मराठी व्याकरण: लिंग परिवर्तन (Gender Change) | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी व्याकरण: लिंग परिवर्तन (Gender Change)
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी भाषेत नामाच्या रूपावरून ती वस्तू किंवा प्राणी पुरुषजातीचा आहे की स्त्रीजातीचा, हे समजते त्याला 'लिंग' म्हणतात. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने लिंग परिवर्तन हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
जो शब्द पुरुषजातीचा बोध करून देतो (उदा. तो मुलगा).
जो शब्द स्त्रीजातीचा बोध करून देतो (उदा. ती मुलगी).
जो शब्द निर्जीव किंवा दोन्ही जातींचा बोध करून देत नाही (उदा. ते पुस्तक).
महत्त्वाचे मुद्दे
- पुल्लिंगी शब्दांच्या शेवटी 'आ' कार असल्यास त्याचे स्त्रीलिंगी करताना 'ई' कार होतो (उदा. मुलगा-मुलगी).
- काही शब्दांचे लिंग परिवर्तन करताना 'ईण' किंवा 'आणी' प्रत्यय लावले जातात (उदा. वाघ-वाघीण, मालक-मालकीण).
- काही शब्दांचे लिंग परिवर्तन करताना पूर्णपणे वेगळा शब्द वापरला जातो (उदा. राजा-राणी, सासरा-सासू).
- प्राणीवाचक शब्दांत लिंग बदलताना 'मादी' हा शब्द जोडला जातो (उदा. नर कोल्हा - मादी कोल्हा).
महत्त्वाची तथ्ये
- मराठीत लिंग ओळखण्यासाठी 'तो', 'ती', 'ते' या सर्वनामांचा वापर करणे सर्वात सोपी पद्धत आहे.
- काही शब्द दोन्ही लिंगात वापरले जातात, त्यांना उभयलिंगी शब्द म्हणतात (उदा. पोर, बाळ).
- नपुंसकलिंगी शब्दांचे लिंग परिवर्तन सहसा होत नाही.
उदाहरणे
प्रत्यय लावून होणारे बदल
वाघ - वाघीण, मोर - लांडोर, शिक्षक - शिक्षिका.
पूर्णपणे वेगळे शब्द
वडील - आई, नवरा - बायको, पुरुष - स्त्री.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: वाघ या पुल्लिंगी शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'वाघीण' असे होते.
स्पष्टीकरण: मोर या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'लांडोर' असे आहे.
स्पष्टीकरण: सासरा या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'सासू' आहे.
स्पष्टीकरण: शिक्षक या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'शिक्षिका' असे होते.
स्पष्टीकरण: राजा या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'राणी' आहे.
स्पष्टीकरण: घोडा या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'घोडी' आहे.
स्पष्टीकरण: मालक या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'मालकीण' असे होते.
स्पष्टीकरण: देव या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'देवी' आहे.
स्पष्टीकरण: मुलगा या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'मुलगी' आहे.
स्पष्टीकरण: लेखक या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'लेखिका' आहे.
स्पष्टीकरण: भाचा या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'भाची' आहे.
स्पष्टीकरण: काही प्राण्यांच्या बाबतीत लिंग बदलताना 'मादी' हा शब्द वापरतात.
स्पष्टीकरण: वाचक या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'वाचिका' आहे.
स्पष्टीकरण: नायक या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'नायिका' आहे.
स्पष्टीकरण: सेवक या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'सेविका' आहे.
स्पष्टीकरण: तरुण या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'तरुणी' आहे.
स्पष्टीकरण: सुत या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'सुता' आहे.
स्पष्टीकरण: गायक या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'गायिका' आहे.
स्पष्टीकरण: शिष्य या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'शिष्या' आहे.
स्पष्टीकरण: अध्यापक या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'अध्यापिका' आहे.