MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: मुख्य क्रियापद (Main Verb) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: मुख्य क्रियापद (Main Verb)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी व्याकरणात क्रियापद हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणाऱ्या शब्दाला 'क्रियापद' म्हणतात. मुख्य क्रियापद हे वाक्यातील क्रियेचा मूळ अर्थ दर्शवते.

सविस्तर माहिती

वाक्यातील ज्या शब्दावरून क्रिया घडल्याचा बोध होतो, त्याला क्रियापद म्हणतात. मुख्य क्रियापद हे वाक्यातील मुख्य अर्थाचे वहन करते. क्रियापदाशिवाय वाक्य पूर्ण होऊ शकत नाही. क्रियापदाचे मूळ रूप म्हणजे 'धातू' होय. उदा. 'जाणे' या क्रियापदाचा धातू 'जा' हा आहे.

महत्त्वाच्या संज्ञा

क्रियापद

वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणाऱ्या क्रियावाचक शब्दाला क्रियापद म्हणतात.

धातू

क्रियापदाच्या मूळ रूपाला धातू म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • क्रियापद हे वाक्याच्या शेवटी येते.
  • क्रियापदाचे रूप कर्त्याच्या लिंग, वचन आणि पुरुषानुसार बदलते.
  • धातू साधितांपासून क्रियापद तयार होते.
  • वाक्याचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी क्रियापद अनिवार्य आहे.

महत्त्वाची तथ्ये

  • मराठीत क्रियापद वाक्याच्या शेवटी येणे ही एक प्रमुख रचना आहे.
  • धातू हा क्रियापदाचा आत्मा असतो.
  • अकर्मक आणि सकर्मक असे क्रियापदाचे मुख्य प्रकार आहेत.

उदाहरणे

साधे उदाहरण

राम आंबा खातो. (येथे 'खातो' हे मुख्य क्रियापद आहे.)

धातूचे उदाहरण

पळणे - पळ (धातू), हसणे - हस (धातू).

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्यातील क्रियापद ओळखण्यासाठी वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणारा शब्द शोधा.
धातू ओळखण्यासाठी क्रियापदाला 'तू' ने आज्ञा देऊन पहा (उदा. खातो -> खा).
परीक्षेत क्रियापद ओळखा असा प्रश्न आल्यास वाक्याचा शेवटचा शब्द तपासा.

⚠️ सामान्य चुका

धातू आणि क्रियापद यात गल्लत करणे.
सहाय्यक क्रियापद आणि मुख्य क्रियापद यातील फरक न ओळखणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणाऱ्या शब्दाला काय म्हणतात?
अनाम
बसर्वनाम
कक्रियापद
डविशेषण
योग्य उत्तर: क) क्रियापद

स्पष्टीकरण: वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणाऱ्या क्रियावाचक शब्दाला क्रियापद म्हणतात.
2. 'पळणे' या क्रियापदाचा धातू कोणता?
अपळ
बपळण
कपळणे
डपळत
योग्य उत्तर: अ) पळ

स्पष्टीकरण: क्रियापदाच्या मूळ रूपाला धातू म्हणतात, म्हणून 'पळ' हा धातू आहे.
3. खालीलपैकी क्रियापद ओळखा: 'मुले मैदानावर खेळतात.'
अमुले
बमैदानावर
कखेळतात
डवरीलपैकी नाही
योग्य उत्तर: क) खेळतात

स्पष्टीकरण: 'खेळतात' या शब्दाने क्रिया पूर्ण होत आहे.
4. क्रियापदाचे मूळ रूप म्हणजे काय?
अनाम
बधातू
कप्रत्यय
डविभक्ती
योग्य उत्तर: ब) धातू

स्पष्टीकरण: क्रियापदाच्या मूळ रूपाला धातू म्हणतात.
5. 'तो आंबा खातो' या वाक्यातील क्रियापद कोणते?
अतो
बआंबा
कखातो
डखा
योग्य उत्तर: क) खातो

स्पष्टीकरण: 'खातो' हे वाक्याचा अर्थ पूर्ण करते.
6. 'हसणे' या क्रियापदाचा धातू कोणता?
अहस
बहसणे
कहसतो
डहसून
योग्य उत्तर: अ) हस

स्पष्टीकरण: हसणे यातील मूळ धातू 'हस' आहे.
7. वाक्याच्या शेवटी येणारा शब्द सामान्यतः काय असतो?
अनाम
बविशेषण
कक्रियापद
डक्रियाविशेषण
योग्य उत्तर: क) क्रियापद

स्पष्टीकरण: मराठी वाक्यरचनेत क्रियापद सहसा शेवटी येते.
8. 'आईने मुलाला जेवू घातले' - यात मुख्य क्रियापद कोणते?
अआईने
बमुलाला
कजेवू
डघातले
योग्य उत्तर: ड) घातले

स्पष्टीकरण: 'घातले' हे मुख्य क्रियापद आहे.
9. क्रियापदाशिवाय वाक्य कसे असते?
अपूर्ण
बअपूर्ण
कस्पष्ट
डअर्थपूर्ण
योग्य उत्तर: ब) अपूर्ण

स्पष्टीकरण: क्रियापदाशिवाय वाक्याचा अर्थ पूर्ण होत नाही.
10. 'जाणे' या क्रियापदाचा धातू कोणता?
अजा
बजाणे
कजातो
डगेला
योग्य उत्तर: अ) जा

स्पष्टीकरण: जाणे यातील मूळ धातू 'जा' आहे.
11. 'तो गाणे गातो' - यात क्रियापद कोणते?
अतो
बगाणे
कगातो
डवरीलपैकी नाही
योग्य उत्तर: क) गातो

स्पष्टीकरण: 'गातो' हे क्रियापद आहे.
12. धातू साधितांपासून काय तयार होते?
अनाम
बक्रियापद
कसर्वनाम
डअव्यय
योग्य उत्तर: ब) क्रियापद

स्पष्टीकरण: धातू साधितांपासून क्रियापद तयार होते.
13. 'लिहिणे' या क्रियापदाचा धातू कोणता?
अलिहि
बलिह
कलिहिणे
डलिहित
योग्य उत्तर: अ) लिहि

स्पष्टीकरण: लिहिणे यातील मूळ धातू 'लिहि' आहे.
14. क्रियापद वाक्यात काय दर्शवते?
अनाम
बक्रिया
कस्थळ
डकाळ
योग्य उत्तर: ब) क्रिया

स्पष्टीकरण: क्रियापद क्रियेचा बोध करून देते.
15. 'बसणे' या क्रियापदाचा धातू कोणता?
अबस
बबसणे
कबसतो
डबसत
योग्य उत्तर: अ) बस

स्पष्टीकरण: बसणे यातील मूळ धातू 'बस' आहे.
16. वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणारा शब्द म्हणजे काय?
अक्रियापद
बनाम
कविशेषण
डशब्दयोगी अव्यय
योग्य उत्तर: अ) क्रियापद

स्पष्टीकरण: व्याख्येनुसार क्रियापद वाक्याचा अर्थ पूर्ण करते.
17. 'येणे' या क्रियापदाचा धातू कोणता?
अये
बयेणे
कयेतो
डयेत
योग्य उत्तर: अ) ये

स्पष्टीकरण: येणे यातील मूळ धातू 'ये' आहे.
18. 'तो आंबा खातो' - यात 'खातो' हे काय आहे?
अनाम
बसर्वनाम
कक्रियापद
डविशेषण
योग्य उत्तर: क) क्रियापद

स्पष्टीकरण: 'खातो' ही क्रिया दर्शवणारा शब्द आहे.
19. 'बोलणे' या क्रियापदाचा धातू कोणता?
अबोल
बबोलणे
कबोलतो
डबोलत
योग्य उत्तर: अ) बोल

स्पष्टीकरण: बोलणे यातील मूळ धातू 'बोल' आहे.
20. क्रियापदाचे रूप कशावर अवलंबून असते?
अकेवळ कर्ता
बकेवळ कर्म
कलिंग, वचन आणि पुरुष
डकेवळ काळ
योग्य उत्तर: क) लिंग, वचन आणि पुरुष

स्पष्टीकरण: क्रियापदाचे रूप कर्त्याच्या लिंग, वचन आणि पुरुषानुसार बदलते.