महात्मा ज्योतिबा फुले: आधुनिक महाराष्ट्राचे शिल्पकार | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
महात्मा ज्योतिबा फुले: आधुनिक महाराष्ट्राचे शिल्पकार
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
महात्मा ज्योतिबा फुले हे १९ व्या शतकातील महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक, विचारवंत आणि क्रांतीकारक होते. त्यांनी शिक्षण, स्त्री-पुरुष समानता आणि अस्पृश्यता निवारण या क्षेत्रांत मोलाचे कार्य केले.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
२४ सप्टेंबर १८७३ रोजी ज्योतिबा फुले यांनी स्थापन केलेली संस्था, ज्याचा उद्देश शूद्रातिशूद्रांना गुलामगिरीतून मुक्त करणे आणि त्यांना मानवी हक्क मिळवून देणे हा होता.
१८८८ मध्ये मुंबईतील एका विशाल सभेत रावबहादूर वडेकर यांनी ज्योतिबा फुले यांना 'महात्मा' ही पदवी बहाल केली.
महत्त्वाचे मुद्दे
- १८५२ मध्ये पुण्यात अस्पृश्यांसाठी पहिली शाळा सुरू केली.
- विधवा पुनर्विवाहाला प्रोत्साहन दिले आणि बालविवाहाला विरोध केला.
- १८६३ मध्ये बालहत्या प्रतिबंधक गृहाची स्थापना केली.
- शेतकऱ्यांच्या समस्या मांडण्यासाठी 'शेतकऱ्याचा आसूड' हा ग्रंथ लिहिला.
- त्यांच्या पत्नी सावित्रीबाई फुले यांनी त्यांना प्रत्येक कार्यात मोलाची साथ दिली.
महत्त्वाची तथ्ये
- जन्म: ११ एप्रिल १८२७, पुणे.
- मृत्यू: २८ नोव्हेंबर १८९०, पुणे.
- प्रमुख ग्रंथ: गुलामगिरी, शेतकऱ्याचा आसूड, सार्वजनिक सत्यधर्म, तृतीय रत्न.
- सत्यशोधक समाजाचे मुखपत्र: 'दीनबंधू' (कृष्णराव भालेकर यांच्या सहकार्याने).
उदाहरणे
स्त्री शिक्षण
पुण्यातील भिडे वाड्यात मुलींची पहिली शाळा सुरू करून त्यांनी स्त्री शिक्षणाची मुहूर्तमेढ रोवली.
सामाजिक समता
स्वतःच्या घरातील पाण्याचा हौद अस्पृश्यांसाठी खुला करून त्यांनी जातीयतेच्या भिंती पाडल्या.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: महात्मा ज्योतिबा फुले यांचा जन्म ११ एप्रिल १८२७ रोजी पुण्यात झाला.
स्पष्टीकरण: १८४८ मध्ये पुण्यातील भिडे वाड्यात त्यांनी मुलींची पहिली शाळा सुरू केली.
स्पष्टीकरण: सत्यशोधक समाजाची स्थापना २४ सप्टेंबर १८७३ रोजी झाली.
स्पष्टीकरण: १८८८ मध्ये मुंबईतील सभेत रावबहादूर वडेकर यांनी त्यांना महात्मा ही पदवी दिली.
स्पष्टीकरण: शेतकऱ्यांच्या दुरावस्थेवर भाष्य करणारा 'शेतकऱ्याचा आसूड' हा ग्रंथ महात्मा फुले यांनी लिहिला.
स्पष्टीकरण: विधवा स्त्रियांना होणाऱ्या त्रासापासून वाचवण्यासाठी १८६३ मध्ये त्यांनी बालहत्या प्रतिबंधक गृह सुरू केले.
स्पष्टीकरण: दीनबंधू हे सत्यशोधक समाजाचे मुखपत्र होते.
स्पष्टीकरण: तृतीय रत्न हे महात्मा फुले यांनी लिहिलेले एक प्रसिद्ध नाटक आहे.
स्पष्टीकरण: सावित्रीबाई फुले या महात्मा फुले यांच्या पत्नी होत्या.
स्पष्टीकरण: १८५२ मध्ये त्यांनी अस्पृश्यांसाठी पहिली शाळा सुरू केली.
स्पष्टीकरण: महात्मा फुले यांचा मृत्यू २८ नोव्हेंबर १८९० रोजी झाला.
स्पष्टीकरण: सत्यशोधक समाजाचे ब्रीदवाक्य 'सर्वसाक्षी जगत्पती, त्याला नकोच मध्यस्ती' हे होते.
स्पष्टीकरण: गुलामगिरी या ग्रंथात त्यांनी शूद्रांच्या गुलामगिरीचे वर्णन केले आहे.
स्पष्टीकरण: महात्मा फुले यांनी विधवांच्या केशवपनाची प्रथा बंद पाडण्यासाठी न्हाव्यांचा संप घडवून आणला होता.
स्पष्टीकरण: १८८२ मध्ये हंटर कमिशनसमोर त्यांनी प्राथमिक शिक्षण सक्तीचे व मोफत करण्याची मागणी केली.
स्पष्टीकरण: सार्वजनिक सत्यधर्म हा त्यांचा शेवटचा ग्रंथ असून तो १८८९ मध्ये लिहिला गेला.
स्पष्टीकरण: त्यांनी स्वतःच्या घरातील पाण्याचा हौद अस्पृश्यांसाठी खुला केला होता.
स्पष्टीकरण: महात्मा फुले यांनी स्त्री शिक्षण, शेतकरी चळवळ आणि अस्पृश्यता निवारण या सर्व क्षेत्रांत कार्य केले.
स्पष्टीकरण: सत्यशोधक समाजाची स्थापना महात्मा फुले यांनी केली.
स्पष्टीकरण: महात्मा फुले यांचा जन्म ११ एप्रिल १८२७ रोजी झाला.