राजर्षी शाहू महाराज: बहुजन समाजाचे कैवारी | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
राजर्षी शाहू महाराज: बहुजन समाजाचे कैवारी
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
कोल्हापूर संस्थानाचे छत्रपती राजर्षी शाहू महाराज हे आधुनिक महाराष्ट्रातील एक महान समाजसुधारक, लोकशाहीवादी आणि रयतेचे राजे होते. त्यांनी शिक्षण, आरक्षण, शेती आणि सामाजिक समतेसाठी दिलेले योगदान अतुलनीय आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
कुरमी क्षत्रिय सभा, कानपूर यांनी १९१९ मध्ये शाहू महाराजांना 'राजर्षी' ही पदवी बहाल केली.
१९०२ मध्ये कोल्हापूर संस्थानात मागासवर्गीयांसाठी ५० टक्के जागा राखीव ठेवल्यामुळे त्यांना आरक्षणाचे जनक मानले जाते.
महत्त्वाचे मुद्दे
- १९०२ मध्ये मागासवर्गीयांना ५० टक्के आरक्षण दिले.
- १९१७ मध्ये कोल्हापुरात प्राथमिक शिक्षण सक्तीचे व मोफत केले.
- वेदोक्त प्रकरणातून ब्राह्मणी वर्चस्वाला आव्हान दिले.
- सत्यशोधक समाजाला सक्रिय पाठिंबा दिला.
- मूकनायक वृत्तपत्रासाठी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांना आर्थिक मदत केली.
महत्त्वाची तथ्ये
- जन्म: २६ जून १८७४ (कागल).
- मृत्यू: ६ मे १९२२ (मुंबई).
- त्यांच्या पत्नीचे नाव लक्ष्मीबाई होते.
- त्यांनी 'कोल्हापूर एज्युकेशन सोसायटी'ची स्थापना केली.
- त्यांनी 'डिप्रेशन क्लासेस मिशन'ला मदत केली.
उदाहरणे
वसतिगृह चळवळ
शाहू महाराजांनी कोल्हापुरात विविध जाती-धर्माच्या विद्यार्थ्यांसाठी वसतिगृहे सुरू केली, जेणेकरून ग्रामीण भागातील मुले शहरात येऊन शिक्षण घेऊ शकतील.
शेती सुधारणा
राधानगरी धरणाची निर्मिती करून त्यांनी कोल्हापूरच्या शेतीला सिंचनाची सोय उपलब्ध करून दिली.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: १९१९ मध्ये कानपूर येथील कुरमी क्षत्रिय सभेने त्यांना राजर्षी ही पदवी दिली.
स्पष्टीकरण: १९०२ मध्ये त्यांनी मागासवर्गीयांना ५० टक्के आरक्षण दिले होते.
स्पष्टीकरण: शाहू महाराजांचा जन्म कागलच्या घाटगे घराण्यात झाला.
स्पष्टीकरण: कोल्हापूरच्या सिंचनासाठी त्यांनी राधानगरी धरणाची निर्मिती केली.
स्पष्टीकरण: शाहू महाराजांनी मूकनायकसाठी २५०० रुपयांची मदत केली होती.
स्पष्टीकरण: १९१७ मध्ये त्यांनी कोल्हापूर संस्थानात प्राथमिक शिक्षण सक्तीचे व मोफत केले.
स्पष्टीकरण: शाहू महाराजांच्या पत्नीचे नाव लक्ष्मीबाई होते.
स्पष्टीकरण: वेदोक्त प्रकरणामुळे शाहू महाराजांनी ब्राह्मणी वर्चस्वाला आव्हान दिले होते.
स्पष्टीकरण: त्यांनी शिक्षणाच्या प्रसारासाठी कोल्हापूर एज्युकेशन सोसायटीची स्थापना केली.
स्पष्टीकरण: शाहू महाराजांचा मृत्यू ६ मे १९२२ रोजी झाला.
स्पष्टीकरण: शाहू महाराजांनी कुस्ती या खेळाला राजाश्रय देऊन प्रोत्साहन दिले.
स्पष्टीकरण: १९१७ मध्ये त्यांनी आंतरजातीय विवाहास कायदेशीर मान्यता दिली.
स्पष्टीकरण: शाहू महाराजांनी या सर्व नेत्यांच्या मदतीने सत्यशोधक चळवळ बळकट केली.
स्पष्टीकरण: विठ्ठल रामजी शिंदे यांच्या डिप्रेशन क्लासेस मिशनला त्यांनी मदत केली.
स्पष्टीकरण: त्यांचे मूळ नाव यशवंतराव होते.
स्पष्टीकरण: त्यांनी सर्व स्तरातील विद्यार्थ्यांसाठी विविध प्रकारच्या शैक्षणिक संस्था सुरू केल्या.
स्पष्टीकरण: शाहू महाराजांचा जन्मदिवस २६ जून हा 'सामाजिक न्याय दिन' म्हणून साजरा होतो.
स्पष्टीकरण: मूकनायक हे डॉ. आंबेडकरांचे वृत्तपत्र होते ज्याला शाहू महाराजांनी मदत केली.
स्पष्टीकरण: त्यांनी सर्व जाती-धर्माच्या विद्यार्थ्यांसाठी वसतिगृहे काढली होती.
स्पष्टीकरण: सामाजिक समता आणि बहुजन समाजाचा विकास हे त्यांच्या कार्याचे मुख्य उद्दिष्ट होते.