डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: आधुनिक भारताचे शिल्पकार | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: आधुनिक भारताचे शिल्पकार
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार, थोर समाजसुधारक, अर्थतज्ज्ञ आणि कायदेतज्ज्ञ होते. त्यांनी शोषित, पीडित आणि दलितांच्या हक्कांसाठी आयुष्यभर लढा दिला.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
भारतीय राज्यघटनेचा मसुदा तयार करण्यासाठी नेमलेली समिती, ज्याचे अध्यक्ष डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर होते.
१९२४ मध्ये डॉ. आंबेडकरांनी स्थापन केलेली संस्था, ज्याचा उद्देश दलितांच्या शिक्षणाचा प्रसार करणे हा होता.
महत्त्वाचे मुद्दे
- शिक्षित व्हा, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा हा त्यांचा मुख्य मंत्र होता.
- त्यांनी मूकनायक, बहिष्कृत भारत, जनता आणि प्रबुद्ध भारत ही वृत्तपत्रे चालवली.
- १४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी नागपूर येथे त्यांनी आपल्या अनुयायांसह बौद्ध धम्माचा स्वीकार केला.
- त्यांना १९९० मध्ये मरणोत्तर 'भारतरत्न' पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.
महत्त्वाची तथ्ये
- डॉ. आंबेडकरांचे समाधी स्थळ 'चैत्यभूमी' (दादर, मुंबई) येथे आहे.
- त्यांनी 'द प्रॉब्लेम ऑफ द रुपी' हा ग्रंथ लिहिला, ज्यावर भारतीय रिझर्व्ह बँकेची संकल्पना आधारित आहे.
- त्यांनी 'हु वेर द शुद्राज?' आणि 'बुद्ध अँड हिज धम्म' ही प्रसिद्ध पुस्तके लिहिली.
उदाहरणे
महाड सत्याग्रह (१९२७)
दलितांना सार्वजनिक पाणवठ्यावरून पाणी पिण्याचा अधिकार मिळावा यासाठी त्यांनी महाड येथे सत्याग्रह केला.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: डॉ. आंबेडकरांचा जन्म १४ एप्रिल १८९१ रोजी मध्य प्रदेशातील महू येथे झाला.
स्पष्टीकरण: बहिष्कृत हितकारिणी सभेची स्थापना १९२४ मध्ये झाली.
स्पष्टीकरण: मूकनायक हे वृत्तपत्र १९२० मध्ये सुरू झाले.
स्पष्टीकरण: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मसुदा समितीचे अध्यक्ष होते.
स्पष्टीकरण: महाड सत्याग्रह २० मार्च १९२७ रोजी झाला.
स्पष्टीकरण: १४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी नागपूर येथे त्यांनी बौद्ध धम्म स्वीकारला.
स्पष्टीकरण: १९९० मध्ये त्यांना मरणोत्तर भारतरत्न देण्यात आला.
स्पष्टीकरण: दादर (मुंबई) येथील त्यांच्या समाधी स्थळाला चैत्यभूमी म्हणतात.
स्पष्टीकरण: स्वतंत्र मजूर पक्षाची स्थापना १९३६ मध्ये झाली.
स्पष्टीकरण: हिंदू स्वराज हे महात्मा गांधींचे पुस्तक आहे.
स्पष्टीकरण: नाशिक येथील काळाराम मंदिर प्रवेश सत्याग्रह १९३० मध्ये झाला.
स्पष्टीकरण: डॉ. आंबेडकरांनी तिन्ही गोलमेज परिषदांमध्ये भाग घेतला होता.
स्पष्टीकरण: कलम ३२ (घटनात्मक उपाययोजनेचा हक्क) याला त्यांनी राज्यघटनेचा आत्मा म्हटले आहे.
स्पष्टीकरण: जनता वृत्तपत्र १९३० मध्ये सुरू झाले.
स्पष्टीकरण: त्यांनी मुंबईतील एल्फिन्स्टन कॉलेजमधून पदवी पूर्ण केली.
स्पष्टीकरण: शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशनची स्थापना १९४२ मध्ये झाली.
स्पष्टीकरण: त्यांनी अर्थशास्त्र विषयात डॉक्टरेट मिळवली होती.
स्पष्टीकरण: प्रबुद्ध भारत हे १९५६ मध्ये सुरू झाले.
स्पष्टीकरण: पुणे करार १९३२ मध्ये महात्मा गांधी आणि डॉ. आंबेडकर यांच्यात झाला.
स्पष्टीकरण: ६ डिसेंबर १९५६ रोजी त्यांचे निधन झाले, ज्याला महापरिनिर्वाण दिन म्हणतात.