संत चोखामेळा: जीवन आणि कार्य | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
संत चोखामेळा: जीवन आणि कार्य
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
संत चोखामेळा हे वारकरी संप्रदायातील एक थोर संत आणि महान भक्त होते. त्यांनी आपल्या अभंगांतून सामाजिक समतेचा आणि भक्तीचा संदेश दिला. ते संत नामदेवांचे शिष्य होते.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
संत साहित्यातील एक काव्यप्रकार जो विठ्ठलाच्या भक्तीवर आधारित असतो.
पंढरपूरच्या विठ्ठलाची वारी करणाऱ्या भक्तांचा संप्रदाय.
महत्त्वाचे मुद्दे
- संत चोखामेळा हे संत नामदेवांचे शिष्य होते.
- त्यांच्या पत्नीचे नाव सोयराबाई होते, त्याही कवयित्री होत्या.
- त्यांचा मुलगा कर्ममेळा आणि बहीण निर्मळा हे देखील संत होते.
- त्यांनी सामाजिक विषमतेवर आपल्या अभंगांतून प्रहार केला.
- त्यांचे कार्य प्रामुख्याने पंढरपूर आणि मंगळवेढा परिसरात होते.
महत्त्वाची तथ्ये
- संत चोखामेळा यांना 'महार' समाजातील पहिले संत मानले जाते.
- त्यांच्या अभंगांची भाषा अत्यंत साधी, सोपी आणि हृदयस्पर्शी आहे.
- मंगळवेढा येथे त्यांचे समाधी स्थळ आहे.
- त्यांच्या अभंगांतून विठ्ठलाप्रती असलेली आर्तता दिसून येते.
उदाहरणे
सामाजिक समतेचा संदेश
संत चोखामेळा यांनी 'ऊच नीच काही नेणे भगवंत' असे सांगून भक्तीमध्ये कोणताही भेदभाव नसतो, हे स्पष्ट केले.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: संत चोखामेळा हे संत नामदेवांचे शिष्य होते.
स्पष्टीकरण: संत चोखामेळा यांच्या पत्नीचे नाव सोयराबाई होते.
स्पष्टीकरण: संत चोखामेळा यांची समाधी मंगळवेढा येथे आहे.
स्पष्टीकरण: संत चोखामेळा यांच्या बहिणीचे नाव निर्मळा होते.
स्पष्टीकरण: संत चोखामेळा हे वारकरी संप्रदायातील थोर संत होते.
स्पष्टीकरण: संत चोखामेळा यांचा जन्म देऊळगाव राजा (बुलढाणा) येथे झाला असे मानले जाते.
स्पष्टीकरण: संत चोखामेळा यांच्या मुलाचे नाव कर्ममेळा होते.
स्पष्टीकरण: संत चोखामेळा यांनी भक्तीमार्गातून सामाजिक समतेचा संदेश दिला.
स्पष्टीकरण: आख्यायिकेनुसार त्यांच्या अस्थीतून 'विठ्ठल-विठ्ठल' हा नामघोष ऐकू येत होता.
स्पष्टीकरण: संत चोखामेळा हे १४ व्या शतकातील संत मानले जातात.
स्पष्टीकरण: संत चोखामेळा हे विठ्ठलाचे निस्सीम भक्त होते.
स्पष्टीकरण: संत चोखामेळा यांनी प्रामुख्याने अभंग रचना केली आहे.
स्पष्टीकरण: त्यांचे कार्यक्षेत्र पंढरपूर आणि मंगळवेढा (सोलापूर जिल्हा) येथे होते.
स्पष्टीकरण: त्यांच्या अभंगांतून विठ्ठलावरील भक्ती आणि तत्कालीन सामाजिक विषमतेची व्यथा व्यक्त होते.
स्पष्टीकरण: चोखामेळा, सोयराबाई, कर्ममेळा आणि निर्मळा हे सर्व संत होते.
स्पष्टीकरण: संत चोखामेळा यांना महार समाजातील पहिले संत मानले जाते.
स्पष्टीकरण: मंगळवेढा येथे भिंतीचे काम करत असताना भिंत कोसळून त्यांचा मृत्यू झाला.
स्पष्टीकरण: त्यांच्या अभंगांची भाषा अत्यंत साधी, सोपी आणि सर्वसामान्यांना समजणारी आहे.
स्पष्टीकरण: त्यांच्या भक्तीत विठ्ठलाप्रती अढळ निष्ठा आणि नम्रता होती.
स्पष्टीकरण: संत चोखामेळा हे वारकरी संप्रदायातील थोर संत होते, हे विधान सत्य आहे.