छत्रपती शिवाजी महाराज: भारतीय आरमाराचे जनक | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
छत्रपती शिवाजी महाराज: भारतीय आरमाराचे जनक
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याच्या संरक्षणासाठी आणि सागरी व्यापारावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी 'आरमार' (Navy) उभारले. त्यांना 'भारतीय आरमाराचे जनक' (Father of Indian Navy) मानले जाते.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
समुद्रावरील युद्धासाठी वापरली जाणारी जहाजे आणि त्यांचा ताफा.
समुद्रातील बेटावर बांधलेला अभेद्य किल्ला, जो सिद्दीच्या ताब्यात होता.
महत्त्वाचे मुद्दे
- शिवाजी महाराजांनी आरमाराची उभारणी करताना स्थानिक कोळी, भंडारी आणि आगरी समाजातील लोकांचे कौशल्य वापरले.
- सिंधुदुर्ग हा किल्ला समुद्रात बांधून त्यांनी आरमाराला एक भक्कम आधार दिला.
- आरमारात 'गुराब' आणि 'गलबत' ही प्रमुख जहाजे होती.
- कान्होजी आंग्रे हे नंतरच्या काळातील प्रसिद्ध आरमारी प्रमुख होते.
महत्त्वाची तथ्ये
- शिवाजी महाराजांच्या आरमारात सुमारे ४०० ते ७०० जहाजे होती.
- आरमाराचे मुख्य केंद्र 'सिंधुदुर्ग' आणि 'विजयदुर्ग' हे होते.
- महाराजांनी 'ज्यापाशी आरमार, त्याचा समुद्र' हे धोरण राबवले.
- आरमाराच्या प्रमुखाला 'दरियासारंग' असे म्हटले जात असे.
उदाहरणे
सिंधुदुर्ग किल्ला
हा किल्ला मालवण जवळ समुद्रात बांधला असून, तो आरमाराचे मुख्य केंद्र होते.
जहाज बांधणी
कल्याण आणि भिवंडी येथे त्यांनी स्वतःच्या देखरेखीखाली जहाजे तयार करून घेतली.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याचे आरमार उभारले, म्हणून त्यांना भारतीय आरमाराचे जनक म्हणतात.
स्पष्टीकरण: महाराजांनी कोकण किनारपट्टीवर कल्याण, भिवंडी आणि पेण येथे जहाजे बांधण्याचे कारखाने सुरू केले होते.
स्पष्टीकरण: आरमाराच्या प्रमुखाला 'दरियासारंग' असे पद होते.
स्पष्टीकरण: सिंधुदुर्ग हा समुद्रात बांधलेला किल्ला असल्याने तो जलदुर्ग आहे.
स्पष्टीकरण: विमानवाहू जहाज हे आधुनिक काळातील आहे, शिवाजी महाराजांच्या काळात ते नव्हते.
स्पष्टीकरण: कोकण किनारपट्टीवर सिद्दी, पोर्तुगीज आणि इंग्रजांच्या आक्रमणांना रोखण्यासाठी आरमार उभारले.
स्पष्टीकरण: सिंधुदुर्ग हा आरमाराचे मुख्य केंद्र आणि भक्कम आधार होता.
स्पष्टीकरण: कोकणातील कोळी, भंडारी आणि आगरी समाजातील लोक समुद्रमार्गात तज्ञ होते.
स्पष्टीकरण: हे त्यांचे प्रसिद्ध धोरण होते, ज्याचा अर्थ समुद्रावर नियंत्रण मिळवणे हा होता.
स्पष्टीकरण: ऐतिहासिक नोंदीनुसार त्यांच्या आरमारात ४०० ते ७०० जहाजे होती.
स्पष्टीकरण: सिद्दी, पोर्तुगीज आणि इंग्रज या सर्वांचा धोका होता.
स्पष्टीकरण: विजयदुर्ग हा सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात आहे आणि तो आरमारीदृष्ट्या महत्त्वाचा होता.
स्पष्टीकरण: गुराब हे शिवाजी महाराजांच्या आरमारातील एक प्रमुख युद्धनौका (जहाज) होते.
स्पष्टीकरण: समुद्रावर वर्चस्व मिळवण्यासाठी सिद्दी हा मुख्य शत्रू होता.
स्पष्टीकरण: छत्रपती शिवाजी महाराजांनीच सर्वप्रथम आरमाराचे महत्त्व ओळखून ते उभारले.
स्पष्टीकरण: आरमाराच्या देखरेखीसाठी दरियासारंग हे पद होते.
स्पष्टीकरण: मचवा हे एक लहान आणि वेगवान जहाज होते.
स्पष्टीकरण: स्वराज्याचे रक्षण करणे हे आरमाराचे मुख्य कार्य होते.
स्पष्टीकरण: पाल हे आरमारातील एक महत्त्वाचे जहाज होते.
स्पष्टीकरण: आरमारामुळे व्यापार, संरक्षण आणि किनारपट्टीचे रक्षण हे सर्व फायदे झाले.