महाराष्ट्रातील जागतिक वारसा स्थळे आणि ऐतिहासिक वारसा | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
महाराष्ट्रातील जागतिक वारसा स्थळे आणि ऐतिहासिक वारसा
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
महाराष्ट्राला समृद्ध ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारसा लाभला आहे. युनेस्कोने (UNESCO) घोषित केलेली जागतिक वारसा स्थळे महाराष्ट्राच्या पर्यटनाचा कणा आहेत. या पाठात आपण महाराष्ट्रातील प्रमुख वारसा स्थळांचा अभ्यास करणार आहोत.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
संयुक्त राष्ट्रांची शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि सांस्कृतिक संस्था, जी जागतिक वारसा स्थळांची निवड करते.
डोंगर किंवा खडकात कोरलेली मानवनिर्मित गुहा किंवा वास्तू.
महत्त्वाचे मुद्दे
- अजिंठा लेणी: औरंगाबाद जिल्ह्यात असून ती वाकाटक काळात विकसित झाली.
- वेरूळ लेणी: येथे कैलास मंदिर प्रसिद्ध आहे, जे एकाच अखंड खडकातून कोरलेले आहे.
- एलिफंटा लेणी: मुंबई जवळ घारापुरी बेटावर स्थित असून ती भगवान शिवाला समर्पित आहेत.
- छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस: हे व्हिक्टोरियन गॉथिक शैलीतील रेल्वे स्थानक आहे.
- पश्चिम घाट: जैवविविधतेसाठी प्रसिद्ध असून याला 'सह्याद्री' असेही म्हणतात.
महत्त्वाची तथ्ये
- अजिंठा लेणी १९८३ मध्ये जागतिक वारसा स्थळ म्हणून घोषित झाली.
- वेरूळ लेणी १९८३ मध्ये जागतिक वारसा स्थळ म्हणून घोषित झाली.
- एलिफंटा लेणी १९८७ मध्ये जागतिक वारसा स्थळ म्हणून घोषित झाली.
- CSMT रेल्वे स्थानक २००४ मध्ये जागतिक वारसा स्थळ म्हणून घोषित झाले.
उदाहरणे
अजिंठा लेणी
ही लेणी वाघूर नदीच्या पात्रात असून येथे बौद्ध धर्माशी संबंधित चित्रे आणि शिल्पे आहेत.
कैलास मंदिर
वेरूळ येथील हे मंदिर राष्ट्रकूट राजा कृष्ण प्रथम याने बांधले असून ते स्थापत्यशास्त्राचा चमत्कार मानले जाते.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: अजिंठा लेणी वाघूर नदीच्या पात्रात वसलेली आहेत.
स्पष्टीकरण: कैलास मंदिर राष्ट्रकूट राजा कृष्ण प्रथम याने बांधले.
स्पष्टीकरण: एलिफंटा लेणी घारापुरी बेटावर आहेत.
स्पष्टीकरण: CSMT हे व्हिक्टोरियन गॉथिक शैलीचे उत्कृष्ट उदाहरण आहे.
स्पष्टीकरण: अजिंठा लेणी प्रामुख्याने बौद्ध धर्माशी संबंधित आहेत.
स्पष्टीकरण: वेरूळमध्ये एकूण ३४ लेणी आहेत.
स्पष्टीकरण: पश्चिम घाट (सह्याद्री) हे जागतिक नैसर्गिक वारसा स्थळ आहे.
स्पष्टीकरण: एलिफंटा लेणी भगवान शिवाला समर्पित आहेत.
स्पष्टीकरण: अजिंठा लेणी साधारणपणे दुसऱ्या शतकापासून सहाव्या शतकापर्यंत कोरली गेली.
स्पष्टीकरण: वेरूळमध्ये बौद्ध, हिंदू आणि जैन धर्माची लेणी आहेत.
स्पष्टीकरण: CSMT ला २००४ मध्ये जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा मिळाला.
स्पष्टीकरण: १८१९ मध्ये जॉन स्मिथ या ब्रिटिश अधिकाऱ्याने अजिंठा लेणीचा शोध लावला.
स्पष्टीकरण: एलिफंटा लेणी रायगड जिल्ह्यात घारापुरी बेटावर आहेत.
स्पष्टीकरण: कैलास मंदिर हे १६ व्या क्रमांकाची लेणी आहे.
स्पष्टीकरण: अजिंठा, वेरूळ, एलिफंटा, CSMT आणि पश्चिम घाट अशी ५ स्थळे आहेत.
स्पष्टीकरण: अजिंठा लेणीमध्ये एकूण ३० गुहा आहेत.
स्पष्टीकरण: वेरूळ लेणी चरणाद्री डोंगरात कोरलेली आहेत.
स्पष्टीकरण: एलिफंटा लेणी प्रामुख्याने राष्ट्रकूट काळात बांधली गेली.
स्पष्टीकरण: CSMT चे जुने नाव व्हिक्टोरिया टर्मिनस (VT) होते.
स्पष्टीकरण: गेटवे ऑफ इंडिया हे जागतिक वारसा स्थळ नाही.