छत्रपती शिवाजी महाराज: जन्म व बालपण | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
छत्रपती शिवाजी महाराज: जन्म व बालपण
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
छत्रपती शिवाजी महाराज हे महाराष्ट्राचे आराध्य दैवत आणि स्वराज्य संस्थापक आहेत. त्यांच्या जीवनाचा अभ्यास करताना त्यांच्या जन्माची पार्श्वभूमी आणि बालपण समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर तालुक्यात असलेला किल्ला, जिथे शिवाजी महाराजांचा जन्म झाला.
शिवाजी महाराजांच्या मातोश्री, ज्यांनी त्यांना स्वराज्य स्थापनेची प्रेरणा दिली.
महत्त्वाचे मुद्दे
- जन्म तारीख: १९ फेब्रुवारी १६३० (काही संदर्भांनुसार १६२७).
- जन्मस्थान: शिवनेरी किल्ला, जुन्नर.
- आईचे नाव: जिजाबाई (लखुजीराव जाधव यांची कन्या).
- वडिलांचे नाव: शहाजीराजे भोसले.
- गुरु/मार्गदर्शक: दादोजी कोंडदेव आणि जिजाबाई.
महत्त्वाची तथ्ये
- शिवाजी महाराजांचे नाव शिवनेरी देवीच्या नावावरून ठेवण्यात आले.
- शहाजीराजे हे निजामशाहीतील एक अत्यंत प्रभावशाली सरदार होते.
- पुणे जहागीर ही शहाजीराजेंना निजामशाहीकडून मिळाली होती.
उदाहरणे
जिजाबाईंचे संस्कार
जिजाबाईंनी शिवाजी महाराजांना केवळ पुस्तकी ज्ञान दिले नाही, तर अन्यायाविरुद्ध लढण्याची वृत्ती आणि प्रजेच्या कल्याणाची भावना त्यांच्या मनात रुजवली.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: शिवाजी महाराजांचा जन्म १९ फेब्रुवारी १६३० रोजी शिवनेरी किल्ल्यावर झाला.
स्पष्टीकरण: शिवाजी महाराजांच्या मातोश्रींचे नाव जिजाबाई होते.
स्पष्टीकरण: शहाजीराजे निजामशाही आणि आदिलशाही दरबारात सरदार होते.
स्पष्टीकरण: शिवनेरी किल्ल्यावरील 'शिवाई' देवीच्या नावावरून महाराजांचे नाव शिवाजी ठेवण्यात आले.
स्पष्टीकरण: दादोजी कोंडदेव यांनी शिवाजी महाराजांना प्रशासकीय आणि लष्करी शिक्षण दिले.
स्पष्टीकरण: जिजाबाई या सिंदखेड राजाचे लखुजीराव जाधव यांची कन्या होत्या.
स्पष्टीकरण: शिवनेरी किल्ला पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर तालुक्यात आहे.
स्पष्टीकरण: पुण्याची जहागीर शहाजीराजे भोसले यांच्याकडे होती.
स्पष्टीकरण: जिजाबाईंनी शिवाजी महाराजांना रामायण-महाभारतातील कथा सांगून संस्कारित केले.
स्पष्टीकरण: शहाजीराजे भोसले घराण्यातील होते.
स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र सरकार १९ फेब्रुवारी १६३० ही तारीख अधिकृत मानते.
स्पष्टीकरण: शिवाजी महाराजांनी बालपणीच मावळ प्रांतातील मुलांसोबत मैत्री केली होती.
स्पष्टीकरण: जिजाबाईंनी त्यांना स्वराज्य स्थापनेची प्रेरणा आणि संस्कार दिले.
स्पष्टीकरण: शिवाजी महाराजांच्या वडिलांचे नाव शहाजीराजे भोसले होते.
स्पष्टीकरण: शिवनेरी किल्ला जुन्नर तालुक्यात आहे.
स्पष्टीकरण: त्या काळात निजामशाही आणि आदिलशाहीचा प्रभाव होता.
स्पष्टीकरण: त्यांचे नाव शिवाजीच होते.
स्पष्टीकरण: जिजाबाईंचे वडील लखुजीराव जाधव होते.
स्पष्टीकरण: जिजाबाईंनी त्यांना रामायण आणि महाभारतातील कथा सांगितल्या होत्या.
स्पष्टीकरण: शहाजीराजे निजामशाही दरबारात सरदार म्हणून कार्यरत होते.