क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले: जीवन आणि कार्य | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले: जीवन आणि कार्य
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
सावित्रीबाई फुले या भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका आणि आधुनिक स्त्री शिक्षणाची मुहूर्तमेढ रोवणाऱ्या थोर समाजसुधारक होत्या. त्यांनी महात्मा जोतिराव फुले यांच्यासोबत मिळून महाराष्ट्रातील स्त्री शिक्षण आणि सामाजिक विषमतेविरुद्ध लढा दिला.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
स्त्री शिक्षणाची आणि सामाजिक परिवर्तनाची ज्योत पेटवणारी व्यक्ती.
महात्मा फुले यांनी स्थापन केलेली संस्था, ज्याचा उद्देश शोषितांना न्याय मिळवून देणे हा होता.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पहिली मुलींची शाळा: १ जानेवारी १८४८, भिडे वाडा, पुणे.
- बालहत्या प्रतिबंधक गृह: विधवा स्त्रियांना आधार देण्यासाठी सुरू केले.
- साहित्यिक योगदान: 'काव्यफुले' (१८५४) आणि 'बावनकशी सुबोध रत्नाकर' (१८९१).
- सत्यशोधक समाजाच्या कार्यात सक्रिय सहभाग.
- प्लेगच्या साथीमध्ये रुग्णांची सेवा करताना त्यांना संसर्ग झाला आणि १० मार्च १८९७ रोजी त्यांचे निधन झाले.
महत्त्वाची तथ्ये
- सावित्रीबाई फुले यांचा जन्मदिवस (३ जानेवारी) 'बालिका दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
- त्यांनी १८५२ मध्ये 'मुलगी शिकली, प्रगती झाली' हा संदेश दिला.
- त्यांनी विधवांच्या केशवपनाची प्रथा बंद करण्यासाठी न्हाव्यांचा संप घडवून आणला होता.
उदाहरणे
स्त्री शिक्षणाचा पाया
समाजाचा विरोध पत्करून सावित्रीबाईंनी मुलींना शाळेत जाण्यासाठी प्रोत्साहित केले, ज्यामुळे महाराष्ट्रात स्त्री शिक्षणाची चळवळ उभी राहिली.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: सावित्रीबाई फुले यांचा जन्म सातारा जिल्ह्यातील नायगाव येथे झाला.
स्पष्टीकरण: १ जानेवारी १८४८ रोजी पुण्याच्या भिडे वाड्यात पहिली शाळा सुरू केली.
स्पष्टीकरण: ३ जानेवारी हा दिवस 'बालिका दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
स्पष्टीकरण: काव्यफुले हा सावित्रीबाई फुले यांचा प्रसिद्ध काव्यसंग्रह आहे.
स्पष्टीकरण: केशवपनाची प्रथा बंद करण्यासाठी त्यांनी न्हाव्यांचा संप घडवून आणला होता.
स्पष्टीकरण: प्लेगच्या रुग्णांची सेवा करताना त्यांना संसर्ग झाला आणि त्यांचे निधन झाले.
स्पष्टीकरण: पुण्यात त्यांनी बालहत्या प्रतिबंधक गृह सुरू केले होते.
स्पष्टीकरण: बावनकशी सुबोध रत्नाकर हे पुस्तक १८९१ मध्ये प्रकाशित झाले.
स्पष्टीकरण: सावित्रीबाई फुले यांना महात्मा जोतिराव फुले यांची साथ लाभली.
स्पष्टीकरण: १ जानेवारी १८४८ रोजी त्यांनी पहिली शाळा सुरू केली.
स्पष्टीकरण: सावित्रीबाई फुले सत्यशोधक समाजाच्या कार्यात सक्रिय होत्या.
स्पष्टीकरण: त्यांनी विधवा पुनर्विवाहास प्रोत्साहन देण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न केले.
स्पष्टीकरण: त्यांच्या साहित्यातून शिक्षण, समता आणि स्वातंत्र्याचा संदेश मिळतो.
स्पष्टीकरण: १८५२ मध्ये त्यांनी हा संदेश दिला.
स्पष्टीकरण: स्त्री शिक्षण हे त्यांच्या कार्याचे मुख्य क्षेत्र होते.
स्पष्टीकरण: महात्मा जोतिराव फुले यांनी त्यांना शिक्षित केले.
स्पष्टीकरण: प्लेगच्या रुग्णांची सेवा करताना त्यांनी स्वतःच्या जिवाची पर्वा केली नाही.
स्पष्टीकरण: १० मार्च १८९७ रोजी त्यांचे निधन झाले.
स्पष्टीकरण: त्यांनी वरील सर्व अनिष्ट प्रथांविरुद्ध लढा दिला.
स्पष्टीकरण: त्या या सर्व भूमिकांसाठी ओळखल्या जातात.