मराठी व्याकरण: अलंकार ओळखणे | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी व्याकरण: अलंकार ओळखणे
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
भाषेला अधिक सुंदर, प्रभावी आणि अर्थपूर्ण बनवण्यासाठी ज्या साधनांचा वापर केला जातो, त्यांना 'अलंकार' म्हणतात. स्पर्धा परीक्षांमध्ये वाक्यातील अलंकार ओळखण्यावर आधारित प्रश्न विचारले जातात.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
ज्याची तुलना करायची आहे ती वस्तू.
ज्या वस्तूशी तुलना करायची आहे ती वस्तू.
उपमेय आणि उपमान यांच्यातील साम्य दर्शवणारा गुणधर्म.
महत्त्वाचे मुद्दे
- उपमा अलंकारात 'सम', 'समान', 'सारखा', 'गत' हे शब्द येतात.
- उत्प्रेक्षा अलंकारात 'जणू', 'काय', 'गमे', 'भासे' हे शब्द येतात.
- रूपक अलंकारात उपमेय आणि उपमान एकच आहेत असे मानले जाते.
- श्लेष अलंकारात एकाच शब्दाचे दोन अर्थ निघतात.
- व्यतिरेक अलंकारात उपमेय हे उपमानापेक्षा श्रेष्ठ दाखवले जाते.
महत्त्वाची तथ्ये
- अलंकार म्हणजे भाषेचे दागिने.
- शब्दालंकाराचे मुख्य प्रकार: अनुप्रास, यमक, श्लेष.
- अर्थालंकाराचे मुख्य प्रकार: उपमा, उत्प्रेक्षा, रूपक, व्यतिरेक, अपन्हुती, अतिशयोक्ती.
उदाहरणे
उपमा अलंकार
सावळा ग रामचंद्र रत्नमणी जणू.
रूपक अलंकार
लहान मूल म्हणजे मातीचा गोळा.
श्लेष अलंकार
श्रीकृष्ण नवरा मी नवरी, शिशुपाल नवरा मी नवरी.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: वाक्यात 'जणू' हा शब्द आल्यामुळे हा उत्प्रेक्षा अलंकार आहे.
स्पष्टीकरण: येथे उपमेय आणि उपमान एकच असल्याचे दर्शवले आहे, म्हणून रूपक अलंकार.
स्पष्टीकरण: जेव्हा उपमेयाला उपमानाची उपमा दिली जाते, तेव्हा अनन्वय अलंकार होतो.
स्पष्टीकरण: येथे 'सारखा' हा साम्यवाचक शब्द वापरला आहे, म्हणून उपमा अलंकार.
स्पष्टीकरण: नयन हेच कमल आहे असे मानले आहे, म्हणून रूपक अलंकार.
स्पष्टीकरण: शेवटी यमक जुळल्यामुळे हा यमक अलंकार आहे.
स्पष्टीकरण: उपमेय हे उपमानापेक्षा श्रेष्ठ दाखवले आहे, म्हणून व्यतिरेक अलंकार.
स्पष्टीकरण: एकाच अक्षराची पुनरावृत्ती झाल्यामुळे अनुप्रास अलंकार आहे.
स्पष्टीकरण: वाक्यात 'जणू' हा शब्द आला आहे.
स्पष्टीकरण: साखरेसारखा या साम्यवाचक शब्दामुळे उपमा अलंकार आहे.
स्पष्टीकरण: आंबा आणि अमृताचा गोळा एकच मानले आहेत.
स्पष्टीकरण: घडो आणि पडो या शब्दांत यमक आहे.
स्पष्टीकरण: अलंकार म्हणजे भाषेचे सौंदर्य वाढवणारे घटक.
स्पष्टीकरण: यमक हा शब्दालंकाराचा प्रकार आहे.
स्पष्टीकरण: उपमा हा अर्थालंकाराचा प्रकार आहे.
स्पष्टीकरण: रूपक अलंकारात उपमेय आणि उपमान एकच असतात.
स्पष्टीकरण: श्लेष अलंकारात एकाच शब्दाचे दोन अर्थ असतात.
स्पष्टीकरण: अतिशयोक्ती म्हणजे एखादी गोष्ट खूप फुगवून सांगणे.
स्पष्टीकरण: जणू हा शब्द उत्प्रेक्षा अलंकारात वापरतात.
स्पष्टीकरण: व्यतिरेक अलंकारात उपमेय हे उपमानापेक्षा श्रेष्ठ असते.