकामी जागा भरा: '____ नसे, तर नशिबात नसे'
अकपाळ
बहात
कपोट
डनशीब
योग्य उत्तर: अ) कपाळ

स्पष्टीकरण: कपाळ नसे तर नशिबात नसे.
18. रिकामी जागा भरा: '____ चे घर, चोराला माहीत'
अराजा
बसाधू
कदेव
डमाणूस
योग्य उत्तर: ब) साधू

स्पष्टीकरण: साधूचे घर चोराला माहीत.
19. रिकामी जागा भरा: '____ ला लाथ, देवाला शपथ'
अमाणसा
बदेवाला
कपाया
डहाता
योग्य उत्तर: अ) माणसा

स्पष्टीकरण: माणसाला लाथ, देवाला शपथ.
20. रिकामी जागा भरा: '____ चे वावडे'
असत्या
बअसत्या
कपापा
डपुण्या
योग्य उत्तर: अ) सत्या

स्पष्टीकरण: सत्याचे वावडे म्हणजे खरे बोलणाऱ्याचा द्वेष करणे.