छत्रपती संभाजी महाराज, राजाराम महाराज आणि ताराबाई यांचा मुघल संघर्ष | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
छत्रपती संभाजी महाराज, राजाराम महाराज आणि ताराबाई यांचा मुघल संघर्ष
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या निधनानंतर मराठा साम्राज्याने औरंगजेबाच्या आक्रमक मुघल सत्तेविरुद्ध दिलेला लढा हा भारतीय इतिहासातील एक अत्यंत तेजस्वी कालखंड आहे. या काळात संभाजी महाराज, राजाराम महाराज आणि महाराणी ताराबाई यांनी स्वराज्य टिकवण्यासाठी दिलेले योगदान अतुलनीय आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
स्वतःचे राज्य किंवा मराठा साम्राज्याचे सार्वभौमत्व.
मुघलांनी राजाराम महाराजांना पकडण्यासाठी जिंजी किल्ल्याला घातलेला प्रदीर्घ वेढा.
महत्त्वाचे मुद्दे
- संभाजी महाराजांनी औरंगजेबाच्या मुलाला (अकबर) आश्रय दिला होता.
- संभाजी महाराजांना संगमेश्वर येथे मुघलांनी पकडले.
- राजाराम महाराजांनी जिंजीला आपली राजधानी बनवून मुघलांना झुंज दिली.
- ताराबाईंनी 'स्वराज्य रक्षक' म्हणून मुघलांविरुद्ध आक्रमक धोरण अवलंबले.
महत्त्वाची तथ्ये
- संभाजी महाराजांचा मृत्यू १६८९ मध्ये झाला.
- राजाराम महाराजांचा मृत्यू १७०० मध्ये झाला.
- ताराबाईंनी १७०० ते १७०७ या काळात मुघलांविरुद्ध लढा दिला.
- संभाजी महाराजांच्या पत्नीचे नाव येसूबाई होते.
उदाहरणे
संभाजी महाराजांचे शौर्य
संभाजी महाराजांनी आपल्या अल्प कारकिर्दीत मुघल, पोर्तुगीज आणि सिद्दी या तिन्ही शत्रूंना एकाच वेळी तोंड दिले.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: संभाजी महाराजांना १६८९ मध्ये संगमेश्वर येथे मुघल सरदार मुकर्रब खान याने पकडले.
स्पष्टीकरण: राजाराम महाराजांनी जिंजी (तमिळनाडू) येथे जाऊन मुघलांविरुद्ध लढा दिला.
स्पष्टीकरण: राजाराम महाराजांच्या निधनानंतर ताराबाईंनी स्वराज्याचे नेतृत्व केले.
स्पष्टीकरण: संभाजी महाराजांच्या पत्नीचे नाव येसूबाई होते.
स्पष्टीकरण: औरंगजेब १६८२ ते १७०७ पर्यंत महाराष्ट्रात होता, म्हणजेच सुमारे २५ वर्षे.
स्पष्टीकरण: संभाजी महाराजांनी औरंगजेबाचा बंडखोर मुलगा अकबर याला आश्रय दिला होता.
स्पष्टीकरण: ताराबाईंनी मुघलांविरुद्धच्या संघर्षात स्वराज्याचे रक्षण केल्यामुळे त्यांना स्वराज्य रक्षक म्हटले जाते.
स्पष्टीकरण: राजाराम महाराजांचा मृत्यू १७०० मध्ये सिंहगड किल्ल्यावर झाला.
स्पष्टीकरण: हा संघर्ष १६८० ते १७०७ पर्यंत, म्हणजेच २७ वर्षे चालला.
स्पष्टीकरण: संभाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर राजाराम महाराज छत्रपती झाले.
स्पष्टीकरण: ताराबाईंच्या काळात मराठा सैन्याने माळवा आणि खानदेशात मुघलांवर आक्रमणे केली.
स्पष्टीकरण: संभाजी महाराजांचा जन्म पुरंदर किल्ल्यावर झाला.
स्पष्टीकरण: जिंजीचा वेढा सुमारे ९ वर्षे (१६८९-१६९८) चालला होता.
स्पष्टीकरण: संभाजी महाराजांना पकडणारा मुघल सरदार मुकर्रब खान होता.
स्पष्टीकरण: ताराबाईंनी साताऱ्याला आपली राजधानी बनवून मुघलांविरुद्ध लढा दिला.
स्पष्टीकरण: संताजी घोरपडे यांनी जिंजीच्या वेढ्यातून राजाराम महाराजांना सुरक्षित बाहेर काढले होते.
स्पष्टीकरण: औरंगजेबाचा मृत्यू १७०७ मध्ये अहमदनगर येथे झाला.
स्पष्टीकरण: संभाजी महाराजांनी संस्कृतमध्ये 'बुधभूषण' हा ग्रंथ लिहिला.
स्पष्टीकरण: ताराबाईंच्या काळात धनाजी जाधव यांनी मुघलांविरुद्धच्या युद्धात महत्त्वाची भूमिका बजावली.
स्पष्टीकरण: १७०७ मध्ये औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर हा प्रदीर्घ संघर्ष थांबला.