परिचय

छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याची स्थापना करताना 'किल्ले' हे स्वराज्याचे मुख्य आधारस्तंभ मानले होते. 'गड आला पण सिंह गेला' हे वाक्य त्यांच्या किल्ल्यांवरील प्रेमाचे प्रतीक आहे. महाराजांची दुर्गनीती ही केवळ संरक्षणात्मक नसून ती आक्रमक आणि धोरणात्मक होती.

सविस्तर माहिती

महत्त्वाच्या संज्ञा

महत्त्वाचे मुद्दे

• शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याची पहिली राजधानी 'राजगड' येथे वसवली.
• सिंधुदुर्ग हा किल्ला महाराजांनी समुद्रात स्वराज्याच्या संरक्षणासाठी बांधला.
• किल्ल्यांच्या प्रशासनासाठी 'हवालदार', 'सबनीस' आणि 'कारखानीस' ही पदे निर्माण केली.
• किल्ल्यावर धान्याचा साठा किमान ७ वर्षे पुरेल इतका ठेवला जात असे.
• गडावर पाण्याचे नियोजन करण्यासाठी टाक्यांची निर्मिती केली जात असे.

महत्त्वाची तथ्ये

• शिवाजी महाराजांनी रायगडला स्वराज्याची राजधानी बनवले.
• तोरणा हा किल्ला महाराजांनी वयाच्या १६ व्या वर्षी जिंकला.
• किल्ल्यांच्या देखरेखीसाठी 'गडकरी' ही यंत्रणा कार्यरत होती.
• महाराजांनी 'दुर्गराज' म्हणून रायगडाचा उल्लेख केला होता.

उदाहरणे

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

⚠️ सामान्य चुका

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न