MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: पुल्लिंग (Gender - Masculine) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: पुल्लिंग (Gender - Masculine)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी भाषेत नामाच्या रूपावरून ती वस्तू किंवा प्राणी पुरुषजातीचा आहे की स्त्रीजातीचा, हे समजते त्याला 'लिंग' म्हणतात. ज्या नामावरून पुरुषजातीचा बोध होतो, त्याला 'पुल्लिंग' असे म्हणतात.

सविस्तर माहिती

मराठीत लिंग ओळखण्यासाठी 'तो', 'ती', 'ते' या सर्वनामांचा वापर केला जातो. ज्या नामाच्या आधी 'तो' हे सर्वनाम वापरले जाते, ते नाम पुल्लिंगी असते. उदा. तो मुलगा, तो आंबा. पुल्लिंगी नामांचे अनेक प्रकार आणि प्रत्यय असतात, ज्याद्वारे आपण लिंग ओळखू शकतो.

महत्त्वाच्या संज्ञा

पुल्लिंग

ज्या नामावरून पुरुषजातीचा बोध होतो, त्या नामाला पुल्लिंगी नाम म्हणतात.

लिंग

नामाच्या रूपावरून वस्तू किंवा प्राणी कोणत्या जातीचा आहे, हे दर्शविणाऱ्या धर्माला लिंग म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • पुल्लिंगी नामाच्या आधी 'तो' हे सर्वनाम वापरतात.
  • अकारान्त पुल्लिंगी नामांचे अनेकवचन करताना बहुतेक वेळा 'आ'कारान्त होते (उदा. मुलगा - मुले).
  • काही शब्द नैसर्गिक लिंगानुसार पुल्लिंगी असतात (उदा. पुरुष, राजा).
  • अनेकदा शब्दाच्या शेवटी 'आ', 'अ' प्रत्यय असल्यास ते पुल्लिंगी असतात.

महत्त्वाची तथ्ये

  • मराठीत लिंग हे नैसर्गिक नसून व्याकरणाच्या नियमांवर आधारित असते.
  • अनेकदा निर्जीव वस्तूंनाही पुल्लिंगी मानले जाते (उदा. तो दगड, तो पर्वत).
  • पुल्लिंगी नामांचे अनेकवचन करताना 'ए' किंवा 'आ' प्रत्यय लागतात.

उदाहरणे

सामान्य उदाहरणे

तो मुलगा, तो घोडा, तो आंबा, तो डोंगर, तो देव.

प्राणीवाचक

तो वाघ, तो सिंह, तो बैल, तो हत्ती.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

परीक्षेत लिंग ओळखण्यासाठी शब्दाच्या मागे 'तो' लावून पहा.
अपवाद असलेल्या शब्दांकडे विशेष लक्ष द्या (उदा. काही शब्द स्त्रीलिंगी वाटतात पण पुल्लिंगी असतात).
सराव करताना शब्दांच्या लिंगाची यादी तयार करा.

⚠️ सामान्य चुका

अनेकदा विद्यार्थी शब्दाच्या अर्थावरून लिंग ठरवतात, जे चुकीचे ठरू शकते.
काही शब्द दोन्ही लिंगात वापरले जातात, तिथे गोंधळ होतो.
अनेकवचन करताना लिंग बदलण्याची चूक करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. खालीलपैकी पुल्लिंगी शब्द ओळखा.
अनदी
बशाळा
कडोंगर
डपेटी
योग्य उत्तर: क) डोंगर

स्पष्टीकरण: तो डोंगर, म्हणून डोंगर हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
2. 'तो' हे सर्वनाम कोणत्या लिंगासाठी वापरले जाते?
अस्त्रीलिंग
बपुल्लिंग
कनपुंसकलिंग
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) पुल्लिंग

स्पष्टीकरण: पुल्लिंगी नामासाठी 'तो' हे सर्वनाम वापरले जाते.
3. 'आंबा' या शब्दाचे लिंग कोणते?
अपुल्लिंग
बस्त्रीलिंग
कनपुंसकलिंग
डउभयलिंग
योग्य उत्तर: अ) पुल्लिंग

स्पष्टीकरण: तो आंबा, म्हणून हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
4. खालीलपैकी कोणता शब्द पुल्लिंगी आहे?
अगाय
बबैल
कमुलगी
डमाता
योग्य उत्तर: ब) बैल

स्पष्टीकरण: तो बैल, म्हणून बैल हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
5. 'राजा' या शब्दाचे लिंग ओळखा.
अस्त्रीलिंग
बपुल्लिंग
कनपुंसकलिंग
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) पुल्लिंग

स्पष्टीकरण: तो राजा, म्हणून हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
6. 'चंद्र' हा शब्द कोणत्या लिंगात येतो?
अस्त्रीलिंग
बपुल्लिंग
कनपुंसकलिंग
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) पुल्लिंग

स्पष्टीकरण: तो चंद्र, म्हणून हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
7. खालीलपैकी पुल्लिंगी शब्द निवडा.
अपुस्तक
बपेन
कवही
डशाई
योग्य उत्तर: ब) पेन

स्पष्टीकरण: तो पेन, म्हणून पेन हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
8. 'सूर्य' या शब्दाचे लिंग कोणते?
अपुल्लिंग
बस्त्रीलिंग
कनपुंसकलिंग
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: अ) पुल्लिंग

स्पष्टीकरण: तो सूर्य, म्हणून हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
9. खालीलपैकी कोणता शब्द पुल्लिंगी नाही?
अवाघ
बसिंह
कघोडा
डगाय
योग्य उत्तर: ड) गाय

स्पष्टीकरण: ती गाय, म्हणून गाय हा स्त्रीलिंगी शब्द आहे.
10. 'सागर' या शब्दाचे लिंग ओळखा.
अस्त्रीलिंग
बपुल्लिंग
कनपुंसकलिंग
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) पुल्लिंग

स्पष्टीकरण: तो सागर, म्हणून हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
11. 'देव' या शब्दाचे लिंग कोणते?
अस्त्रीलिंग
बपुल्लिंग
कनपुंसकलिंग
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) पुल्लिंग

स्पष्टीकरण: तो देव, म्हणून हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
12. खालीलपैकी पुल्लिंगी शब्द कोणता?
अखिडकी
बदरवाजा
कभिंत
डखुर्ची
योग्य उत्तर: ब) दरवाजा

स्पष्टीकरण: तो दरवाजा, म्हणून दरवाजा हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
13. 'पर्वत' या शब्दाचे लिंग ओळखा.
अस्त्रीलिंग
बपुल्लिंग
कनपुंसकलिंग
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) पुल्लिंग

स्पष्टीकरण: तो पर्वत, म्हणून हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
14. खालीलपैकी कोणता शब्द पुल्लिंगी आहे?
असाखर
बचहा
ककॉफी
डदूध
योग्य उत्तर: ब) चहा

स्पष्टीकरण: तो चहा, म्हणून चहा हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
15. 'आकाश' या शब्दाचे लिंग कोणते?
अस्त्रीलिंग
बपुल्लिंग
कनपुंसकलिंग
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) पुल्लिंग

स्पष्टीकरण: तो आकाश, म्हणून हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
16. खालीलपैकी पुल्लिंगी शब्द ओळखा.
अपाणी
बरस्ता
कवाट
डसडक
योग्य उत्तर: ब) रस्ता

स्पष्टीकरण: तो रस्ता, म्हणून रस्ता हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
17. 'शिक्षक' या शब्दाचे लिंग कोणते?
अस्त्रीलिंग
बपुल्लिंग
कनपुंसकलिंग
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) पुल्लिंग

स्पष्टीकरण: तो शिक्षक, म्हणून हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
18. खालीलपैकी कोणता शब्द पुल्लिंगी आहे?
अपेन्सिल
बरबर
कपट्टी
डशाई
योग्य उत्तर: ब) रबर

स्पष्टीकरण: तो रबर, म्हणून रबर हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
19. 'वृक्ष' या शब्दाचे लिंग ओळखा.
अस्त्रीलिंग
बपुल्लिंग
कनपुंसकलिंग
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) पुल्लिंग

स्पष्टीकरण: तो वृक्ष, म्हणून हा पुल्लिंगी शब्द आहे.
20. खालीलपैकी पुल्लिंगी शब्द कोणता?
अभाजी
बपोळी
कभात
डआमटी
योग्य उत्तर: क) भात

स्पष्टीकरण: तो भात, म्हणून भात हा पुल्लिंगी शब्द आहे.