MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी वर्णमाला आणि वर्णगणना | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी वर्णमाला आणि वर्णगणना

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

मराठी भाषेचे लेखन देवनागरी लिपीत केले जाते. भाषेचा पाया म्हणजे 'वर्ण'. वर्ण म्हणजे तोंडावाटे निघणाऱ्या मूलध्वनींना आपण वर्ण म्हणतो. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने वर्णमाला, त्यांचे प्रकार आणि वर्णगणना समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.

सविस्तर माहिती

मराठी वर्णमालेत एकूण ५२ वर्ण मानले जातात (नवीन सुधारित वर्णमालेनुसार). वर्णांचे मुख्य तीन प्रकार पडतात: स्वर, स्वरादी आणि व्यंजने. वर्णगणना करताना अक्षराचा पाय मोडलेला आहे की नाही, हे पाहणे महत्त्वाचे असते. पाय मोडलेला वर्ण म्हणजे अर्धा वर्ण किंवा व्यंजन, तर पूर्ण अक्षरात स्वर मिसळलेला असतो.

महत्त्वाच्या संज्ञा

स्वर

ज्या वर्णांचा उच्चार स्वतंत्रपणे होतो, त्यांना स्वर म्हणतात.

व्यंजन

ज्या वर्णांचा उच्चार पूर्ण होण्यासाठी स्वरांचे साहाय्य घ्यावे लागते, त्यांना व्यंजन म्हणतात.

स्वरादी

ज्यांच्या उच्चाराच्या आधी स्वर येतो, त्यांना स्वरादी (अं, अः) म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • मराठीत एकूण १४ स्वर आहेत (अ, आ, इ, ई, उ, ऊ, ऋ, ॠ, लृ, ए, ऐ, ओ, औ, ॲ, ऑ).
  • व्यंजने एकूण ३४ आहेत (क ते ज्ञ पर्यंत).
  • क्ष आणि ज्ञ ही संयुक्त व्यंजने आहेत.
  • वर्णगणना करताना 'क' = 'क्' + 'अ' असे विश्लेषण केले जाते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • मराठी वर्णमालेत 'ळ' हे स्वतंत्र व्यंजन मानले जाते.
  • क्ष आणि ज्ञ ही व्यंजने वर्णमालेत स्वतंत्र वर्ण म्हणून गणली जातात.
  • स्वरादी हे स्वरांच्या आधी येतात म्हणून त्यांना 'स्वरादी' म्हणतात.

उदाहरणे

शब्द विश्लेषण

कमळ = क् + अ + म् + अ + ळ् + अ

संयुक्त व्यंजन

क्ष = क् + ष् + अ

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

शब्द विश्लेषण करताना शेवटचा वर्ण 'अ' आहे की 'आ' हे नीट तपासा.
जोडाक्षरांचे विश्लेषण करताना पाय मोडलेल्या वर्णांकडे विशेष लक्ष द्या.
क्ष आणि ज्ञ चे फोड पाठ ठेवा, कारण त्यावर प्रश्न विचारले जातात.

⚠️ सामान्य चुका

क्ष ला स्वतंत्र वर्ण न समजणे.
जोडाक्षरांमध्ये स्वराचा लोप करणे.
स्वरादींना स्वर समजणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. मराठी वर्णमालेत एकूण किती स्वर आहेत?
अ१२
ब१४
क१६
ड१०
योग्य उत्तर: ब) १४

स्पष्टीकरण: नवीन सुधारित वर्णमालेनुसार मराठीत एकूण १४ स्वर आहेत.
2. 'क्ष' हे व्यंजन कोणत्या दोन व्यंजनांपासून बनले आहे?
अक् + श
बक् + ष्
कख् + ष्
डक् + स
योग्य उत्तर: ब) क् + ष्

स्पष्टीकरण: क्ष हे संयुक्त व्यंजन क् + ष् + अ यांपासून बनले आहे.
3. मराठी भाषेत एकूण किती स्वरादी आहेत?
अ१
ब२
क३
ड४
योग्य उत्तर: ब) २

स्पष्टीकरण: मराठीत 'अं' (अनुस्वार) आणि 'अः' (विसर्ग) हे दोन स्वरादी आहेत.
4. 'क' या वर्णात कोणता स्वर मिसळलेला आहे?
अआ
बइ
कअ
डए
योग्य उत्तर: क) अ

स्पष्टीकरण: क = क् + अ, यात 'अ' हा स्वर आहे.
5. खालीलपैकी कोणते व्यंजन नाही?
अक
बम
कल
डई
योग्य उत्तर: ड) ई

स्पष्टीकरण: ई हा स्वर आहे, व्यंजन नाही.
6. मराठी वर्णमालेत स्वतंत्र व्यंजन कोणते मानले जाते?
अक्ष
बज्ञ
कळ
डह
योग्य उत्तर: क) ळ

स्पष्टीकरण: ळ हे मराठीतील स्वतंत्र व्यंजन आहे.
7. 'ज्ञ' या संयुक्त व्यंजनाचा फोड काय आहे?
अज् + ञ + अ
बद् + न + अ
कज् + न + अ
डग् + ञ + अ
योग्य उत्तर: अ) ज् + ञ + अ

स्पष्टीकरण: ज्ञ = ज् + ञ + अ.
8. वर्ण म्हणजे काय?
अशब्दांचा समूह
बवाक्याचा भाग
कतोंडावाटे निघणारे मूलध्वनी
डलिपी
योग्य उत्तर: क) तोंडावाटे निघणारे मूलध्वनी

स्पष्टीकरण: तोंडावाटे निघणाऱ्या मूलध्वनींना वर्ण म्हणतात.
9. खालीलपैकी कोणता वर्ण स्वरादी आहे?
अअ
बक
कअं
डई
योग्य उत्तर: क) अं

स्पष्टीकरण: अं हा स्वरादी आहे.
10. व्यंजनांचा उच्चार पूर्ण करण्यासाठी कशाची मदत घ्यावी लागते?
अस्वरादी
बस्वरांची
कव्यंजनांची
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) स्वरांची

स्पष्टीकरण: व्यंजने स्वरांच्या साहाय्याने उच्चारली जातात.
11. मराठी वर्णमालेत एकूण व्यंजने किती आहेत?
अ३२
ब३४
क३६
ड४८
योग्य उत्तर: ब) ३४

स्पष्टीकरण: मराठीत एकूण ३४ व्यंजने आहेत.
12. 'ऋ' हा वर्ण काय आहे?
अव्यंजन
बस्वरादी
कस्वर
डसंयुक्त व्यंजन
योग्य उत्तर: क) स्वर

स्पष्टीकरण: ऋ हा स्वर आहे.
13. जोडाक्षर म्हणजे काय?
अदोन स्वर एकत्र येणे
बदोन किंवा अधिक व्यंजने एकत्र येऊन शेवटी स्वर मिसळणे
कदोन स्वरादी एकत्र येणे
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: ब) दोन किंवा अधिक व्यंजने एकत्र येऊन शेवटी स्वर मिसळणे

स्पष्टीकरण: दोन किंवा अधिक व्यंजने आणि एक स्वर मिळून जोडाक्षर बनते.
14. 'प' या वर्णाचे विश्लेषण काय होईल?
अप् + अ
बप + अ
कप् + आ
डप् + इ
योग्य उत्तर: अ) प् + अ

स्पष्टीकरण: प = प् + अ.
15. मराठीत एकूण किती वर्ण मानले जातात?
अ४८
ब५०
क५२
ड५४
योग्य उत्तर: क) ५२

स्पष्टीकरण: आधुनिक वर्णमालेत ५२ वर्ण मानले जातात.
16. खालीलपैकी कोणता वर्ण ओष्ठ्य आहे?
अक
बच
कप
डत
योग्य उत्तर: क) प

स्पष्टीकरण: प वर्गातील वर्ण ओष्ठ्य आहेत.
17. स्वरादी म्हणजे काय?
अज्यांच्या आधी स्वर येतो
बज्यांच्या नंतर स्वर येतो
कस्वरांसारखे उच्चार
डव्यंजनांसारखे उच्चार
योग्य उत्तर: अ) ज्यांच्या आधी स्वर येतो

स्पष्टीकरण: स्वरादी म्हणजे ज्यांच्या उच्चाराच्या आधी स्वर येतो.
18. मराठी वर्णमालेतील शेवटचे व्यंजन कोणते?
अह
बळ
कज्ञ
डक्ष
योग्य उत्तर: अ) ह

स्पष्टीकरण: ह हे वर्णमालेतील शेवटचे व्यंजन आहे.
19. खालीलपैकी कोणता स्वर नाही?
अअ
बइ
कउ
डक
योग्य उत्तर: ड) क

स्पष्टीकरण: क हे व्यंजन आहे.
20. वर्णमालेत 'अं' आणि 'अः' यांना काय म्हणतात?
अस्वर
बव्यंजन
कस्वरादी
डसंयुक्त वर्ण
योग्य उत्तर: क) स्वरादी

स्पष्टीकरण: अं आणि अः यांना स्वरादी म्हणतात.