MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: वर्तमानकाळ (Present Tense) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: वर्तमानकाळ (Present Tense)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

क्रियापदाच्या रूपावरून जेव्हा एखादी क्रिया वर्तमानात घडत आहे असे समजते, तेव्हा त्या काळाला 'वर्तमानकाळ' असे म्हणतात. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने वर्तमानकाळाचे उपप्रकार समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

सविस्तर माहिती

वर्तमानकाळ म्हणजे सध्या सुरू असलेली क्रिया. मराठी व्याकरणात वर्तमानकाळाचे मुख्य चार उपप्रकार पडतात: १. साधा वर्तमानकाळ, २. अपूर्ण वर्तमानकाळ (चालू वर्तमानकाळ), ३. पूर्ण वर्तमानकाळ, ४. रीती वर्तमानकाळ (चालू पूर्ण वर्तमानकाळ).

महत्त्वाच्या संज्ञा

साधा वर्तमानकाळ

जेव्हा एखादी क्रिया वर्तमानात घडते, पण ती पूर्ण झाली आहे की अपूर्ण हे स्पष्ट नसते.

अपूर्ण वर्तमानकाळ

जेव्हा एखादी क्रिया वर्तमानात सुरू आहे किंवा घडत आहे.

पूर्ण वर्तमानकाळ

जेव्हा एखादी क्रिया वर्तमानात नुकतीच पूर्ण झालेली असते.

रीती वर्तमानकाळ

जेव्हा एखादी क्रिया वर्तमानात सतत घडत असते किंवा ती करण्याची रीत असते.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • साधा वर्तमानकाळ: धातूला 'तो/ती/ते/तात' प्रत्यय लागतात.
  • अपूर्ण वर्तमानकाळ: धातूला 'त' प्रत्यय लागून पुढे 'असणे' क्रियापदाचे वर्तमानकाळी रूप येते.
  • पूर्ण वर्तमानकाळ: धातूला 'ल' प्रत्यय लागून पुढे 'असणे' क्रियापदाचे वर्तमानकाळी रूप येते.
  • रीती वर्तमानकाळ: धातूला 'त' प्रत्यय लागून पुढे 'असणे' क्रियापदाचे वर्तमानकाळी रूप (असतो/असते) येते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • वर्तमानकाळ ओळखण्यासाठी क्रियापदाच्या शेवटी 'तो, ती, ते, तात' किंवा 'आहे, आहेत' हे शब्द येतात.
  • रीती वर्तमानकाळात 'असतो/असते' हे क्रियापद महत्त्वाचे असते.
  • स्पर्धा परीक्षेत वाक्याचा काळ ओळखण्यावर सर्वाधिक प्रश्न विचारले जातात.

उदाहरणे

साधा वर्तमानकाळ

तो आंबा खातो.

अपूर्ण वर्तमानकाळ

तो आंबा खात आहे.

पूर्ण वर्तमानकाळ

त्याने आंबा खाल्ला आहे.

रीती वर्तमानकाळ

तो आंबा खात असतो.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्य वाचताना क्रियापदाच्या शेवटी काय आहे ते तपासा.
क्रिया पूर्ण झाली आहे का? हे तपासा (पूर्ण वर्तमानकाळ).
क्रिया सतत घडते का? हे तपासा (रीती वर्तमानकाळ).

⚠️ सामान्य चुका

अपूर्ण आणि रीती वर्तमानकाळात गल्लत करणे.
पूर्ण वर्तमानकाळात 'होता' वापरणे (जे भूतकाळात येते).

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. मी आंबा खातो. हे वाक्य कोणत्या काळातील आहे?
असाधा वर्तमानकाळ
बअपूर्ण वर्तमानकाळ
कपूर्ण वर्तमानकाळ
डरीती वर्तमानकाळ
योग्य उत्तर: अ) साधा वर्तमानकाळ

स्पष्टीकरण: क्रियापदाला 'तो' प्रत्यय लागला आहे, म्हणून हा साधा वर्तमानकाळ आहे.
2. तो अभ्यास करत आहे. हे वाक्य कोणत्या काळातील आहे?
असाधा वर्तमानकाळ
बअपूर्ण वर्तमानकाळ
कपूर्ण वर्तमानकाळ
डरीती वर्तमानकाळ
योग्य उत्तर: ब) अपूर्ण वर्तमानकाळ

स्पष्टीकरण: क्रिया वर्तमानात सुरू आहे, म्हणून हा अपूर्ण वर्तमानकाळ आहे.
3. आईने स्वयंपाक केला आहे. हे वाक्य कोणत्या काळातील आहे?
असाधा वर्तमानकाळ
बअपूर्ण वर्तमानकाळ
कपूर्ण वर्तमानकाळ
डरीती वर्तमानकाळ
योग्य उत्तर: क) पूर्ण वर्तमानकाळ

स्पष्टीकरण: क्रिया नुकतीच पूर्ण झाली आहे, म्हणून हा पूर्ण वर्तमानकाळ आहे.
4. तो दररोज व्यायाम करत असतो. हे वाक्य कोणत्या काळातील आहे?
असाधा वर्तमानकाळ
बअपूर्ण वर्तमानकाळ
कपूर्ण वर्तमानकाळ
डरीती वर्तमानकाळ
योग्य उत्तर: ड) रीती वर्तमानकाळ

स्पष्टीकरण: क्रिया करण्याची रीत दर्शवली आहे, म्हणून हा रीती वर्तमानकाळ आहे.
5. खालीलपैकी साधा वर्तमानकाळ ओळखा.
अतो गाणे गात आहे.
बतो गाणे गातो.
कतो गाणे गात असतो.
डत्याने गाणे गायले आहे.
योग्य उत्तर: ब) तो गाणे गातो.

स्पष्टीकरण: तो गाणे गातो हे साधा वर्तमानकाळ दर्शवते.
6. अपूर्ण वर्तमानकाळाचे उदाहरण निवडा.
अमी पुस्तक वाचतो.
बमी पुस्तक वाचले आहे.
कमी पुस्तक वाचत आहे.
डमी पुस्तक वाचत असतो.
योग्य उत्तर: क) मी पुस्तक वाचत आहे.

स्पष्टीकरण: वाचत आहे म्हणजे क्रिया सुरू आहे.
7. पूर्ण वर्तमानकाळाचे उदाहरण निवडा.
अपाऊस पडतो.
बपाऊस पडत आहे.
कपाऊस पडला आहे.
डपाऊस पडत असतो.
योग्य उत्तर: क) पाऊस पडला आहे.

स्पष्टीकरण: पडला आहे म्हणजे क्रिया पूर्ण झाली आहे.
8. रीती वर्तमानकाळाचे उदाहरण निवडा.
अतो शाळेत जातो.
बतो शाळेत जात आहे.
कतो शाळेत गेला आहे.
डतो शाळेत जात असतो.
योग्य उत्तर: ड) तो शाळेत जात असतो.

स्पष्टीकरण: जात असतो ही रीत दर्शवते.
9. वर्तमानकाळात क्रियापदाच्या शेवटी काय येते?
अहोता/होती
बअसेल/असेल
कआहे/आहेत
डहोते/होत्या
योग्य उत्तर: क) आहे/आहेत

स्पष्टीकरण: वर्तमानकाळात 'आहे' किंवा 'आहेत' हे सहाय्यक क्रियापद येते.
10. खालीलपैकी कोणता काळ वर्तमानकाळाचा प्रकार नाही?
असाधा वर्तमानकाळ
बअपूर्ण वर्तमानकाळ
कपूर्ण वर्तमानकाळ
डसाधा भूतकाळ
योग्य उत्तर: ड) साधा भूतकाळ

स्पष्टीकरण: साधा भूतकाळ हा भूतकाळाचा प्रकार आहे.
11. तो आंबा खात असतो. यातील 'असतो' हे काय दर्शवते?
असाधा वर्तमानकाळ
बअपूर्ण वर्तमानकाळ
कपूर्ण वर्तमानकाळ
डरीती वर्तमानकाळ
योग्य उत्तर: ड) रीती वर्तमानकाळ

स्पष्टीकरण: रीती वर्तमानकाळात 'असतो' हे क्रियापद येते.
12. मी पत्र लिहित आहे. हा कोणता काळ आहे?
असाधा वर्तमानकाळ
बअपूर्ण वर्तमानकाळ
कपूर्ण वर्तमानकाळ
डरीती वर्तमानकाळ
योग्य उत्तर: ब) अपूर्ण वर्तमानकाळ

स्पष्टीकरण: लिहित आहे म्हणजे क्रिया सुरू आहे.
13. त्याने आंबा खाल्ला आहे. या वाक्यातील काळ ओळखा.
असाधा वर्तमानकाळ
बअपूर्ण वर्तमानकाळ
कपूर्ण वर्तमानकाळ
डरीती वर्तमानकाळ
योग्य उत्तर: क) पूर्ण वर्तमानकाळ

स्पष्टीकरण: खाल्ला आहे म्हणजे क्रिया पूर्ण झाली आहे.
14. तो दररोज शाळेत जातो. हा कोणता काळ आहे?
असाधा वर्तमानकाळ
बअपूर्ण वर्तमानकाळ
कपूर्ण वर्तमानकाळ
डरीती वर्तमानकाळ
योग्य उत्तर: अ) साधा वर्तमानकाळ

स्पष्टीकरण: जातो हे साधा वर्तमानकाळ दर्शवते.
15. वर्तमानकाळाचे एकूण किती उपप्रकार आहेत?
अदोन
बतीन
कचार
डपाच
योग्य उत्तर: क) चार

स्पष्टीकरण: वर्तमानकाळाचे चार उपप्रकार आहेत.
16. खालीलपैकी पूर्ण वर्तमानकाळाचे वाक्य ओळखा.
अमी अभ्यास करतो.
बमी अभ्यास करत आहे.
कमी अभ्यास केला आहे.
डमी अभ्यास करत असतो.
योग्य उत्तर: क) मी अभ्यास केला आहे.

स्पष्टीकरण: केला आहे म्हणजे क्रिया पूर्ण झाली आहे.
17. रीती वर्तमानकाळाला दुसरे काय म्हणतात?
अचालू पूर्ण वर्तमानकाळ
बसाधा वर्तमानकाळ
कअपूर्ण वर्तमानकाळ
डपूर्ण वर्तमानकाळ
योग्य उत्तर: अ) चालू पूर्ण वर्तमानकाळ

स्पष्टीकरण: रीती वर्तमानकाळाला चालू पूर्ण वर्तमानकाळ असेही म्हणतात.
18. तो खेळत आहे. या वाक्यातील काळ ओळखा.
असाधा वर्तमानकाळ
बअपूर्ण वर्तमानकाळ
कपूर्ण वर्तमानकाळ
डरीती वर्तमानकाळ
योग्य उत्तर: ब) अपूर्ण वर्तमानकाळ

स्पष्टीकरण: खेळत आहे म्हणजे क्रिया सुरू आहे.
19. साध्या वर्तमानकाळात क्रियापदाला कोणते प्रत्यय लागतात?
अत, ता, ती
बतो, ती, ते, तात
कला, ली, ले
डअसेल, असतील
योग्य उत्तर: ब) तो, ती, ते, तात

स्पष्टीकरण: साध्या वर्तमानकाळात तो, ती, ते, तात हे प्रत्यय लागतात.
20. मी गाणे गातो. हे वाक्य कोणत्या काळातील आहे?
असाधा वर्तमानकाळ
बअपूर्ण वर्तमानकाळ
कपूर्ण वर्तमानकाळ
डरीती वर्तमानकाळ
योग्य उत्तर: अ) साधा वर्तमानकाळ

स्पष्टीकरण: गातो हे साधा वर्तमानकाळ दर्शवते.