द्विकर्मक क्रियापद: संकल्पना आणि स्पष्टीकरण | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
द्विकर्मक क्रियापद: संकल्पना आणि स्पष्टीकरण
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी व्याकरणात क्रियापदाचे विविध प्रकार आहेत. ज्या वाक्यात क्रियापदाला दोन कर्मे असतात, त्याला 'द्विकर्मक क्रियापद' असे म्हणतात. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने हा घटक अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
ज्या क्रियापदाला वाक्याचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी दोन कर्मांची गरज असते, त्यास द्विकर्मक क्रियापद म्हणतात.
क्रियापदाला 'काय' ने प्रश्न विचारल्यावर मिळणारे उत्तर (सहसा वस्तूवाचक).
क्रियापदाला 'कोणाला' ने प्रश्न विचारल्यावर मिळणारे उत्तर (सहसा व्यक्तीवाचक).
महत्त्वाचे मुद्दे
- द्विकर्मक क्रियापदात दोन कर्मे असतात.
- अप्रत्यक्ष कर्म हे नेहमी व्यक्तीवाचक असते.
- प्रत्यक्ष कर्म हे नेहमी वस्तूवाचक असते.
- वाक्यातील क्रियापदाला 'काय' आणि 'कोणाला' असे दोन प्रश्न विचारून कर्मे ओळखता येतात.
महत्त्वाची तथ्ये
- द्विकर्मक क्रियापदातील अप्रत्यक्ष कर्माला सहसा 'ला' हा प्रत्यय लागलेला असतो.
- प्रत्यक्ष कर्म हे निर्जीव असते, तर अप्रत्यक्ष कर्म सजीव असते.
- सर्वच सकर्मक क्रियापदे द्विकर्मक नसतात.
उदाहरणे
उदाहरण १
गुरुजींनी विद्यार्थ्यांना व्याकरण शिकवले. (येथे 'व्याकरण' हे प्रत्यक्ष कर्म आणि 'विद्यार्थ्यांना' हे अप्रत्यक्ष कर्म आहे.)
उदाहरण २
आईने मुलाला लाडू दिला. (येथे 'लाडू' हे प्रत्यक्ष कर्म आणि 'मुलाला' हे अप्रत्यक्ष कर्म आहे.)
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: ज्या क्रियापदाला वाक्याचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी दोन कर्मांची गरज असते, त्याला द्विकर्मक क्रियापद म्हणतात.
स्पष्टीकरण: कोणाला सांगितली? - नातीला. हे व्यक्तीवाचक असल्याने अप्रत्यक्ष कर्म आहे.
स्पष्टीकरण: काय दिले? - पुस्तक. हे वस्तूवाचक असल्याने प्रत्यक्ष कर्म आहे.
स्पष्टीकरण: अप्रत्यक्ष कर्म हे नेहमी व्यक्तीवाचक असते.
स्पष्टीकरण: मुलाला (अप्रत्यक्ष) आणि दूध (प्रत्यक्ष) अशी दोन कर्मे आहेत.
स्पष्टीकरण: क्रियापदाला 'काय' ने प्रश्न विचारल्यास प्रत्यक्ष कर्म मिळते.
स्पष्टीकरण: क्रियापदाला 'कोणाला' ने प्रश्न विचारल्यास अप्रत्यक्ष कर्म मिळते.
स्पष्टीकरण: येथे 'मला' आणि 'पेन' अशी दोन कर्मे आहेत, म्हणून हे द्विकर्मक आहे.
स्पष्टीकरण: प्रत्यक्ष कर्म हे नेहमी वस्तूवाचक असते.
स्पष्टीकरण: भिकाऱ्याला (अप्रत्यक्ष) आणि दान (प्रत्यक्ष) ही दोन कर्मे आहेत.
स्पष्टीकरण: अप्रत्यक्ष कर्म हे सजीव (व्यक्तीवाचक) असते, निर्जीव नसते.
स्पष्टीकरण: कोणाला पाजले? - बाळाला. हे अप्रत्यक्ष कर्म आहे.
स्पष्टीकरण: 'तो आंबा खातो' यात फक्त एकच कर्म (आंबा) आहे.
स्पष्टीकरण: पर्याय २ मध्ये 'मला' आणि 'पेन' अशी दोन कर्मे आहेत.
स्पष्टीकरण: वाक्यात एक कर्म (सकर्मक) किंवा दोन कर्मे (द्विकर्मक) असू शकतात.
स्पष्टीकरण: पर्याय २ मध्ये 'मला' आणि 'गोष्ट' अशी दोन कर्मे आहेत.
स्पष्टीकरण: अप्रत्यक्ष कर्मालाच गौण कर्म असेही म्हणतात.
स्पष्टीकरण: काय दिले? - बक्षीस. हे प्रत्यक्ष कर्म आहे.
स्पष्टीकरण: द्विकर्मक क्रियापदाचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे त्यात दोन कर्मे असतात.
स्पष्टीकरण: कोणाला विचारला? - मला. हे अप्रत्यक्ष कर्म आहे.