छत्रपती शिवाजी महाराज आणि अफझलखान मोहीम | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
छत्रपती शिवाजी महाराज आणि अफझलखान मोहीम
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
अफझलखान मोहीम ही छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्य स्थापनेतील एक अत्यंत महत्त्वाची आणि निर्णायक घटना आहे. विजापूरच्या आदिलशाहीने स्वराज्याचा विस्तार रोखण्यासाठी अफझलखानाला पाठवले होते, परंतु महाराजांच्या चातुर्यामुळे ही मोहीम खानाच्या विनाशात संपली.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
हातात लपवता येण्याजोगे एक शस्त्र, ज्याचा वापर महाराजांनी अफझलखानाचा कोथळा बाहेर काढण्यासाठी केला.
सातारा जिल्ह्यातील जावळीच्या खोऱ्यात असलेला किल्ला, जिथे अफझलखान वध झाला.
महत्त्वाचे मुद्दे
- अफझलखान विजापूरच्या आदिलशाहीचा सरदार होता.
- भेटीची जागा प्रतापगडाच्या पायथ्याशी निश्चित करण्यात आली होती.
- महाराजांनी संरक्षणासाठी अंगात चिलखत आणि डोक्यावर जिरेटोप घातला होता.
- खानासोबत सय्यद बंडा हा अंगरक्षक होता, ज्याला जिवा महालाने मारले.
- या विजयामुळे स्वराज्याचा विस्तार होण्यास मोठी मदत झाली.
महत्त्वाची तथ्ये
- अफझलखान वध १० नोव्हेंबर १६५९ रोजी झाला.
- अफझलखानाचे पूर्ण नाव अफझलखान मुहम्मद शाही होते.
- प्रतापगडच्या युद्धात स्वराज्याच्या सैन्याचे नेतृत्व नेताजी पालकर यांनी केले होते.
- अफझलखानाच्या वधानंतर स्वराज्याचे सैन्य कोल्हापूरपर्यंत पोहोचले.
उदाहरणे
रणनीतीचे उदाहरण
महाराजांनी खानाला मैदानी प्रदेशात न लढता डोंगराळ भागात खेचून आणले, ही त्यांची उत्तम युद्धनीती होती.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: अफझलखान वध प्रतापगड किल्ल्याच्या पायथ्याशी झाला.
स्पष्टीकरण: अफझलखान विजापूरच्या आदिलशाहीचा सरदार होता.
स्पष्टीकरण: अफझलखान वध १० नोव्हेंबर १६५९ रोजी झाला.
स्पष्टीकरण: महाराजांनी सावधगिरी म्हणून अंगात चिलखत घातले होते.
स्पष्टीकरण: अफझलखानाचा अंगरक्षक सय्यद बंडा होता, ज्याला जिवा महालाने मारले.
स्पष्टीकरण: महाराजांनी वाघनखांचा वापर करून खानाचा कोथळा बाहेर काढला.
स्पष्टीकरण: त्यावेळी विजापूरची सत्ता बडी बेगम सांभाळत होती.
स्पष्टीकरण: प्रतापगडच्या युद्धात स्वराज्याच्या सैन्याचे नेतृत्व नेताजी पालकर यांनी केले होते.
स्पष्टीकरण: अफझलखानाने तुळजापूर आणि पंढरपूर या दोन्ही ठिकाणच्या मंदिरांचा विध्वंस केला होता.
स्पष्टीकरण: अफझलखानाच्या वधानंतर स्वराज्याचे सैन्य कोल्हापूरपर्यंत पोहोचले.
स्पष्टीकरण: महाराजांनी जावळीच्या खोऱ्यातील प्रतापगडची निवड केली होती.
स्पष्टीकरण: जिवा महालाने सय्यद बंडाचा वध करून महाराजांचे प्राण वाचवले.
स्पष्टीकरण: ही घटना मराठा साम्राज्याच्या इतिहासातील एक सुवर्णपान आहे.
स्पष्टीकरण: अफझलखानाच्या वधानंतर स्वराज्याचा विस्तार कोल्हापूरपर्यंत झाला.
स्पष्टीकरण: जिवा महाला हा महाराजांचा मुख्य अंगरक्षक होता.
स्पष्टीकरण: पंतोजी गोपीनाथ हे खानाचे वकील म्हणून आले होते, ज्यांना महाराजांनी स्वराज्यात सामील करून घेतले.
स्पष्टीकरण: ही गनिमी काव्याची एक उत्कृष्ट रणनीती होती.
स्पष्टीकरण: महाराजांनी संरक्षणासाठी जिरेटोप घातला होता.
स्पष्टीकरण: फाजल खान हा अफझलखानाचा मुलगा होता जो युद्धातून पळून गेला.
स्पष्टीकरण: या विजयामुळे स्वराज्याची आणि शिवाजी महाराजांची प्रतिष्ठा सर्वत्र वाढली.