गोपाळ हरी देशमुख (लोकहितवादी): महाराष्ट्रातील प्रबोधनाचे अग्रदूत | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
गोपाळ हरी देशमुख (लोकहितवादी): महाराष्ट्रातील प्रबोधनाचे अग्रदूत
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
गोपाळ हरी देशमुख, जे 'लोकहितवादी' या नावाने ओळखले जातात, हे महाराष्ट्रातील समाजसुधारणेच्या चळवळीतील एक महत्त्वाचे व्यक्तिमत्व होते. त्यांनी आपल्या लेखणीतून तत्कालीन समाजातील अनिष्ट प्रथांवर कडक टीका केली आणि आधुनिक विचारांचा पुरस्कार केला.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
लोकहितवादींनी 'प्रभाकर' साप्ताहिकातून लिहिलेली १०० पत्रे, ज्यामध्ये त्यांनी सामाजिक, राजकीय आणि धार्मिक विषयांवर भाष्य केले.
लोकांचे हित साधणारा असा अर्थ होतो, जे टोपणनाव गोपाळ हरी देशमुख यांनी स्वीकारले होते.
महत्त्वाचे मुद्दे
- जन्म: १८ फेब्रुवारी १८२३, पुणे.
- प्रभाकर साप्ताहिकातून शतपत्रांचे लेखन.
- स्त्री-शिक्षण आणि विधवा पुनर्विवाहाचे कट्टर समर्थक.
- जातिभेद आणि अस्पृश्यतेच्या विरोधात आवाज उठवला.
- त्यांनी 'ज्ञानप्रकाश', 'इंदुप्रकाश' यांसारख्या वृत्तपत्रांतूनही लेखन केले.
महत्त्वाची तथ्ये
- लोकहितवादींनी 'लक्ष्मीज्ञान' नावाचे पुस्तक लिहिले.
- त्यांनी 'हितोपदेश' आणि 'जातिभेद' या विषयांवर विपुल लेखन केले.
- ते १८८० मध्ये व्हाइसरॉयच्या कायदेमंडळाचे सदस्य होते.
- त्यांनी 'लोकहितवादी' हे मासिकही चालवले होते.
उदाहरणे
सामाजिक सुधारणा
लोकहितवादींनी समाजाला प्रश्न विचारले की, 'आपण इतके मागासलेले का आहोत?' त्यांनी पाश्चात्य शिक्षणाचा स्वीकार करून विज्ञानाची कास धरण्याचा सल्ला दिला.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: लोकहितवादींनी 'प्रभाकर' साप्ताहिकातून भाऊ महाजन यांच्या मार्गदर्शनाखाली शतपत्रे लिहिली.
स्पष्टीकरण: गोपाळ हरी देशमुख यांचा जन्म १८ फेब्रुवारी १८२३ रोजी पुण्यात झाला.
स्पष्टीकरण: लोकहितवादींनी 'लक्ष्मीज्ञान' हे पुस्तक लिहिले होते.
स्पष्टीकरण: लोकहितवादी १८८० मध्ये व्हाइसरॉयच्या कायदेमंडळाचे सदस्य झाले होते.
स्पष्टीकरण: लोकहितवादींनी समाजातील जातीभेद, अस्पृश्यता आणि अंधश्रद्धेच्या विरोधात प्रखर टीका केली.
स्पष्टीकरण: लोकहितवादींनी प्रभाकर, ज्ञानप्रकाश आणि इंदुप्रकाशमध्ये लेखन केले होते, केसरीशी त्यांचा थेट संबंध नव्हता.
स्पष्टीकरण: लोकहितवादींचे मूळ नाव गोपाळ हरी देशमुख होते.
स्पष्टीकरण: शतपत्रे म्हणजे १०० पत्रांचा संग्रह जो लोकहितवादींनी लिहिला होता.
स्पष्टीकरण: लोकहितवादी हे स्त्री-शिक्षणाचे कट्टर समर्थक होते.
स्पष्टीकरण: लोकहितवादी १९ व्या शतकातील महाराष्ट्रातील समाजसुधारक होते.
स्पष्टीकरण: लोकहितवादींनी सामाजिक, राजकीय आणि धार्मिक अशा सर्वच विषयांवर लेखन केले.
स्पष्टीकरण: लोकहितवादींनी 'लोकहितवादी' नावाचे मासिक/साप्ताहिक चालवले होते.
स्पष्टीकरण: लोकहितवादींनी पाश्चात्य शिक्षण आणि विज्ञानाचा स्वीकार करण्याचा सल्ला दिला होता.
स्पष्टीकरण: लोकहितवादींनी अस्पृश्यतेसारख्या अनिष्ट प्रथांवर कडक टीका केली.
स्पष्टीकरण: लोकहितवादी सरकारी नोकरीत न्यायाधीश पदापर्यंत पोहोचले होते.
स्पष्टीकरण: त्यांच्या लेखनाचा मुख्य उद्देश समाजातील अनिष्ट प्रथा दूर करून प्रबोधन करणे हा होता.
स्पष्टीकरण: लोकहितवादींनी प्रामुख्याने मराठी भाषेतून आपले विचार मांडले.
स्पष्टीकरण: त्यांच्या सुधारणावादी विचारांमुळे तत्कालीन रूढीवादी लोकांना मोठा धक्का बसला होता.
स्पष्टीकरण: शतपत्रे ही विविध सामाजिक विषयांवर आधारित होती.
स्पष्टीकरण: लोकहितवादी हे महाराष्ट्रातील एक अग्रगण्य समाजसुधारक होते.