MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: सहाय्यकारी क्रियापद | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: सहाय्यकारी क्रियापद

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी वाक्यात क्रियापदाचे अर्थ पूर्ण करण्यासाठी मुख्य क्रियापदाला मदत करणाऱ्या क्रियापदाला 'सहाय्यकारी क्रियापद' असे म्हणतात. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने हा घटक अत्यंत महत्त्वाचा आहे.

सविस्तर माहिती

वाक्यातील मुख्य क्रियापदाचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी जेव्हा दुसरे एखादे क्रियापद जोडले जाते, तेव्हा त्याला सहाय्यकारी क्रियापद म्हणतात. मुख्य क्रियापद हे धातूसाधित (कृदंत) स्वरूपात असते, तर सहाय्यकारी क्रियापद काळाचा बोध करून देते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

सहाय्यकारी क्रियापद

मुख्य क्रियापदाला मदत करून वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणारे आणि काळाचा बोध करून देणारे क्रियापद.

धातूसाधित (कृदंत)

मुख्य क्रियापदाचे असे रूप जे स्वतःहून वाक्याचा अर्थ पूर्ण करू शकत नाही.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • सहाय्यकारी क्रियापद नेहमी मुख्य क्रियापदानंतर येते.
  • हे क्रियापद वाक्याचा काळ दर्शवण्यासाठी वापरले जाते.
  • सहाय्यकारी क्रियापद स्वतंत्रपणे वाक्याचा अर्थ पूर्ण करू शकत नाही.
  • उदा. 'तो अभ्यास करत आहे' मध्ये 'करत' हे मुख्य क्रियापद (धातूसाधित) आहे आणि 'आहे' हे सहाय्यकारी क्रियापद आहे.

महत्त्वाची तथ्ये

  • सहाय्यकारी क्रियापदे मुख्यत्वे 'असणे', 'जाणे', 'येणे', 'देणे', 'घेणे' या धातूंपासून बनतात.
  • संयुक्त क्रियापद = मुख्य क्रियापद + सहाय्यकारी क्रियापद.

उदाहरणे

उदाहरण १

तो आंबा खात आहे. (खात = मुख्य, आहे = सहाय्यकारी)

उदाहरण २

मुले खेळत होती. (खेळत = मुख्य, होती = सहाय्यकारी)

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्यातील क्रियापदाचे मूळ रूप ओळखा, त्यानंतर उरलेले क्रियापद सहाय्यकारी असते.
काळ बदलून पहा, जो शब्द बदलतो तो सहाय्यकारी क्रियापद असतो.

⚠️ सामान्य चुका

केवळ मुख्य क्रियापदालाच क्रियापद समजणे.
सहाय्यकारी क्रियापदाला स्वतंत्र क्रियापद समजण्याची चूक करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. वाक्याचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी मुख्य क्रियापदाला मदत करणाऱ्या क्रियापदाला काय म्हणतात?
अनाम
बविशेषण
कसहाय्यकारी क्रियापद
डक्रियाविशेषण
योग्य उत्तर: क) सहाय्यकारी क्रियापद

स्पष्टीकरण: मुख्य क्रियापदाला मदत करणाऱ्या क्रियापदाला सहाय्यकारी क्रियापद म्हणतात.
2. 'तो गाणे गात आहे' या वाक्यातील सहाय्यकारी क्रियापद ओळखा.
अतो
बगाणे
कगात
डआहे
योग्य उत्तर: ड) आहे

स्पष्टीकरण: 'आहे' हे येथे सहाय्यकारी क्रियापद आहे.
3. संयुक्त क्रियापद कशाने बनलेले असते?
अनाम + सर्वनाम
बधातूसाधित + सहाय्यकारी क्रियापद
कविशेषण + क्रियाविशेषण
डकेवळ धातू
योग्य उत्तर: ब) धातूसाधित + सहाय्यकारी क्रियापद

स्पष्टीकरण: संयुक्त क्रियापद हे धातूसाधित आणि सहाय्यकारी क्रियापद यांच्या संयोगाने बनते.
4. 'मुले मैदानावर खेळत होती' यातील सहाय्यकारी क्रियापद कोणते?
अमुले
बमैदानावर
कखेळत
डहोती
योग्य उत्तर: ड) होती

स्पष्टीकरण: 'होती' हे काळाचा बोध करून देणारे सहाय्यकारी क्रियापद आहे.
5. सहाय्यकारी क्रियापद वाक्यात काय दर्शवते?
अकेवळ कर्ता
बकेवळ कर्म
ककाळाचा बोध
डकेवळ विशेषण
योग्य उत्तर: क) काळाचा बोध

स्पष्टीकरण: सहाय्यकारी क्रियापद प्रामुख्याने काळाचा बोध करून देते.
6. 'तो काम करत गेला' यातील सहाय्यकारी क्रियापद ओळखा.
अतो
बकाम
ककरत
डगेला
योग्य उत्तर: ड) गेला

स्पष्टीकरण: 'गेला' हे येथे सहाय्यकारी क्रियापद म्हणून कार्य करत आहे.
7. खालीलपैकी कोणते सहाय्यकारी क्रियापद नाही?
अआहे
बहोता
कजाणे
डअसेल
योग्य उत्तर: क) जाणे

स्पष्टीकरण: 'जाणे' हे मूळ धातू आहे, सहाय्यकारी क्रियापद नाही.
8. 'मी अभ्यास केला आहे' या वाक्यात 'केला' हे काय आहे?
असहाय्यकारी क्रियापद
बमुख्य क्रियापद
कनाम
डसर्वनाम
योग्य उत्तर: ब) मुख्य क्रियापद

स्पष्टीकरण: येथे 'केला' हे मुख्य क्रियापद आहे आणि 'आहे' हे सहाय्यकारी आहे.
9. सहाय्यकारी क्रियापद नेहमी कोठे येते?
अवाक्याच्या सुरुवातीला
बकर्त्याच्या आधी
कमुख्य क्रियापदानंतर
डवाक्याच्या शेवटी
योग्य उत्तर: क) मुख्य क्रियापदानंतर

स्पष्टीकरण: सहाय्यकारी क्रियापद नेहमी मुख्य क्रियापदानंतर येते.
10. 'तो पुस्तक वाचून गेला' यातील सहाय्यकारी क्रियापद कोणते?
अतो
बपुस्तक
कवाचून
डगेला
योग्य उत्तर: ड) गेला

स्पष्टीकरण: 'गेला' हे सहाय्यकारी क्रियापद आहे.
11. संयुक्त क्रियापदाचे उदाहरण ओळखा.
अराम आंबा खातो.
बतो अभ्यास करत आहे.
कआंबा गोड आहे.
डराम शाळेत गेला.
योग्य उत्तर: ब) तो अभ्यास करत आहे.

स्पष्टीकरण: 'करत आहे' हे संयुक्त क्रियापद आहे.
12. 'आहे' हे सहाय्यकारी क्रियापद कोणत्या काळात वापरले जाते?
अभूतकाळ
बभविष्यकाळ
कवर्तमानकाळ
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: क) वर्तमानकाळ

स्पष्टीकरण: 'आहे' हे वर्तमानकाळाचा बोध करून देते.
13. 'होता' हे सहाय्यकारी क्रियापद कोणत्या काळात वापरले जाते?
अवर्तमानकाळ
बभूतकाळ
कभविष्यकाळ
डआज्ञार्थ
योग्य उत्तर: ब) भूतकाळ

स्पष्टीकरण: 'होता' हे भूतकाळाचा बोध करून देते.
14. 'असेल' हे सहाय्यकारी क्रियापद कोणत्या काळात वापरले जाते?
अवर्तमानकाळ
बभूतकाळ
कभविष्यकाळ
डसंकेतार्थ
योग्य उत्तर: क) भविष्यकाळ

स्पष्टीकरण: 'असेल' हे भविष्यकाळाचा बोध करून देते.
15. सहाय्यकारी क्रियापद कशापासून बनतात?
अकेवळ नामापासून
बधातूपासून
ककेवळ विशेषणापासून
डक्रियाविशेषणापासून
योग्य उत्तर: ब) धातूपासून

स्पष्टीकरण: सहाय्यकारी क्रियापदे धातूंपासून बनतात.
16. 'तो धावत आला' यातील सहाय्यकारी क्रियापद कोणते?
अतो
बधावत
कआला
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: क) आला

स्पष्टीकरण: 'आला' हे सहाय्यकारी क्रियापद आहे.
17. सहाय्यकारी क्रियापदाशिवाय वाक्य पूर्ण होऊ शकते का?
अहो
बनाही
ककधीकधी
डकाही सांगता येत नाही
योग्य उत्तर: ब) नाही

स्पष्टीकरण: संयुक्त क्रियापदाच्या बाबतीत सहाय्यकारी क्रियापदाशिवाय अर्थ पूर्ण होत नाही.
18. 'ती गाणे गात होती' यातील 'गात' हे काय आहे?
असहाय्यकारी क्रियापद
बमुख्य क्रियापद (धातूसाधित)
कनाम
डविशेषण
योग्य उत्तर: ब) मुख्य क्रियापद (धातूसाधित)

स्पष्टीकरण: 'गात' हे मुख्य क्रियापद (धातूसाधित) आहे.
19. खालीलपैकी कोणते सहाय्यकारी क्रियापद आहे?
अखाणे
बजाणे
कआहे
डपळणे
योग्य उत्तर: क) आहे

स्पष्टीकरण: 'आहे' हे सहाय्यकारी क्रियापद आहे.
20. वाक्याचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी कशाची आवश्यकता असते?
अकेवळ कर्ता
बकेवळ कर्म
कक्रियापद
डकेवळ विशेषण
योग्य उत्तर: क) क्रियापद

स्पष्टीकरण: वाक्याचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी क्रियापदाची आवश्यकता असते.