छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा राज्याभिषेक | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा राज्याभिषेक
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
६ जून १६७४ रोजी रायगड किल्ल्यावर छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा राज्याभिषेक सोहळा पार पडला. ही घटना मराठा साम्राज्याच्या इतिहासातील एक सुवर्णक्षण मानली जाते, ज्याने स्वराज्य अधिकृतपणे सार्वभौम झाले.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
छत्र म्हणजे छत्री आणि पती म्हणजे स्वामी. ज्याच्या डोक्यावर राजछत्र आहे असा सार्वभौम राजा.
महाराजांच्या राज्याभिषेकापासून सुरू झालेली कालगणना.
महत्त्वाचे मुद्दे
- राज्याभिषेकाची तारीख: ६ जून १६७४ (ज्येष्ठ शुद्ध त्रयोदशी, शके १५९६).
- स्थळ: रायगड किल्ला.
- मुख्य पुरोहित: गागाभट्ट (काशीचे विद्वान).
- महाराजांनी धारण केलेली पदवी: क्षत्रिय कुलावतंस, छत्रपती.
- राज्याभिषेकानंतर महाराजांनी स्वतःची नाणी पाडली (होण आणि शिवराई).
महत्त्वाची तथ्ये
- राज्याभिषेकासाठी सोन्याची होन आणि तांब्याची शिवराई ही नाणी पाडण्यात आली.
- राज्याभिषेकावेळी महाराजांच्या राज्याभिषेकासाठी ७ नद्यांचे पाणी आणले होते.
- राज्याभिषेकानंतर काही दिवसांनी १७ जून १६७४ रोजी जिजामाता यांचे निधन झाले.
- दुसरा राज्याभिषेक २४ सप्टेंबर १६७४ रोजी निश्चलपुरी गोसावी यांच्या मार्गदर्शनाखाली तांत्रिक पद्धतीने झाला.
उदाहरणे
राज्याभिषेकाचे महत्त्व
राज्याभिषेकामुळे शिवाजी महाराज हे केवळ एक बंडखोर नसून एक कायदेशीर आणि सार्वभौम राजा आहेत, हे जगाला कळाले.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: ६ जून १६७४ रोजी रायगड किल्ल्यावर राज्याभिषेक झाला.
स्पष्टीकरण: काशीचे विद्वान गागाभट्ट यांनी राज्याभिषेक संपन्न केला.
स्पष्टीकरण: राज्याभिषेक शके १५९६ मध्ये झाला.
स्पष्टीकरण: राज्याभिषेकानंतर महाराजांनी 'छत्रपती' ही पदवी धारण केली.
स्पष्टीकरण: राज्याभिषेकावेळी सोन्याची 'होन' आणि तांब्याची 'शिवराई' ही नाणी पाडली.
स्पष्टीकरण: दुसरा राज्याभिषेक २४ सप्टेंबर १६७४ रोजी निश्चलपुरी गोसावी यांच्या मार्गदर्शनाखाली झाला.
स्पष्टीकरण: राज्याभिषेक ज्येष्ठ शुद्ध त्रयोदशीला झाला.
स्पष्टीकरण: स्वराज्याला सार्वभौम आणि कायदेशीर मान्यता मिळवणे हे मुख्य उद्दिष्ट होते.
स्पष्टीकरण: राज्याभिषेकानंतर ११ दिवसांनी, १७ जून १६७४ रोजी जिजामाता यांचे निधन झाले.
स्पष्टीकरण: राज्याभिषेकासाठी ७ पवित्र नद्यांचे पाणी आणले होते, त्यात सिंधूचा समावेश नव्हता.
स्पष्टीकरण: राज्याभिषेकानंतर महाराजांनी 'राज्याभिषेक शक' सुरू केला.
स्पष्टीकरण: या सर्व ग्रंथांमध्ये राज्याभिषेकाचे संदर्भ मिळतात.
स्पष्टीकरण: महाराजांनी 'क्षत्रिय कुलावतंस' आणि 'छत्रपती' या पदव्या धारण केल्या.
स्पष्टीकरण: राज्याभिषेक १६७४ मध्ये झाला.
स्पष्टीकरण: गागाभट्ट हे काशीचे प्रसिद्ध विद्वान होते.
स्पष्टीकरण: राज्याभिषेकामुळे मराठा साम्राज्य एक स्वतंत्र आणि अधिकृत राज्य बनले.
स्पष्टीकरण: सोन्याची 'होन' आणि तांब्याची 'शिवराई' ही नाणी पाडली गेली.
स्पष्टीकरण: राज्याभिषेकासाठी ७ पवित्र नद्यांचे पाणी आणले होते.
स्पष्टीकरण: गागाभट्ट यांनी 'राज्याभिषेक प्रयोग' हा ग्रंथ लिहिला.
स्पष्टीकरण: राज्याभिषेक हे स्वराज्याच्या सार्वभौमत्वाचे आणि राजकीय स्वातंत्र्याचे प्रतीक होते.