संत एकनाथ: जीवन आणि कार्य | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
संत एकनाथ: जीवन आणि कार्य
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
संत एकनाथ महाराज हे वारकरी संप्रदायातील एक थोर संत, कवी आणि समाजसुधारक होते. त्यांनी भागवत धर्माचा प्रसार करतानाच लोकभाषेतून साहित्याची निर्मिती केली.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
अध्यात्मिक आणि सामाजिक उपदेश देण्यासाठी वापरला जाणारा एक लोकनाट्यमय काव्यप्रकार.
विठ्ठलाची भक्ती आणि समतेवर आधारित वारकरी संप्रदायाचा मार्ग.
महत्त्वाचे मुद्दे
- जन्म: पैठण, जिल्हा छत्रपती संभाजीनगर.
- गुरु: जनार्दन स्वामी (दौलताबाद).
- प्रमुख ग्रंथ: भावार्थ रामायण, एकादशी भागवत, रुक्मिणी स्वयंवर.
- समाजकार्य: अस्पृश्यता निवारण आणि लोकजागृती.
- योगदान: ज्ञानेश्वरीची शुद्ध प्रत तयार केली.
महत्त्वाची तथ्ये
- संत एकनाथांच्या भारूडांना 'लोकशिक्षणाची विद्यापीठे' म्हटले जाते.
- त्यांनी 'हिंदू-मुस्लिम' ऐक्याचा पुरस्कार केला.
- त्यांच्या घराचे नाव 'नाथवाडा' असे होते.
- त्यांनी 'गवळणी' हा काव्यप्रकारही लोकप्रिय केला.
उदाहरणे
भारूडांचे महत्त्व
संत एकनाथांनी 'विंचू चावला' यांसारख्या भारूडांतून मानवी विकारांवर भाष्य केले आहे.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: संत एकनाथ यांचा जन्म पैठण येथे झाला.
स्पष्टीकरण: संत एकनाथ यांचे गुरु जनार्दन स्वामी होते.
स्पष्टीकरण: संत एकनाथ यांनी भारूडांच्या माध्यमातून समाजप्रबोधन केले.
स्पष्टीकरण: संत एकनाथांनी ज्ञानेश्वरीची शुद्ध प्रत तयार केली.
स्पष्टीकरण: भावार्थ रामायण हे संत एकनाथांचे प्रमुख कार्य आहे.
स्पष्टीकरण: संत एकनाथांच्या घराला नाथवाडा असे म्हणतात.
स्पष्टीकरण: संत एकनाथांनी अस्पृश्यता निवारण आणि मानवी समतेचा पुरस्कार केला.
स्पष्टीकरण: त्यांच्या भारूडांना लोकशिक्षणाची विद्यापीठे म्हटले जाते.
स्पष्टीकरण: रुक्मिणी स्वयंवर हा संत एकनाथांचा ग्रंथ आहे.
स्पष्टीकरण: जनार्दन स्वामींचे समाधी स्थळ दौलताबाद येथे आहे.
स्पष्टीकरण: संत एकनाथांनी लोकभाषेतून म्हणजेच मराठीतून साहित्याची निर्मिती केली.
स्पष्टीकरण: कीर्तन आणि भारूडांच्या माध्यमातून त्यांनी समाज सुधारणा केली.
स्पष्टीकरण: संत एकनाथांनी भागवत धर्माचा प्रसार केला.
स्पष्टीकरण: संत एकनाथांच्या साहित्यात भक्ती रसाचा प्रामुख्याने वापर आढळतो.
स्पष्टीकरण: संत एकनाथांनी संत ज्ञानेश्वरांच्या भागवत धर्माचा वारसा पुढे चालवला.
स्पष्टीकरण: भारूडांतून सामाजिक वास्तव आणि प्रबोधन घडते.
स्पष्टीकरण: त्यांच्या साहित्याची भाषा प्राकृत (मराठी) आहे.
स्पष्टीकरण: वारकरी संप्रदायाला त्यांच्या कार्यामुळे बळकटी मिळाली.
स्पष्टीकरण: संत एकनाथांनी सर्व जाती-धर्माच्या लोकांशी समतेने वागले.
स्पष्टीकरण: संत एकनाथांचे निधन पैठण येथे झाले.