MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: अपूर्ण काळ (अपूर्ण वर्तमान, भूत व भविष्यकाळ) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी व्याकरण: अपूर्ण काळ (अपूर्ण वर्तमान, भूत व भविष्यकाळ)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी व्याकरणात क्रियापदाच्या रूपावरून जेव्हा एखादी क्रिया चालू किंवा अपूर्ण असल्याचे समजते, तेव्हा त्याला 'अपूर्ण काळ' असे म्हणतात. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने हा घटक अत्यंत महत्त्वाचा आहे.

सविस्तर माहिती

अपूर्ण काळ म्हणजे अशी स्थिती जिथे क्रिया सुरू झालेली असते पण ती पूर्ण झालेली नसते. याचे तीन मुख्य प्रकार पडतात: १. अपूर्ण वर्तमानकाळ (चालू वर्तमानकाळ), २. अपूर्ण भूतकाळ (चालू भूतकाळ), ३. अपूर्ण भविष्यकाळ (चालू भविष्यकाळ).

महत्त्वाच्या संज्ञा

अपूर्ण वर्तमानकाळ

क्रिया वर्तमानात सुरू आहे असे दर्शवणारा काळ. (धातू + त + आहे/आहेत)

अपूर्ण भूतकाळ

क्रिया भूतकाळात सुरू होती असे दर्शवणारा काळ. (धातू + त + होता/होती/होते)

अपूर्ण भविष्यकाळ

क्रिया भविष्यात सुरू असेल असे दर्शवणारा काळ. (धातू + त + असेन/असेल)

महत्त्वाचे मुद्दे

  • अपूर्ण वर्तमानकाळात 'त' प्रत्ययासोबत 'आहे/आहेत' वापरतात.
  • अपूर्ण भूतकाळात 'त' प्रत्ययासोबत 'होता/होती/होते' वापरतात.
  • अपूर्ण भविष्यकाळात 'त' प्रत्ययासोबत 'असेल/असेन' वापरतात.
  • या काळाला 'चालू काळ' असेही म्हणतात.

महत्त्वाची तथ्ये

  • अपूर्ण काळालाच 'अपूर्ण अपूर्णतादर्शक' किंवा 'चालू काळ' असेही संबोधले जाते.
  • परीक्षेत वाक्याचा काळ ओळखताना क्रियापदाच्या शेवटच्या शब्दाकडे लक्ष द्यावे.

उदाहरणे

अपूर्ण वर्तमानकाळ

तो आंबा खात आहे.

अपूर्ण भूतकाळ

तो आंबा खात होता.

अपूर्ण भविष्यकाळ

तो आंबा खात असेल.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

वाक्यातील 'त' प्रत्यय आणि सहाय्यकारी क्रियापद (आहे/होता/असेल) यांची जोडी ओळखा.
कर्त्याच्या लिंग-वचनानुसार सहाय्यकारी क्रियापद बदलते, हे लक्षात ठेवा.

⚠️ सामान्य चुका

अपूर्ण काळाला पूर्ण काळाशी गल्लत करणे.
सहाय्यकारी क्रियापद न पाहता केवळ मुख्य क्रियापदावर आधारित उत्तर देणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. 'तो अभ्यास करत आहे.' हे वाक्य कोणत्या काळाचे आहे?
अअपूर्ण वर्तमानकाळ
बपूर्ण वर्तमानकाळ
कअपूर्ण भूतकाळ
डसाधा वर्तमानकाळ
योग्य उत्तर: अ) अपूर्ण वर्तमानकाळ

स्पष्टीकरण: क्रिया वर्तमानात सुरू आहे म्हणून हा अपूर्ण वर्तमानकाळ आहे.
2. 'मी गाणे गात होतो.' या वाक्यातील काळ ओळखा.
अअपूर्ण वर्तमानकाळ
बअपूर्ण भूतकाळ
कपूर्ण भूतकाळ
डसाधा भूतकाळ
योग्य उत्तर: ब) अपूर्ण भूतकाळ

स्पष्टीकरण: क्रिया भूतकाळात सुरू होती म्हणून हा अपूर्ण भूतकाळ आहे.
3. 'मुले खेळत असतील.' हे वाक्य कोणत्या काळाचे उदाहरण आहे?
अअपूर्ण वर्तमानकाळ
बअपूर्ण भूतकाळ
कअपूर्ण भविष्यकाळ
डपूर्ण भविष्यकाळ
योग्य उत्तर: क) अपूर्ण भविष्यकाळ

स्पष्टीकरण: क्रिया भविष्यात सुरू असेल असे दर्शवले आहे.
4. अपूर्ण वर्तमानकाळाचे योग्य रूप निवडा.
अतो आला आहे.
बतो येत आहे.
कतो आला होता.
डतो येईल.
योग्य उत्तर: ब) तो येत आहे.

स्पष्टीकरण: येत (धातू+त) + आहे = अपूर्ण वर्तमानकाळ.
5. 'आई स्वयंपाक करत होती.' या वाक्यातील काळ कोणता?
अअपूर्ण वर्तमानकाळ
बअपूर्ण भूतकाळ
कपूर्ण भूतकाळ
डसाधा भूतकाळ
योग्य उत्तर: ब) अपूर्ण भूतकाळ

स्पष्टीकरण: क्रिया भूतकाळात सुरू होती.
6. खालीलपैकी अपूर्ण भविष्यकाळाचे वाक्य कोणते?
अमी अभ्यास करत असेन.
बमी अभ्यास केला असेल.
कमी अभ्यास करत आहे.
डमी अभ्यास केला होता.
योग्य उत्तर: अ) मी अभ्यास करत असेन.

स्पष्टीकरण: करत (धातू+त) + असेन = अपूर्ण भविष्यकाळ.
7. अपूर्ण काळाला दुसरे नाव काय आहे?
अपूर्ण काळ
बचालू काळ
कसाधा काळ
डरीती काळ
योग्य उत्तर: ब) चालू काळ

स्पष्टीकरण: अपूर्ण काळालाच चालू काळ असेही म्हणतात.
8. 'पक्षी आकाशात उडत आहेत.' हे वाक्य कोणत्या काळाचे आहे?
अअपूर्ण वर्तमानकाळ
बअपूर्ण भूतकाळ
कपूर्ण वर्तमानकाळ
डसाधा वर्तमानकाळ
योग्य उत्तर: अ) अपूर्ण वर्तमानकाळ

स्पष्टीकरण: क्रिया वर्तमानात सुरू आहे.
9. 'तो पुस्तक वाचत होता.' या वाक्यातील काळ ओळखा.
अअपूर्ण वर्तमानकाळ
बअपूर्ण भूतकाळ
कपूर्ण भूतकाळ
डसाधा भूतकाळ
योग्य उत्तर: ब) अपूर्ण भूतकाळ

स्पष्टीकरण: क्रिया भूतकाळात सुरू होती.
10. अपूर्ण वर्तमानकाळात क्रियापदाला कोणता प्रत्यय लागतो?
अला
बत
कईल
डला आहे
योग्य उत्तर: ब) त

स्पष्टीकरण: अपूर्ण काळात धातूला 'त' प्रत्यय लागतो.
11. 'आम्ही क्रिकेट खेळत होतो.' हे वाक्य कोणत्या काळाचे आहे?
अअपूर्ण वर्तमानकाळ
बअपूर्ण भूतकाळ
कपूर्ण भूतकाळ
डसाधा भूतकाळ
योग्य उत्तर: ब) अपूर्ण भूतकाळ

स्पष्टीकरण: क्रिया भूतकाळात सुरू होती.
12. 'ती गाणे गात असेल.' हे वाक्य कोणत्या काळाचे आहे?
अअपूर्ण वर्तमानकाळ
बअपूर्ण भूतकाळ
कअपूर्ण भविष्यकाळ
डपूर्ण भविष्यकाळ
योग्य उत्तर: क) अपूर्ण भविष्यकाळ

स्पष्टीकरण: क्रिया भविष्यात सुरू असेल.
13. अपूर्ण भूतकाळाचे योग्य रूप ओळखा.
अतो जात होता.
बतो गेला होता.
कतो जात आहे.
डतो जाईल.
योग्य उत्तर: अ) तो जात होता.

स्पष्टीकरण: जात (धातू+त) + होता = अपूर्ण भूतकाळ.
14. 'पाऊस पडत आहे.' हे वाक्य कोणत्या काळाचे आहे?
अअपूर्ण वर्तमानकाळ
बअपूर्ण भूतकाळ
कपूर्ण वर्तमानकाळ
डसाधा वर्तमानकाळ
योग्य उत्तर: अ) अपूर्ण वर्तमानकाळ

स्पष्टीकरण: क्रिया वर्तमानात सुरू आहे.
15. 'मी पत्र लिहित असेन.' हे वाक्य कोणत्या काळाचे आहे?
अअपूर्ण वर्तमानकाळ
बअपूर्ण भूतकाळ
कअपूर्ण भविष्यकाळ
डपूर्ण भविष्यकाळ
योग्य उत्तर: क) अपूर्ण भविष्यकाळ

स्पष्टीकरण: क्रिया भविष्यात सुरू असेल.
16. अपूर्ण काळाची ओळख कशावरून होते?
अकेवळ धातूवरून
बधातू + त + सहाय्यकारी क्रियापद
ककेवळ सहाय्यकारी क्रियापदावरून
डवाक्याच्या अर्थावरून
योग्य उत्तर: ब) धातू + त + सहाय्यकारी क्रियापद

स्पष्टीकरण: धातू + त + सहाय्यकारी क्रियापद यावरून काळ ओळखता येतो.
17. 'मुले अभ्यास करत होती.' या वाक्यातील काळ कोणता?
अअपूर्ण वर्तमानकाळ
बअपूर्ण भूतकाळ
कपूर्ण भूतकाळ
डसाधा भूतकाळ
योग्य उत्तर: ब) अपूर्ण भूतकाळ

स्पष्टीकरण: क्रिया भूतकाळात सुरू होती.
18. 'तो धावत आहे.' या वाक्यातील काळ ओळखा.
अअपूर्ण वर्तमानकाळ
बअपूर्ण भूतकाळ
कपूर्ण वर्तमानकाळ
डसाधा वर्तमानकाळ
योग्य उत्तर: अ) अपूर्ण वर्तमानकाळ

स्पष्टीकरण: क्रिया वर्तमानात सुरू आहे.
19. अपूर्ण भविष्यकाळाचे उदाहरण निवडा.
अतो येईल.
बतो येत असेल.
कतो आला असेल.
डतो येत आहे.
योग्य उत्तर: ब) तो येत असेल.

स्पष्टीकरण: येत (धातू+त) + असेल = अपूर्ण भविष्यकाळ.
20. 'मी काम करत होतो.' हे वाक्य कोणत्या काळाचे आहे?
अअपूर्ण वर्तमानकाळ
बअपूर्ण भूतकाळ
कपूर्ण भूतकाळ
डसाधा भूतकाळ
योग्य उत्तर: ब) अपूर्ण भूतकाळ

स्पष्टीकरण: क्रिया भूतकाळात सुरू होती.
विषयातील सर्व नोट्स