मराठी व्याकरण: अक्षरगणना व वर्णविचार | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी व्याकरण: अक्षरगणना व वर्णविचार
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
मराठी भाषेतील वर्णमाला आणि अक्षरांची रचना समजून घेणे हे स्पर्धा परीक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे आहे. अक्षरगणना म्हणजे शब्दातील अक्षरांची संख्या मोजणे, जे छंदशास्त्र आणि वृत्त अभ्यासासाठी पायाभूत ठरते.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
भाषेतील लहानात लहान ध्वनी ज्याचे अधिक तुकडे करता येत नाहीत.
ज्याचा उच्चार एका श्वासात होतो, असा ध्वनी समूह (व्यंजन + स्वर).
ज्या अक्षराचा उच्चार करण्यास कमी वेळ लागतो (उदा. अ, इ, उ).
ज्या अक्षराचा उच्चार करण्यास जास्त वेळ लागतो (उदा. आ, ई, ऊ, ए, ऐ, ओ, औ).
महत्त्वाचे मुद्दे
- मराठी वर्णमालेत एकूण ५२ वर्ण आहेत.
- अक्षरगणनेत जोडाक्षराचा मागील वर्ण गुरु मानला जातो.
- अनुस्वारयुक्त अक्षर नेहमी गुरु असते.
- विसर्गयुक्त अक्षर गुरु मानले जाते.
- शब्दातील अक्षरांची संख्या मोजताना काना, मात्रा, वेलांटी यांचा विचार करावा.
महत्त्वाची तथ्ये
- मराठीत स्वरादी दोन आहेत: अनुस्वार (ं) आणि विसर्ग (ः).
- संयुक्त व्यंजने (क्ष, ज्ञ) ही दोन व्यंजनांच्या संयोगातून बनतात.
- छंदशास्त्रात लघुसाठी 'I' आणि गुरुसाठी 'U' अशी खूण वापरतात.
उदाहरणे
अक्षरगणना उदाहरण
'कमळ' या शब्दात ३ अक्षरे आहेत (क, म, ळ). 'शाळा' या शब्दात २ अक्षरे आहेत (शा, ळा).
गुरु-लघु ओळख
'क' (लघु), 'का' (गुरु), 'कि' (लघु), 'की' (गुरु).
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: म-रा-ठी अशी तीन अक्षरे आहेत.
स्पष्टीकरण: 'का' मध्ये 'आ' हा दीर्घ स्वर असल्याने ते गुरु आहे.
स्पष्टीकरण: नियमनानुसार जोडाक्षराच्या आधीचे अक्षर गुरु मानले जाते.
स्पष्टीकरण: पु-स्त-का-ल-य अशी ५ अक्षरे आहेत, परंतु 'स्त' हे जोडाक्षर असल्याने 'पु' गुरु होईल.
स्पष्टीकरण: अनुस्वारयुक्त अक्षर नेहमी गुरु असते.
स्पष्टीकरण: अनुस्वार आणि विसर्ग असे दोन स्वरादी आहेत.
स्पष्टीकरण: 'आ' हा दीर्घ स्वर आहे.
स्पष्टीकरण: 'कु' (ऱ्हस्व उकार) हे लघु आहे.
स्पष्टीकरण: व्यंजन आणि स्वर यांच्या संयोगातून अक्षर बनते.
स्पष्टीकरण: पुढे 'त्य' हे जोडाक्षर असल्याने 'स' गुरु मानले जाईल.
स्पष्टीकरण: विसर्गयुक्त अक्षर गुरु असते.
स्पष्टीकरण: मराठी वर्णमालेत ३४ व्यंजने आहेत.
स्पष्टीकरण: 'ई' हा दीर्घ स्वर आहे.
स्पष्टीकरण: लघुसाठी 'I' (उभी रेघ) वापरतात.
स्पष्टीकरण: गुरुसाठी 'U' (वक्राकार) वापरतात.
स्पष्टीकरण: 'क्ष' हे क+ष्+अ यांपासून बनलेले संयुक्त व्यंजन आहे.
स्पष्टीकरण: ज्ञा-न अशी दोन अक्षरे आहेत.
स्पष्टीकरण: 'अ' हा स्वर आहे, स्वरादी नाही.
स्पष्टीकरण: अक्षरगणना उच्चारावर आधारित असते.
स्पष्टीकरण: आ-ई अशी दोन अक्षरे आहेत.