संत जनाबाई: वारकरी संप्रदायातील थोर संत | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
संत जनाबाई: वारकरी संप्रदायातील थोर संत
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
संत जनाबाई या वारकरी संप्रदायातील एक अत्यंत महत्त्वाच्या संत कवयित्री होत्या. संत नामदेव महाराजांच्या शिष्या आणि विठ्ठलाची अनन्य भक्त म्हणून त्यांची ओळख आहे. त्यांच्या अभंगांतून भक्तीचा ओलावा आणि सामाजिक जाणीव दिसून येते.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
विठ्ठलाची वारी करणारे आणि पंढरपूरच्या वारीची परंपरा पाळणारे भक्त.
संत साहित्यातील एक काव्यप्रकार जो विठ्ठलाच्या भक्तीवर आधारित असतो.
महत्त्वाचे मुद्दे
- संत जनाबाईंचे जन्मस्थान गंगाखेड (जिल्हा परभणी) आहे.
- त्या संत नामदेवांच्या शिष्या होत्या.
- त्यांना 'दासी जनी' म्हणूनही ओळखले जाते.
- त्यांच्या अभंगांतून विठ्ठलाच्या लीलांचे वर्णन आढळते.
- त्यांनी घरकामात मग्न असतानाही विठ्ठलाचे नामस्मरण केले.
महत्त्वाची तथ्ये
- संत जनाबाईंच्या अभंगांतून तत्कालीन सामाजिक परिस्थितीचे दर्शन घडते.
- त्यांच्या साहित्यात विठ्ठलाला 'विठू' असे संबोधले आहे.
- त्यांच्या अभंगांचा समावेश 'सकल संत गाथा' मध्ये केला जातो.
- त्यांच्या नावावर अनेक ओव्या आणि अभंग उपलब्ध आहेत.
उदाहरणे
प्रसिद्ध अभंग
दळिता कांडिता तुज गाईन अनंता। असे त्यांचे प्रसिद्ध अभंग आहेत, ज्यात त्या घरकाम करतानाही विठ्ठलाचे नामस्मरण करत असत.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: संत जनाबाईंचा जन्म परभणी जिल्ह्यातील गंगाखेड येथे झाला.
स्पष्टीकरण: संत जनाबाई या संत नामदेवांच्या शिष्या होत्या.
स्पष्टीकरण: संत जनाबाईंना 'दासी जनी' म्हणूनही ओळखले जाते.
स्पष्टीकरण: संत जनाबाईंच्या साहित्याचा मुख्य विषय विठ्ठल भक्ती हा आहे.
स्पष्टीकरण: गंगाखेड हे परभणी जिल्ह्यात आहे.
स्पष्टीकरण: संत जनाबाई संत नामदेवांच्या घरी राहून त्यांची सेवा करत असत.
स्पष्टीकरण: संत जनाबाई विठ्ठलाच्या अनन्य भक्त होत्या.
स्पष्टीकरण: संत जनाबाईंनी सुमारे ३०० हून अधिक अभंग रचले आहेत.
स्पष्टीकरण: त्यांच्या काव्यातून स्त्री-संवेदना आणि भक्तीचा मार्ग दिसून येतो.
स्पष्टीकरण: संत जनाबाई वारकरी संप्रदायातील थोर संत होत्या.
स्पष्टीकरण: त्यांच्या अभंगांत विठ्ठलाला प्रेमाने 'विठू' असे संबोधले आहे.
स्पष्टीकरण: त्यांच्या अभंगांचा समावेश 'सकल संत गाथा' मध्ये केला जातो.
स्पष्टीकरण: त्या घरकाम करतानाही विठ्ठलाचे नामस्मरण करत असत.
स्पष्टीकरण: संत जनाबाईंचे कार्य मध्ययुगीन काळात झाले.
स्पष्टीकरण: संत जनाबाईंचे साहित्य मराठी भाषेत आहे.
स्पष्टीकरण: त्यांची भक्ती विठ्ठलाप्रती अनन्य होती.
स्पष्टीकरण: त्यांच्या अभंगांतून सामाजिक जाणीव दिसून येते.
स्पष्टीकरण: त्यांच्या अभंगांत भक्तीचा ओलावा आहे.
स्पष्टीकरण: त्यांनी विठ्ठलाला मित्र, स्वामी आणि सखा अशा विविध नात्यांनी संबोधले आहे.
स्पष्टीकरण: संत जनाबाईंचे साहित्य मराठी साहित्य, इतिहास आणि समाजशास्त्र या तिन्ही दृष्टीने महत्त्वाचे आहे.