संत ज्ञानेश्वर: वारकरी संप्रदायाचे आधारस्तंभ | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
संत ज्ञानेश्वर: वारकरी संप्रदायाचे आधारस्तंभ
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
संत ज्ञानेश्वर हे महाराष्ट्रातील वारकरी संप्रदायाचे प्रमुख संत आणि महान तत्त्वज्ञ होते. त्यांनी मराठी भाषेतून अध्यात्म सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचवले.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
संत ज्ञानेश्वरांनी भगवद्गीतेवर लिहिलेली मराठी टीका.
ज्ञानेश्वरीच्या शेवटी ज्ञानेश्वरांनी ईश्वराकडे मागितलेले विश्वात्मक प्रार्थना.
महत्त्वाचे मुद्दे
- जन्म: आपेगाव (औरंगाबाद जिल्हा).
- वडील: विठ्ठलपंत, आई: रुक्मिणीबाई.
- भावंडे: निवृत्तीनाथ, सोपानदेव, मुक्ताबाई.
- प्रमुख ग्रंथ: ज्ञानेश्वरी, अमृतानुभव, चांगदेव पासष्टी, अभंगगाथा.
- समाधी: आळंदी (पुणे जिल्हा).
महत्त्वाची तथ्ये
- संत ज्ञानेश्वरांचे गुरु त्यांचे मोठे बंधू निवृत्तीनाथ हे होते.
- ज्ञानेश्वरांनी 'अमृतानुभव' हा ग्रंथ स्वतःच्या अनुभवावर आधारित लिहिला.
- आळंदी येथे दरवर्षी कार्तिकी एकादशीला मोठी यात्रा भरते.
- ज्ञानेश्वरांनी रेड्याच्या मुखातून वेद वदवून घेतल्याची कथा प्रसिद्ध आहे.
उदाहरणे
ज्ञानेश्वरीचे महत्त्व
संस्कृत भाषेतील कठीण भगवद्गीता प्राकृत (मराठी) भाषेत आणून त्यांनी सामान्य जनतेला ज्ञानाचा अधिकार दिला.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: संत ज्ञानेश्वरांचा जन्म औरंगाबाद जिल्ह्यातील आपेगाव येथे झाला.
स्पष्टीकरण: संत ज्ञानेश्वरांचे गुरु त्यांचे थोरले बंधू निवृत्तीनाथ हे होते.
स्पष्टीकरण: ज्ञानेश्वरी ही भगवद्गीतेवर आधारित मराठी टीका आहे.
स्पष्टीकरण: संत ज्ञानेश्वरांनी आळंदी येथे समाधी घेतली.
स्पष्टीकरण: तुकाराम हे ज्ञानेश्वरांच्या भावंडांपैकी नाहीत.
स्पष्टीकरण: अमृतानुभव हा ग्रंथ संत ज्ञानेश्वरांनी लिहिला आहे.
स्पष्टीकरण: ज्ञानेश्वरीला 'भावार्थदीपिका' असेही म्हणतात.
स्पष्टीकरण: पसायदान हे ज्ञानेश्वरीच्या शेवटी येते.
स्पष्टीकरण: संत ज्ञानेश्वरांनी वयाच्या २१ व्या वर्षी समाधी घेतली.
स्पष्टीकरण: चांगदेव पासष्टी हा ग्रंथ संत ज्ञानेश्वरांनी लिहिला आहे.
स्पष्टीकरण: संत ज्ञानेश्वरांच्या वडिलांचे नाव विठ्ठलपंत कुलकर्णी होते.
स्पष्टीकरण: वारकरी संप्रदाय विठ्ठल भक्तीवर आधारित आहे.
स्पष्टीकरण: संत ज्ञानेश्वरांच्या आईचे नाव रुक्मिणीबाई होते.
स्पष्टीकरण: ज्ञानेश्वरी मराठी भाषेत लिहिली आहे.
स्पष्टीकरण: संत नामदेवांनी ज्ञानेश्वरांच्या समाधी सोहळ्याचे वर्णन केले आहे.
स्पष्टीकरण: संत ज्ञानेश्वरांनी रेड्याच्या मुखातून वेद वदवून घेतले.
स्पष्टीकरण: संत नामदेव हे संत ज्ञानेश्वरांचे समकालीन होते.
स्पष्टीकरण: ज्ञानेश्वरीमध्ये १८ अध्याय आहेत.
स्पष्टीकरण: आळंदी हे पुणे जिल्ह्यात आहे.
स्पष्टीकरण: संत ज्ञानेश्वरांनी वारकरी संप्रदायाची पायाभरणी केली.